Η Τουρκία αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια στις αμυντικές της φιλοδοξίες, καθώς οι κυρώσεις που επέβαλαν οι ΗΠΑ μετά την αγορά των ρωσικών συστημάτων S-400 το 2019, έχουν πλήξει σοβαρά την εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Σύμφωνα με την ετήσια οικονομική έκθεση της Lockheed Martin, η οποία εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2025, οι κυρώσεις έχουν προκαλέσει σοβαρές καθυστερήσεις στο πρόγραμμα Turkish Utility Helicopter Program (TUHP), που προβλέπει τη συμπαραγωγή στρατιωτικών ελικοπτέρων τύπου T70 σε συνεργασία με τουρκικούς φορείς.
Κυρώσεις και «παρενέργειες» στο πρόγραμμα TUHP
Αν και το συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν περιλαμβάνεται άμεσα στις κυρώσεις, έχει πληγεί έμμεσα εξαιτίας των περιορισμών που έχουν επιβληθεί στους βασικούς εταίρους της κύριας αναδόχου εταιρείας, της Turkish Aerospace Industries (TAI).
Μέχρι σήμερα έχουν παραχθεί 22 ελικόπτερα, με το πρώτο να βγαίνει από τη γραμμή παραγωγής τον Νοέμβριο του 2019. Η Τουρκία σχεδίαζε την παραγωγή ακόμα 109 για εγχώρια χρήση και άλλων 109 για εξαγωγές – με προβλεπόμενα έσοδα 1,5 δισ. δολάρια.
Όμως η Lockheed Martin αναγκάστηκε να αναστείλει εν μέρει το πρόγραμμα λόγω των καθυστερήσεων στην έκδοση εξαγωγικών αδειών από την αμερικανική κυβέρνηση. Από τον Οκτώβριο του 2024, η εταιρεία έχει κηρύξει ανωτέρα βία (force majeure) για το TUHP, θέτοντας σε κίνδυνο μελλοντικές συνεργασίες στην περιοχή.
🗨️ «Η αδυναμία εκτέλεσης των υποχρεώσεών μας λόγω αποφάσεων της κυβέρνησης των ΗΠΑ ενδέχεται να έχει αρνητικό αντίκτυπο στα οικονομικά μας αποτελέσματα», αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση της Lockheed Martin.
Τι προκάλεσε τις κυρώσεις
Η Ουάσινγκτον είχε προειδοποιήσει την Άγκυρα για τον κίνδυνο ενσωμάτωσης ρωσικών συστημάτων σε ΝΑΤΟϊκές δομές. Παρά τις προειδοποιήσεις, η Τουρκία υπέγραψε συμφωνία 2,5 δισ. δολαρίων για την αγορά του S-400 από τη Ρωσία το 2017. Το πρώτο σύστημα παραδόθηκε στις 12 Ιουλίου 2019.
Αυτό οδήγησε στην επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA, με αποτέλεσμα τον Δεκέμβριο του 2020 οι ΗΠΑ να επιβάλουν μέτρα κατά του τουρκικού Οργανισμού Αμυντικής Βιομηχανίας (SSB) και να αποβάλουν την Τουρκία από το πρόγραμμα των μαχητικών F-35.
Νέα συμφωνία για F-16 και εγχώρια παραγωγή μαχητικών
Το 2024, οι δύο χώρες ήρθαν πιο κοντά με νέα συμφωνία 23 δισ. δολαρίων για την πώληση 40 F-16 Block 70 και τον εκσυγχρονισμό 79 υπαρχόντων αεροσκαφών. Η Άγκυρα μείωσε το συνολικό κόστος σε περίπου 7 δισ. δολάρια αναλαμβάνοντας μέρος της αναβάθμισης.
Παράλληλα, η Τουρκία συνεχίζει την ανάπτυξη του εγχώριου μαχητικού πέμπτης γενιάς Kaan, το οποίο πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση τον Φεβρουάριο του 2024. Ωστόσο, εξακολουθεί να χρησιμοποιεί κινητήρα F110 της General Electric, δείγμα ότι η εξάρτηση από αμερικανικά εξαρτήματα παραμένει.
Νέες στρατηγικές συμμαχίες & ευρωπαϊκά μαχητικά
Στο πλαίσιο της στρατηγικής διαφοροποίησης, η Άγκυρα εξετάζει την αγορά μαχητικών Eurofighter Typhoon, τα οποία κατασκευάζονται από κοινοπραξία ευρωπαϊκών χωρών. Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, αν και η Γερμανία εμφανίζεται επιφυλακτική.
Οι κυρώσεις των ΗΠΑ δεν πλήττουν απλώς μεμονωμένα προγράμματα, αλλά επηρεάζουν συνολικά τη στρατηγική και τις διεθνείς αμυντικές συνεργασίες της Τουρκίας. Το TUHP, το Kaan και το πρόγραμμα F-16 λειτουργούν πλέον υπό τη σκιά αυτών των εξελίξεων.
