Η Μέση Ανατολή έχει εισέλθει σε μια επικίνδυνη νέα φάση μετά και την απόφαση του πρωθυπουργού του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, για άμεσες, μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές επιθέσεις κατά του Ιράν, με στόχο πυρηνικές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές υποδομές,
Η ισραηλινή επιχείρηση, που είναι άνευ προηγουμένου ως προς την έκτασή της, σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή στην δεκαετή αντιπαλότητα μεταξύ Ισραήλ και Ιράν και εγείρει επείγοντα ερωτήματα σχετικά με τους στόχους του Νετανιάχου και τις ευρύτερες επιπτώσεις για την περιφερειακή ασφάλεια.
Το μήνυμα του Νετανιάχου είναι σαφές: το Ισραήλ δεν θα ανεχτεί ένα Ιράν με πυρηνικά όπλα, και η στρατιωτική δύναμη παραμένει ένα βιώσιμο μέσο για την επιβολή αυτής της κόκκινης γραμμής. Ωστόσο, ο χρόνος και η ένταση των επιθέσεων του Ισραήλ υποδηλώνουν έναν δευτερεύοντα στόχο: τη διαμόρφωση του διπλωματικού τοπίου, δεδομένων των εν εξελίξει συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Πίεση Νετανιάχου σε ΗΠΑ - Στόχος και η αποσταθεροποίηση του καθεστώτος Χαμενεΐ
Δείχνοντας την προθυμία του Ισραήλ να δράσει μονομερώς και να διαταράξει το status quo, ο Νετανιάχου φαίνεται αποφασισμένος να ασκήσει πίεση τόσο στην Τεχεράνη όσο και στην Ουάσινγκτον να αποδεχθούν μια πιο περιοριστική πυρηνική συμφωνία, η οποία θα εξαλείφει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και θα επιβάλλει αυστηρότερα μέτρα επαλήθευσης. Ισραηλινοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι μόνο μια τέτοια συμφωνία μπορεί να εγγυηθεί τη μακροπρόθεσμη περιφερειακή ασφάλεια.
Πέρα από τον πυρηνικό περιορισμό, οι φιλοδοξίες του Νετανιάχου επεκτείνονται στην αποσταθεροποίηση ή και την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Η έκταση των επιθέσεων, σε συνδυασμό με τις άμεσες εκκλήσεις προς τον ιρανικό λαό, σηματοδοτούν μια προσπάθεια να υπονομευθεί η εξουσία και παντοδυναμία του Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Σε δημόσιες δηλώσεις, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός χαρακτήρισε την ιρανική ηγεσία ως καταπιεστική και προέτρεψε τους πολίτες να «εξεγερθούν για την απελευθέρωσή τους».
Η ρητορική Νετανιάχου για την «αναδιαμόρφωση της Μέσης Ανατολής» αντικατοπτρίζει ένα στρατηγικό όραμα που υπερβαίνει τους άμεσους στρατιωτικούς στόχους. Με την επίθεση στην καρδιά των στρατιωτικών και πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν, μετά από μήνες συστηματικής αποδυνάμωσης των περιφερειακών «αντιπροσώπων» της Τεχεράνης -κυρίως της Χεζμπολάχ και της Χαμάς- το Ισραήλ στοχεύει να αλλάξει ριζικά την ισορροπία δυνάμεων. Ο τελικός στόχος: να μειώσει την επιρροή του Ιράν διαλύοντας τον λεγόμενο «Αξονα της Αντίστασης» και να δημιουργήσει μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας πιο ευνοϊκή για τα ισραηλινά συμφέροντα.
Ο Νετανιάχου παίζει το πολιτικό του χαρτί
Στο εσωτερικό του Ισραήλ, ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει έντονη πόλωση και σημαντικές επικρίσεις για τους χειρισμούς του στο θέμα της ασφάλειας, κυρίως μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο στη Γάζα που ακολούθησε, οι οποίες έχουν υπονομεύσει την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης στην ηγεσία του. Σε αυτό το πλαίσιο, η αντιπαράθεση με το Ιράν προσφέρει στον Νετανιάχου έναν δρόμο πολιτικής λύτρωσης, ανακατευθύνοντας την προσοχή σε μια εξωτερική υπαρξιακή απειλή, συσπειρώνοντας την εθνική ενότητα και ενδεχομένως ενισχύοντας τη βάση του.
Για τους υποστηρικτές του Νετανιάχου, οι ενέργειες και η ρητορική κατά του Ιράν μπορούν να χρησιμεύσουν για τη δικαίωση των μακροχρόνιων προειδοποιήσεών του σχετικά με την ιρανική απειλή, ενισχύοντας την εικόνα του ως αποφασιστικού ηγέτη που επικεντρώνεται στην εθνική ασφάλεια. Ωστόσο, οι επικριτές του παραμένουν επιφυλακτικοί και συχνά πιστώνουν τις επιτυχίες στον στρατιωτικό μηχανισμό και τις υπηρεσίες πληροφοριών του Ισραήλ και όχι στον ίδιο τον Νετανιάχου. Αυτή η διάσπαση της κοινής γνώμης σημαίνει ότι ενώ η κλιμάκωση με το Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει τη δημοτικότητα του Νετανιάχου μεταξύ της βάσης του, μπορεί να μην μεταφραστεί απαραίτητα σε ευρύτερη δημόσια υποστήριξη.
Για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου το Ιράν συνιστά απειλή εδώ και δεκαετίες, αναμφισβήτητα από τις αρχές του 1990 -όταν ανέβηκε για πρώτη φορά στο προσκήνιο της ισραηλινής πολιτικής- αλλά σίγουρα από τότε που έγινε πρωθυπουργός στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και ξανά στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Οι συνεχείς και ηχηρές προειδοποιήσεις του για τις πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν αποτελούν σήμα κατατεθέν της πολιτικής του σταδιοδρομίας.
Ο Νετανιάχου έχει επανειλημμένα καλέσει τη διεθνή κοινότητα, και συγκεκριμένα τις ΗΠΑ, να ακολουθήσουν σκληρή γραμμή ή ακόμη και στρατιωτική δράση κατά του Ιράν. Για παράδειγμα, ήταν κορυφαίος επικριτής της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, την οποία κατήγγειλε ως «τη χειρότερη συμφωνία του αιώνα», και άσκησε ενεργά πιέσεις στις ΗΠΑ να αποσυρθούν από αυτήν, κάτι που συνέβη το 2018 υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
