Το τελευταίο τετ-α-τετ μεταξύ του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του Ντόναλντ Τραμπ στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στη Χάγη είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας «πολιτικής αδελφότητας»: χαμόγελα, χειραψίες και θερμό εναγκαλισμό. Οι δύο ηγέτες περιγράφουν τη σχέση τους ως «εξαιρετική» και αλληλοαποκαλούνται «φίλοι».
Η σχέση αυτή έχει ήδη αποφέρει σημαντικά οφέλη και για τις δύο πλευρές. Η Τουρκία απολαμβάνει προνομιακή μεταχείριση σε εμπορικά θέματα και δασμούς, ενώ οι ΗΠΑ έχουν αγνοήσει σε μεγάλο βαθμό την εσωτερική καταστολή της αντιπολίτευσης στην Τουρκία. Από την άλλη, ο Ερντογάν παρείχε πλατφόρμα για διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία και άνοιξε τον δρόμο για πιθανή αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από τη Συρία — βασικό στόχο της πολιτικής Τραμπ.
Όμως πλέον η «συμμαχία» αυτή βρίσκεται ενώπιον δύο σοβαρών δοκιμασιών:
- Η κλιμακούμενη ένταση ανάμεσα στην Τουρκία και το Ισραήλ λόγω της συριακής κρίσης.
- Η επιθυμία της Άγκυρας να προχωρήσει η πολυπόθητη αγορά μαχητικών αεροσκαφών F-35, που έχει «παγώσει» εξαιτίας των κυρώσεων CAATSA, λόγω της αγοράς των ρωσικών S-400 από την Τουρκία.
Τραμπ - Ερντογάν: Η Συρία στο επίκεντρο
Η Συρία αποτέλεσε εδώ και χρόνια σημείο τριβής μεταξύ Άγκυρας και Ουάσιγκτον, κυρίως λόγω της στήριξης των ΗΠΑ στους Κούρδους μαχητές. Όμως τελευταία, η πολιτική των ΗΠΑ δείχνει να ευθυγραμμίζεται με τις τουρκικές θέσεις — σε βαθμό που έρχεται σε σύγκρουση με το Ισραήλ.
Μετά από τηλεφωνική συνομιλία με τον Ερντογάν, ο Τραμπ ήρε οικονομικές κυρώσεις κατά της Συρίας, ικανοποιώντας ένα από τα βασικά αιτήματα της Τουρκίας. Λίγες εβδομάδες αργότερα, οι ΗΠΑ προχώρησαν ακόμη και στην αφαίρεση του πρώην ισλαμιστικού σχηματισμού του Σύρου προέδρου Σαράα, Hayat Tahrir al-Sham, από τη λίστα των τρομοκρατικών οργανώσεων.
Η σταθερότητα στη Συρία είναι κρίσιμη για την Άγκυρα. Πάνω από 3 εκατομμύρια Σύροι πρόσφυγες ζουν στην Τουρκία και μια ενδεχόμενη επιστροφή τους θα ενισχύσει τη θέση του Ερντογάν στο εσωτερικό, ιδίως απέναντι στους εθνικιστές ψηφοφόρους. Ο Τομ Μπάρακ, προσωπικός φίλος του Τραμπ και νέος πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία, έχει αναλάβει να μετατρέψει τη «μεγάλη» διμερή σχέση σε «εξαιρετική». Ο Λιβανικής καταγωγής επενδυτής έχει ήδη καταφερθεί κατά του Ισραήλ για τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς στη Συρία, προκαλώντας την αντίδραση του Ισραηλινού ΥΠΑΜ Ισραέλ Κατζ.
Τραμπ - Ερντογάν: Το ζήτημα των F-35
Ο Ερντογάν επιδιώκει εδώ και καιρό την απόκτηση δεκάδων F-35, δηλώνοντας πρόσφατα αισιόδοξος: «Αν θέλει ο Θεός, θα σημειώσουμε πρόοδο». Ωστόσο, το εμπόδιο των κυρώσεων CAATSA (μετά την αγορά των ρωσικών S-400) παραμένει. Αν και η Άγκυρα υποστηρίζει πως τα ρωσικά συστήματα δεν έχουν ενεργοποιηθεί, Δυτικοί αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχίες, συγκρίνοντας την πιθανή χρήση τους με «σύνδεση USB stick ρωσικής τεχνολογίας σε σύστημα του ΝΑΤΟ».
Ο Μπάρακ προσπαθεί να βρει λύση που θα ικανοποιεί και τις δύο πλευρές. Οι τουρκικές αρχές επιδιώκουν ενδιάμεση λύση: να δεσμευτούν πως δεν θα χρησιμοποιήσουν ποτέ τους S-400 στην πράξη, υπό διεθνή επιτήρηση, ενώ αναζητούν εναλλακτικά Eurofighter από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Εάν επιλυθεί η κρίση, η Lockheed Martin θα λάβει παραγγελία δισεκατομμυρίων, ενώ τουρκικές εταιρείες θα επανενταχθούν στο πρόγραμμα παραγωγής F-35, κερδίζοντας σημαντικά συμβόλαια.
Οι μεγάλες γεωπολιτικές απειλές για Τραμπ και Ερντογάν
Πέρα από τις αεροπορικές συμφωνίες, οι σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ επιδεινώνονται. Ο Τούρκος ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής παρέμβασης εάν το Ισραήλ συνεχίσει τις προσπάθειες διαμελισμού της Συρίας.
Επιπλέον, η Τουρκία κράτησε χαμηλούς τόνους μετά την επίθεση των ΗΠΑ κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο. Όμως, ένα ενδεχόμενο νέο μέτωπο πολέμου Ισραήλ–Ιράν, με νέο κύμα προσφύγων προς την Τουρκία, θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα τις σχέσεις Άγκυρας–Ουάσιγκτον.
«Μόνο ο Τραμπ μπορεί να μεσολαβήσει μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ», σχολίασε ο αναλυτής Σονέρ Τσαγκαπτάι. «Υπάρχει βαθιά δυσπιστία ανάμεσα στις ηγεσίες, στις μυστικές υπηρεσίες και στους λαούς των δύο χωρών. Αυτή είναι η μεγαλύτερη “νάρκη” στη σχέση ΗΠΑ–Τουρκίας».
