Ο Oleh, 19 ετών, καθόταν στο δωμάτιό του στην ανατολική Ουκρανία, ψάχνοντας στο Telegram για μεροκάματα. Τίποτα βαρύ, ένα θελημένο παραεμπόριο, ένα εξτρά βήμα για να ταΐσει το παιδί του. Είχε μόλις γίνει πατέρας.
Η πρόταση που του ήρθε φαινόταν αθώα: να μεταβεί στην πόλη Ρίβνε, να παραλάβει μια τσάντα με σπρέι μπογιάς και να τη χρησιμοποιήσει για να βάψει ένα σύνθημα έξω από ένα αστυνομικό τμήμα. Χίλια δολάρια για λίγα λεπτά δουλειάς. Δεν ήταν έγκλημα, δεν ήταν επικίνδυνο. Ή έτσι νόμιζε.
Όταν άνοιξε την τσάντα στο σημείο της «δράσης», δεν είδε χρώμα. Είδε καλώδια, ένα κινητό, έναν αυτοσχέδιο εκρηκτικό μηχανισμό. Αν δεν είχε πανικοβληθεί. Αν δεν είχε τρέξει στον πρώτο αστυνομικό που είδε. Αν οι ουκρανικές αρχές δεν τον παρακολουθούσαν ήδη, θα ήταν σήμερα νεκρός – και μαζί του κι άλλοι. Όπως ακριβώς είχε γίνει μόλις τρεις μέρες πριν, στην ίδια πόλη.
Η Σοβιετικού τύπου σκιά πολέμου που εξαπολύει η Μόσχα μέσα στην Ουκρανία έχει αλλάξει μορφή. Από εμπρησμούς σε στρατολογικά γραφεία, οι επιθέσεις εξελίσσονται σε σκηνικά καθαρής τρομοκρατίας. Οι επιθέσεις δεν οργανώνονται από κάποιο ισλαμιστικό παρακλάδι, αλλά –σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές– από πράκτορες των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών. Οι δράστες; Άνεργοι, νέοι, απελπισμένοι, άμαθοι, που νομίζουν ότι απλώς εκτελούν ένα ανώδυνο χαμαλίκι για λίγα χρήματα σε κρυπτονόμισμα.
Ο Oleh δεν ήταν ο μόνος. Είχε ήδη λάβει μια μικρή αμοιβή σε USDT για να φωτογραφίσει τοπικά κρατικά κτίρια. Μετά, του πρότειναν να βάλει φωτιά σε ένα από αυτά. Αρνήθηκε. Αλλά δεν μπλόκαρε τον Anton, τον άγνωστο curator του Telegram. Και όταν εμφανίστηκε ο «Alexander» με την πρόταση για εύκολο χιλιάρικο, μπήκε ξανά στο παιχνίδι. Αυτή τη φορά, πήρε μαζί του και τον παιδικό του φίλο Serhiy. Άνεργος κι εκείνος, με δύο παιδιά. Ήταν πρόθυμος να ρισκάρει.
Η Ουκρανική Υπηρεσία Ασφαλείας (SBU) περιγράφει έναν εξελιγμένο μηχανισμό στρατολόγησης: απλές εντολές στην αρχή –μια φωτογραφία, ένα αυτοκόλλητο, ένα βίντεο– και έπειτα κλιμάκωση. Ψυχολογική πίεση, φιλικότητα, φλερτ, εκβιασμός, απειλές. Οι επιμελητές δεν αποκαλύπτουν ποτέ ότι είναι Ρώσοι. Μπορεί να λένε ότι είναι Ουκρανοί «κουρασμένοι από τον πόλεμο». Η μέθοδος είναι μελετημένη: τα θύματα δεν καταλαβαίνουν ούτε σε ποιον δουλεύουν, ούτε τι κουβαλούν.
Το σενάριο που επεξεργάστηκε το SBU για τον Oleh και τον Serhiy μοιάζει κινηματογραφικό. Δύο σακίδια: ένα μαύρο, με καρφιά και αυτοσχέδιο εκρηκτικό. Ένα λευκό, με δεύτερη βόμβα και κάμερα συνδεδεμένη σε κινητό που έδινε γεωεντοπισμό σε πραγματικό χρόνο. Στόχος, να κατευθυνθεί ο Oleh σε σημείο με πολύ κόσμο, ώστε να προκαλέσει το μέγιστο δυνατό θύμα. Κι όταν ο «Alexander» καλούσε το κινητό, η έκρηξη θα ερχόταν.
Τίποτα από αυτά δεν συνέβη – επειδή το SBU είχε ήδη παρακολουθήσει τους δύο νέους και είχε ενεργοποιήσει τεχνικά μέσα παρεμπόδισης του σήματος. Την ίδια στιγμή που ο Oleh έτρεχε στον αστυνομικό, οι πράκτορες επενέβαιναν. Οι βόμβες δεν εξερράγησαν. Οι νέοι συνελήφθησαν. Αλλά η ιστορία δεν τελειώνει εκεί.
Ο Oleh περιμένει δίκη. Αν κριθεί ένοχος για τρομοκρατική ενέργεια, μπορεί να καταδικαστεί σε έως 12 χρόνια. «Δεν ήξερα τι κάνω», επιμένει. Η κοπέλα του του είπε να μην ξαναμιλήσει ούτε σε αυτήν ούτε στο παιδί τους. Οι γονείς του τον αποκάλεσαν «ηλίθιο». Ο ίδιος δηλώνει πως δεν κατάλαβε ποτέ ποιος ήταν πίσω από τα μηνύματα.
Περισσότεροι από 700 νέοι έχουν συλληφθεί στην Ουκρανία από το 2024 για πράξεις δολιοφθοράς ή συνεργασία με τον εχθρό. Το 25% είναι ανήλικοι. Κάποιοι είναι μόλις 11 ετών. Οι Ρώσοι επιμελητές, σύμφωνα με την SBU, τους χρησιμοποιούν με κυνισμό. Άλλοτε κατασκευάζουν τις βόμβες οι ίδιοι. Άλλοτε βάζουν άλλα παιδιά να τις κατασκευάσουν. Η Ρωσία, λένε οι αξιωματούχοι, μετατρέπει το ουκρανικό έδαφος σε πεδίο δοκιμών για τον νέο υβριδικό της πόλεμο.
Η μεγάλη ανησυχία για τις δυτικές μυστικές υπηρεσίες είναι αν αυτό το μοντέλο θα εξαχθεί. Οι εμπρηστικές επιθέσεις στη Γερμανία, οι δολιοφθορές στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ηλεκτρονικές επιθέσεις στην Πολωνία είναι ήδη γεγονός. «Ό,τι δοκιμάζουν εδώ, αργότερα το εφαρμόζουν αλλού», προειδοποιεί Ουκρανός αξιωματούχος.
Όσο για τους νέους σαν τον Oleh, η ζωή τους κρέμεται από ένα ανώνυμο username και μια υπόσχεση για εύκολο χρήμα. Μια υπόσχεση που μπορεί να τους στοιχίσει τα πάντα.
Με πληροφορίες από Guardian
