Η Τουρκία δεν θα υποστηρίξει το σχέδιο της ΕΕ για την κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού αερίου, θέτοντας σε κίνδυνο τις προσπάθειες των Βρυξελλών να απαλλαγούν από την ενεργειακή εξάρτηση από τη Μόσχα.
Βρίσκοντας στα σύνορα της ΕΕ, η Τουρκία λειτουργεί εδώ και καιρό ως διάδρομος για τη μεταφορά ρωσικής ενέργειας προς την Ευρώπη. Ωστόσο, αυτή η σύνδεση μπαίνει υπό αυστηρό έλεγχο μετά την πρόσφατη πρόταση της ΕΕ για πλήρη διακοπή των εισαγωγών ρωσικού αερίου έως το τέλος του 2027.
Για την εφαρμογή του σχεδίου, οι Βρυξέλλες θέλουν να επιβάλουν αυστηρότερους ελέγχους για να παρακολουθούν καλύτερα πώς και από πού εισέρχεται το ρωσικό αέριο στην Ένωση. Ωστόσο, για να πετύχει, η ΕΕ πιθανότατα θα χρειαστεί δεδομένα από βασικές χώρες διέλευσης, όπως η Τουρκία — και η Άγκυρα δεν δείχνει ενδιαφέρον.
«Ενώ η ΕΕ μπορεί ή όχι να αποφασίσει την πλήρη απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών αερίου, η Τουρκία θεωρεί ότι οι μονομερείς κυρώσεις ενέχουν ρίσκο διαταραχής των οικονομιών και αύξησης των ενεργειακών ανησυχιών για όλους», αναφέρει το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σε δήλωση προς το POLITICO. «Η Τουρκία εφαρμόζει μόνο τις κυρώσεις που έχουν αποφασιστεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.»
Ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτή η απροθυμία μπορεί να δημιουργήσει ένα κενό που θα επιτρέπει τη ροή ρωσικού αερίου στο μπλοκ, αθέατη και μετά τη νομική προθεσμία. Παράλληλα, οι σχέσεις Βρυξελλών-Άγκυρας βρίσκονται σε ιστορικό χαμηλό, λόγω εκτεταμένης καταστολής της τουρκικής αντιπολίτευσης. «Η απροθυμία της Τουρκίας να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις παρακολούθησης της ΕΕ μπορεί να δυσχεράνει την αποτελεσματική εφαρμογή της πρότασης, ειδικά λόγω του αυξανόμενου ρόλου της Τουρκίας ως κόμβου για το ρωσικό αέριο», δήλωσε ο βουλευτής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ville Niinistö.
Η Τουρκία και η κερκόπορτα
Περισσότερα από τρία χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η ΕΕ προσπαθεί ακόμα να απαλλαγεί πλήρως από την ενέργεια της Μόσχας και να κόψει μία βασική πηγή εσόδων του Κρεμλίνου.
Από το 2022, η ΕΕ έχει σταματήσει όλες τις θαλάσσιες αγορές ρωσικού πετρελαίου και άνθρακα, μειώνοντας ταυτόχρονα τις εισαγωγές αερίου κατά δύο τρίτα. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζει να αγοράζει σημαντικές ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τη Ρωσία, μαζί με περιορισμένες προμήθειες μέσω αγωγών.
Τον Ιούνιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια νομική πρόταση για την σταδιακή απαγόρευση αυτών των εισαγωγών, ξεκινώντας από βραχυπρόθεσμα συμβόλαια φέτος και φτάνοντας σε πλήρη απαγόρευση το 2027.
Για να το πετύχει, η Κομισιόν ζητά από τις εταιρείες που εισάγουν ρωσικό αέριο να παρέχουν «όλες τις σχετικές πληροφορίες» για την προέλευση του καυσίμου, συμπεριλαμβανομένων των συμβολαίων προμήθειας. Οι πρωτεύουσες της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαπραγματεύονται αυτή τη στιγμή το νομοσχέδιο.
Η παρακολούθηση της προέλευσης του αερίου είναι πολύ δύσκολη, καθώς δεν υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί μοριακά από πού προέρχεται. Επιπλέον, τα συμβόλαια είναι απόρρητα και το καύσιμο συχνά περνά μέσα από πολλούς ενδιάμεσους πριν φτάσει στον τελικό προορισμό.
Οι κανόνες δεν επιβάλουν νομικές υποχρεώσεις στην Τουρκία, που δεν είναι μέλος της ΕΕ. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα συμβόλαια δεν αποκαλύπτουν πάντα ξεκάθαρα την προέλευση του αερίου, οι ευρωπαϊκές εταιρείες μπορεί να χρειαστεί να ζητήσουν επιπλέον πληροφορίες από τους τουρκικούς φορείς, αν θέλουν να συνεχίσουν τις εισαγωγές, σύμφωνα με την Aura Săbăduș, ανώτερη αναλύτρια ενέργειας στην εταιρεία ICIS.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το σημείο διασύνδεσης Strandzha-Malkoclar που συνδέει την Τουρκία με τη Βουλγαρία. Σύμφωνα με συμφωνία του 2023, η βουλγαρική εταιρεία Bulgargaz μπορεί να παραγγέλνει φορτία LNG σε τουρκικά τερματικά, τα οποία παραδίδονται στην κρατική τουρκική εταιρεία Botaş πριν επιστραφούν στη Bulgargaz στα σύνορα της ΕΕ.
Το πρόβλημα είναι ότι «δεν γνωρίζουμε αν το αέριο που φτάνει στη Βουλγαρία είναι το ίδιο με αυτό που φτάνει στα τερματικά της Τουρκίας», σημειώνει η Săbăduș, άρα η ΕΕ δεν μπορεί να είναι σίγουρη ότι δεν αναμειγνύεται με άλλες προμήθειες. Με δεδομένη την χαμηλή τιμή του ρωσικού αερίου, υπάρχει «μεγάλος κίνδυνος» το μεγαλύτερο μέρος να είναι ρωσικό, όπως και για τον μικρότερο αγωγό Kipi που συνδέει Ελλάδα και Τουρκία.
Πέρσι η ΕΕ εισήγαγε 1,9 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αερίου μέσω αυτών των δύο σημείων, αριθμός που μπορεί να φτάσει τα 5,4 δισ. κυβικά μέτρα, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 20% των εισαγωγών αερίου μέσω αγωγών από τη Ρωσία. Αυτή η «τρύπα» στα μέτρα σημαίνει ότι τα δύο σημεία εισόδου «πρέπει οπωσδήποτε να συμπεριληφθούν» στην πρόταση ως σημεία υψηλού κινδύνου, επισημαίνει η αναλύτρια. «Αν η Τουρκία αρνηθεί να συνεργαστεί πλήρως στην παρακολούθηση και τη διαφάνεια, οι αρχές των κρατών-μελών της ΕΕ δεν θα έχουν τα απαραίτητα δεδομένα για να καθορίσουν την προέλευση του αερίου», προειδοποιεί ο Niinistö.
Παιχνίδι γάτας-ποντικιού από την Τουρκία
Οι φορείς που μεταφέρουν αέριο στα σύνορα με την Τουρκία υποστηρίζουν ότι οι ροές παρακολουθούνται αυστηρά, αν και οι ειδικοί παραμένουν επιφυλακτικοί.
Εκπρόσωπος της Bulgargaz δήλωσε ότι βάσει της συμφωνίας του 2023, η εταιρεία παρέχει μόνο υπηρεσίες μεταφοράς και όχι πώλησης, και παρακολουθεί στενά την προέλευση του αερίου.
Η Άγκυρα επίσης διαβεβαιώνει ότι αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια χρήσης της χώρας για παρακάμψεις των κανόνων της ΕΕ, ενώ δημοσιεύει περιοδικά δεδομένα για τις εισαγωγές της. Ωστόσο, ειδικοί και αναλυτές εκφράζουν αμφιβολίες, τονίζοντας ότι η Τουρκία δεν έχει κίνητρο να συμμορφωθεί, ειδικά με τις σημερινές τεταμένες σχέσεις με την ΕΕ.
Οι Βρυξέλλες ίσως χρειαστεί να προσφέρουν κίνητρα, όπως η επανεκκίνηση των συνομιλιών για το αίτημα ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ ή η χρηματοδότηση πράσινων έργων μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Το τουρκικό ΥΠΕΞ ανέφερε στο POLITICO ότι είναι πρόθυμο να συνεργαστεί στα ενεργειακά ζητήματα, εφόσον η ΕΕ δείξει αντίστοιχο ενδιαφέρον, συμπεριλαμβανομένων των επανέναρξης υψηλού επιπέδου διαλόγου. Ωστόσο, η έλλειψη δικαιοδοσίας της ΕΕ στην Τουρκία εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την πραγματική αποτελεσματικότητα των μέτρων ελέγχου.
Με πληροφορίες από Politico
