ΕΤΟΙΜΟΙ ΓΙΑ ΟΛΑ, ΑΛΛΑ ΧΩΡΙΣ ιδιαίτερες ανασφάλειες λένε πως είναι τόσο στο Μέγαρο Μαξίμου όσο και στο υπουργείο Εξωτερικών λίγες μέρες πριν από την άφιξη του Ταγίπ Ερντογάν και της πολυάριθμης αποστολής που θα τον συνοδεύσει στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου για το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας.
Υψηλές προσδοκίες δεν υπάρχουν. Η επίλυση των προβλημάτων δεν είναι ορατή στο άμεσο μέλλον, ούτε και για τους πιο αισιόδοξους. Απ’ ό,τι φαίνεται, στην ελληνική κυβέρνηση αρκεί για την ώρα να μην υπάρχουν ρητορικές προκλήσεις και εντάσεις στο Αιγαίο, γενικά η εξασφάλιση ενός ήρεμου κλίματος.
Για την ώρα, ο Ερντογάν το έχει προσφέρει αυτό κατά κάποιον τρόπο. Ο ίδιος έχει ρίξει τους τόνους αυτές τις μέρες σε σύγκριση με το παρελθόν, έχει σταματήσει τις ακραίες προκλήσεις και προσπαθεί να δείξει ότι τον ενδιαφέρει ο διάλογος.
Η αλλαγή στάσης προφανώς εξηγείται, καθώς δεν μπορεί να πάρει την οικονομική βοήθεια που ζητά από την Ε.Ε. όσο απειλεί και προκαλεί ένα κράτος-μέλος, ενώ πιέσεις για ήρεμο κλίμα στις σχέσεις με την Ελλάδα δέχεται και από τις ΗΠΑ. Επιπλέον, ο Ερντογάν δεν συνηθίζει να ανοίγει όλα τα μέτωπα ταυτόχρονα, αν και δεν είχε ποτέ πρόβλημα να έχει ανοιχτά πολλά μαζί. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν δέχεται παραινέσεις από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία να τα βρει με τον Ερντογάν και να μην απαντά σε όλες τις προκλήσεις.
Στο Μέγαρο Μαξίμου δεν φαίνεται να ανησυχούν, πιθανόν επειδή αναμένεται η έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για να πάρει η Τουρκία τα 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Μια επιθετική συμπεριφορά προς ένα κράτος-μέλος, λίγο πριν από την απόφαση, δεν θα ήταν συμφέρουσα και ο Ερντογάν, όπως λένε, είναι ρεαλιστής. Ωστόσο δεν δίστασε να προκαλέσει ακόμα και τη Γερμανία, μια ισχυρή αλλά και φιλική προς αυτόν χώρα, που τον στηρίζει.
Ο πρωθυπουργός, που μοιάζει να προκρίνει μια πολιτική σαν του Κώστα Σημίτη στα ελληνοτουρκικά, είναι της άποψης ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να δείχνει μέρος του προβλήματος με τη στάση της ούτε να θεωρείται «μαύρο πρόβατο» αλλά υπόδειγμα εταίρου που προσπαθεί μόνο να λύνει προβλήματα και όχι να τα δημιουργεί.
Η στάση αυτή, όμως, απογοητεύει ένα τμήμα της λαϊκής δεξιάς βάσης του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας (σαμαρικούς, καραμανλικούς κ.ά.) που προτιμά να αναδεικνύει το γεγονός ότι τα προβλήματα έχουν δημιουργηθεί από την επιθετικότητα της Τουρκίας και επιμένει ότι δεν μπορεί να εξισώνεται ο επιτιθέμενος με αυτόν που δέχεται τις επιθέσεις. Όλοι αυτοί μοιάζει να επιθυμούν μια πιο καταγγελτική πολιτική και επικρίνουν τον Κυριάκο Μητσοτάκη λέγοντας ότι ασκεί «πολιτική κατευνασμού» της Τουρκίας, η οποία θεωρούν ότι ενθαρρύνει τις τουρκικές επεκτατικές βλέψεις. Υπήρχαν ωστόσο και φορές που τον επιδοκίμασαν, όπως το 2020, για τη στάση της κυβέρνησης στον Έβρο, για την αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία και την αναβάθμιση των εξοπλισμών.
Οι ενστάσεις Σαμαρά
Πάνω σε αυτή την πολιτική που χαρακτηρίζει ως κατευναστική, επικαλούμενος και τον Κώστα Καραμανλή, τοποθετήθηκε πρόσφατα ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς με συνέντευξή του στην «Καθημερινή», υποστηρίζοντας ότι η επίσκεψη Ερντογάν ήταν κακή ιδέα. Ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στο φιάσκο της πρόσφατης επίσκεψης του Ταγίπ Ερντογάν στο Βερολίνο, όπου έφερε σε δύσκολη θέση ακόμα και τον καγκελάριο Σολτς, αιφνιδιάζοντάς τον με τις προσβολές κατά της Γερμανίας στην κοινή συνέντευξη Τύπου, και επισήμανε ότι ο Τούρκος Πρόεδρος τα έχει βάλει με όλη τη Δύση και «υπηρετεί πολιτικά, οικονομικά και επιχειρησιακά τον αντι-δυτικό άξονα».
Σχολιάζοντας το μνημόνιο συνεργασίας για το μεταναστευτικό που αναμένεται να υπογραφεί στις 7 Δεκεμβρίου, ανέφερε ότι η Τουρκία έχει υπογράψει πολλές συμφωνίες, αλλά δεν τις τηρεί, καθώς χρησιμοποιεί τις μεταναστευτικές ροές για να εκβιάζει την Ε.Ε. και την Ελλάδα.
Σχετικά με το ήρεμο κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ανέφερε ότι «οι παραβιάσεις μπορεί να έχουν μειωθεί, προσωρινά τουλάχιστον, αλλά οι προκλήσεις όχι», θυμίζοντας τις πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου Προέδρου ότι «η καρδιά του χτυπά στη Θεσσαλονίκη», ενώ επισήμανε ότι και τα «τετελεσμένα» που έχει δημιουργήσει η Τουρκία εις βάρος της χώρας εξακολουθούν να ισχύουν. «Οσο επιμένουν στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, όσο συνεχίζεται ο εποικισμός της Αμμοχώστου, όσο υποκινούν “μειονοτικά ζητήματα” σε Θράκη και Δωδεκάνησα, τι νόημα έχει να δημιουργούμε την εντύπωση ότι υπάρχουν περιθώρια “συνεννόησης” μεταξύ μας;» αναρωτήθηκε, αναδεικνύοντας όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται τη διαφοροποίησή του λίγες μέρες πριν από την άφιξη του Ερντογάν στην Αθήνα, βάζοντας δίπλα του και τον Κώστα Καραμανλή, που έχει επίσης ασκήσει κριτική στα εθνικά.
\Υποστήριξε ότι «όταν δημιουργούν τετελεσμένα εναντίον σου κι ύστερα σου λένε “έλα να τα βρούμε”, εσύ απαιτείς πρώτα να πάρουν πίσω τα τετελεσμένα για να ξεκινήσει ουσιαστικός διάλογος. Αν δεν το κάνεις, αν προσπαθείς να τους “καταπραΰνεις”, αυτό λέγεται “κατευνασμός”, όπως έχω τονίσει πολλές φορές και όπως πολύ σωστά υπογράμμισε και ο Κώστας Καραμανλής πριν από λίγες εβδομάδες. Και ο “κατευνασμός” υπήρξε πάντα πολύ επικίνδυνος. Λέτε, λοιπόν, δύο πρώην πρωθυπουργοί της χώρας και δύο πρώην Πρόεδροι της Νέας Δημοκρατίας να κάνουμε τόσο λάθος;».
Ο καθηγητής και υφυπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή, Γιάννης Βαληνάκης, ασκεί κι αυτός την ίδια και εντονότερη κριτική στην κυβέρνηση για τα ελληνοτουρκικά, μιλώντας για «καλό κλίμα» που υπάρχει σαν να μη συμβαίνει τίποτα με τον Ερντογάν που «κλιμακώνει με απειλές για “σύνορα καρδιάς” μέχρι τη Θεσσαλονίκη».
Ο Γ. Βαληνάκης υποστηρίζει ότι η απαίτηση του Προέδρου της Τουρκίας να λύσουν οι δύο πλευρές τα προβλήματα που προκύπτουν από τις διεκδικήσεις του, χωρίς τρίτους, είναι σαν να ζητάει από την Ελλάδα να παραιτηθεί από τη στήριξη των εταίρων και των συμμάχων, το βέτο και τις κυρώσεις σε Ε.Ε., για να πάρει ο Ερντογάν χρήματα, όπλα και αναγνώριση.
Η έκθεση της Κομισιόν και τα 4 δισεκατομμύρια
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε αυτή την εβδομάδα την έκθεση για το μέλλον των σχέσεων Ε.Ε-Τουρκίας, η οποία θα συζητηθεί από τους 27 στο συμβούλιο του Δεκεμβρίου. Πρόκειται για μια πολύ πιο θετική από την προ μηνός έκθεση προόδου της Τουρκίας ως υποψήφιου κράτους-μέλους, με τη δικαιολογία ότι συντάχθηκε λαμβάνοντας υπ’ όψιν την ανάγκη συνεργασίας για το μεταναστευτικό. Στα θετικά σημεία που αναφέρονται υπέρ της Τουρκίας είναι «η πρόοδος που καταγράφεται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις», η οποία θεωρείται –και είναι– απαραίτητη προϋπόθεση για τις καλές ευρωτουρκικές σχέσεις.
Ο ύπατος εκπρόσωπος Εξωτερικής Πολιτικής, Ζοζεπ Μπορέλ, υποστηρίζει πως αυτή δεν είναι κάποιο δώρο για την Τουρκία αλλά εξυπηρετεί το συμφέρον της Ε.Ε., που είναι η ειρήνη και η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Μπορέλ χαρακτήρισε την Τουρκία σημαντικό εταίρο-κλειδί για την Ε.Ε., η οποία, είπε, έχει επιδείξει μια εποικοδομητική στάση, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν «εκκρεμότητες» κυρίως για το Κυπριακό.
Αυτό όμως που κυρίως ενδιαφέρει τον Ερντογάν είναι ότι η έκθεση αναφέρει πως η πρόταση της Κομισιόν περιλαμβάνει πόρους ύψους 3,5 δισ. ευρώ ως βοήθεια για το μεταναστευτικό, εάν γίνει δεκτή από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, μαζί με το μισό δισεκατομμύριο που έχει ήδη προβλεφθεί στον προϋπολογισμό της Ε.Ε. για το 2024. Δηλαδή μιλάμε για ένα ποσό 4 δισεκατομμυρίων ευρώ συνολικά που περιμένει να πάρει ο Ερντογάν από την Ε.Ε. αυτή την περίοδο.
Υψηλό ρίσκο, αλλά το Μαξίμου δεν ανησυχεί
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η επίσκεψη Ερντογάν είναι υψηλού ρίσκου, λόγω και της ιδιοσυγκρασίας του, παρά το φαινομενικά τουλάχιστον καλό κλίμα και την επίδειξη καλής θέλησης και συνεργασίας με τις δηλώσεις που έκανε την Τετάρτη, ευχόμενος η επίσκεψή του στην Ελλάδα «να οδηγήσει στο άνοιγμα μιας νέας σελίδας» στις σχέσεις των δύο χωρών.
Στο Μέγαρο Μαξίμου δεν φαίνεται να ανησυχούν, πιθανόν επειδή αναμένεται η έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για να πάρει η Τουρκία τα 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Μια επιθετική συμπεριφορά προς ένα κράτος-μέλος, λίγο πριν από την απόφαση, δεν θα ήταν συμφέρουσα και ο Ερντογάν, όπως λένε, είναι ρεαλιστής. Ωστόσο δεν δίστασε να προκαλέσει ακόμα και τη Γερμανία, μια ισχυρή αλλά και φιλική προς αυτόν χώρα, που τον στηρίζει.
Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται και η συμφωνία που θα υπογραφεί για το μεταναστευτικό, το περιεχόμενο της οποίας δεν έχει ανακοινωθεί. Οσο για τη διαφοροποίηση Σαμαρά, στο Μέγαρο Μαξίμου απαντάνε σταθερά ότι αυτές ήταν πάντα οι θέσεις του πρώην πρωθυπουργού και προέδρου της Νέας Δημοκρατίας, και είναι γνωστές. Τους δημιουργούν πρόβλημα; Μάλλον όχι, ακόμα και αν δυσαρεστούν ορισμένους, καθώς τα οφέλη είναι περισσότερα.
Η ύπαρξη του Αντώνη Σαμαρά στη Νέα Δημοκρατία και οι δημόσιες τοποθετήσεις του λειτουργούν ως ανάχωμα για ορισμένους ψηφοφόρους που μπορεί να είχαν μετακινηθεί αν δεν υπήρχε. Η σύνθεση αυτή, άλλωστε, είναι μέρος της στρατηγικής του Κυριάκου Μητσοτάκη η οποία ως τώρα του βγαίνει, παρά τις δύσκολες ισορροπίες και τις αντιφάσεις. Όσο για το ενδεχόμενο επίσκεψης του Ταγίπ Ερντογάν στη Θράκη και στη μειονότητα, μέχρι χθες τα κυβερνητικά στελέχη έλεγαν ότι δεν έχει ζητηθεί κάτι τέτοιο. Η 7η Δεκεμβρίου σε κάθε περίπτωση θεωρείται ένα ορόσημο και είναι βέβαιο ότι θα βγάλει ειδήσεις που θα συζητηθούν.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
