Παρά τις μαζικές διαδηλώσεις και τα χρόνια διεθνούς πίεσης, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ρωγμών στην ελίτ ασφαλείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην πτώση ενός από τα πιο ανθεκτικά καθεστώτα στον κόσμο, σύμφωνα με διπλωμάτες, περιφερειακές πηγές και αναλυτές που μίλησαν στο Reuters.
Οι πιέσεις προς την ιρανική ηγεσία εντείνονται, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα απειλήσει με στρατιωτική επέμβαση, καταγγέλλοντας τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων. Οι κινητοποιήσεις ακολούθησαν ισραηλινά και αμερικανικά πλήγματα το 2025 κατά του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και ανώτατων αξιωματούχων του.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο Reuters ότι «όλες οι επιλογές βρίσκονται στο τραπέζι» για την αντιμετώπιση της κατάστασης στο Ιράν.
There are as yet 'no signs of fracture' in Iran's security elite that could bring down the regime, according to Reuters report. pic.twitter.com/uzaba7nAPX
— The Spectator Index (@spectatorindex) January 13, 2026
Ιράν: Η κατάσταση στην ελίτ
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι αν οι διαδηλώσεις και η εξωτερική πίεση δεν οδηγήσουν σε αποσκιρτήσεις στο ανώτατο επίπεδο του κράτους, το σύστημα -αν και αποδυναμωμένο- πιθανότατα θα αντέξει.
Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε στο Reuters ότι περίπου 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στις διαδηλώσεις, αποδίδοντας τους θανάτους σε «τρομοκράτες». Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων είχαν μέχρι πρότινος καταγράψει περίπου 600 νεκρούς. Το Ιράν δεν έχει δώσει επίσημο απολογισμό και οι αριθμοί δεν έχουν επαληθευτεί με ανεξάρτητο τρόπο.
Η πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική ασφαλείας της χώρας, με πυρήνα τους Φρουρούς της Επανάστασης και την παραστρατιωτική πολιτοφυλακή Basij, συνολικής δύναμης σχεδόν ενός εκατομμυρίου ατόμων, καθιστά εξαιρετικά δύσκολη κάθε εξωτερική πίεση χωρίς εσωτερική διάσπαση, εξηγεί στο ειδησεογραφικό πρακτορείο ο ακαδημαϊκός Βάλι Νασρ.
«Για να πετύχει κάτι τέτοιο, πρέπει οι διαδηλώσεις να διαρκέσουν πολύ περισσότερο και να υπάρξει ρήγμα στο ίδιο το κράτος — κυρίως στις δυνάμεις ασφαλείας», σημειώνει.
Ιράν: Ο ρόλος του Χαμενεΐ και τα όρια της αντοχής
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, 86 ετών, έχει επιβιώσει από πολλαπλά κύματα κοινωνικής αναταραχής. Πρόκειται για την πέμπτη μεγάλη εξέγερση από το 2009, στοιχείο που -σύμφωνα με αναλυτές- καταδεικνύει τη συνοχή του καθεστώτος, παρά τη βαθιά εσωτερική κρίση.
Αυτό, όμως, δεν μεταφράζεται ως σταθερότητα. Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις από το 1979: οικονομία υπό ασφυκτικές κυρώσεις, πυρηνικό πρόγραμμα αποδυναμωμένο, και περιφερειακοί σύμμαχοι του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης» να έχουν δεχθεί βαριά πλήγματα σε Λίβανο, Συρία και Γάζα.
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου λόγω της εκτόξευσης των τιμών και γρήγορα στράφηκαν ευθέως κατά της θεοκρατικής εξουσίας. Η βίαιη καταστολή έχει διαβρώσει περαιτέρω τη νομιμοποίηση του καθεστώτος.
Η στάση Τραμπ και το ενδεχόμενο επέμβασης στο Ιράν
Αναλυτές τονίζουν ότι αυτό που διαφοροποιεί τη σημερινή συγκυρία είναι οι ρητές απειλές του Τραμπ ότι οι δολοφονίες διαδηλωτών ενδέχεται να προκαλέσουν αμερικανική επέμβαση. Ο ίδιος κάλεσε τους διαδηλωτές να καταλάβουν θεσμούς, λέγοντας ότι «η βοήθεια είναι καθ’ οδόν», ενώ ακύρωσε συναντήσεις με Ιρανούς αξιωματούχους και απείλησε με δασμούς τις χώρες που εμπορεύονται με την Τεχεράνη — με την Κίνα να παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός της εταίρος.
Σε τηλεφωνική επικοινωνία το Σάββατο, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο συζήτησαν το ενδεχόμενο αμερικανικής παρέμβασης, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή.
Εκτιμούν, επίσης, ότι το ενδιαφέρον Τραμπ είναι περισσότερο τακτικό παρά ιδεολογικό: στόχος θα μπορούσε να είναι η αποδυνάμωση του καθεστώτος ώστε να αποσπαστούν παραχωρήσεις, κυρίως στο πυρηνικό πρόγραμμα.
Σε κύκλους της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ συζητείται το λεγόμενο «μοντέλο Βενεζουέλας»: απομάκρυνση της ανώτατης ηγεσίας, με τα υπόλοιπα κρατικά στελέχη να παραμένουν στις θέσεις τους εφόσον συνεργαστούν.
Ωστόσο, η εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου στο Ιράν προσκρούει σε σοβαρά εμπόδια: βαθιά εδραιωμένο κράτος ασφαλείας, θεσμική συνοχή δεκαετιών και μια χώρα 90 εκατομμυρίων με έντονες εθνοτικές και θρησκευτικές διαφοροποιήσεις. Περιφερειακές πηγές προειδοποιούν ότι ξένη στρατιωτική επέμβαση θα μπορούσε να οδηγήσει σε εθνοτικές και σεκταριστικές ρήξεις, ιδιαίτερα σε κουρδικές και σουνιτικές περιοχές.
Προς το παρόν, οι περιορισμοί παραμένουν: οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις είναι δεσμευμένες αλλού, αν και οι αναλυτές τονίζουν ότι αυτό μπορεί να αλλάξει γρήγορα.
Με πληροφορίες από Reuters
