Σε ένα από τα πλέον καθοριστικά τεστ για την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την προσωπική πολιτική παρακαταθήκη της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, το Γενικό Δικαστήριο της Ε.Ε. αποφασίζει σήμερα αν η άρνηση της Κομισιόν να δώσει στη δημοσιότητα τα SMS μεταξύ της προέδρου της και του CEO της Pfizer, Άλμπερτ Μπουρλά, συνιστά παραβίαση των κανόνων διαφάνειας.
Η υπόθεση, γνωστή και ως «Pfizergate», έχει ήδη προκαλέσει κύμα αντιδράσεων εντός και εκτός Βρυξελλών, ενώ αναμένεται να επηρεάσει σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο οι ευρωπαϊκοί θεσμοί διαχειρίζονται την πρόσβαση στα έγγραφα, την έννοια του «επίσημου εγγράφου» και τη σχέση τους με τη φαρμακοβιομηχανία.
Τα επίμαχα μηνύματα φέρεται να ανταλλάχθηκαν στις αρχές του 2021, εν μέσω σκληρών διαπραγματεύσεων για τη μεγαλύτερη σύμβαση εμβολίων της Ε.Ε., η οποία προέβλεπε την προμήθεια έως 1,8 δισ. δόσεων του εμβολίου Pfizer-BioNTech, αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ. Η ύπαρξή τους αποκαλύφθηκε από συνέντευξη του ίδιου του Μπουρλά στους New York Times, ο οποίος τα χαρακτήρισε ως εργαλείο «βαθιάς εμπιστοσύνης» που διευκόλυνε τη συμφωνία.
Όταν η εφημερίδα κατέθεσε αίτημα πρόσβασης στα μηνύματα, η Κομισιόν απάντησε ότι δεν τα καταχώρισε ως επίσημα έγγραφα. Το 2022, η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια Έμιλι Ο’Ράιλι χαρακτήρισε τη στάση της Επιτροπής «κακοδιοίκηση» και «καμπανάκι αφύπνισης», ενώ κατηγόρησε προσωπικά την φον ντερ Λάιεν για καλλιέργεια κουλτούρας πολιτικής αδιαφάνειας.
Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται το ερώτημα αν τα μηνύματα μέσω κινητού μπορούν να θεωρηθούν «επίσημα έγγραφα» που εμπίπτουν στο δικαίωμα πρόσβασης των πολιτών. Ενώ οργανώσεις όπως η Transparency International υποστηρίζουν πως κάθε μορφή επικοινωνίας που αφορά λήψη αποφάσεων πρέπει να είναι προσβάσιμη, η Κομισιόν επιμένει πως δεν πρόκειται για ουσιώδες περιεχόμενο.
Κατά τη διάρκεια της ακρόασης στο Γενικό Δικαστήριο στο Λουξεμβούργο, οι δικαστές εξέφρασαν ανοιχτά τον εκνευρισμό τους για την έλλειψη επαρκών απαντήσεων από την Κομισιόν. «Αν δεν έχουν σημασία τα μηνύματα, τότε γιατί δεν τα δώσατε;» ρώτησαν, ενώ ένας εξ αυτών κατηγόρησε την Επιτροπή ότι δεν επέδειξε «κατάλληλα και επιμελή μέτρα» για να τα αναζητήσει.
Η υπεράσπιση της Κομισιόν παραδέχθηκε τελικά την ύπαρξη των SMS, προκαλώντας ειρωνικά σχόλια στην αίθουσα.
Πολιτικές προεκτάσεις του Pfizergate
Η φον ντερ Λάιεν όχι μόνο υπέγραψε αυτοπροσώπως τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμφωνία εμβολίων, αλλά είναι και επικεφαλής του οργάνου που είναι αρμόδιο για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων διαφάνειας. Μια ενδεχόμενη καταδικαστική απόφαση θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα στην αξιοπιστία της δεύτερης θητείας της, η οποία μόλις ξεκίνησε.
Την ίδια στιγμή, η υπόθεση ερευνάται και από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), η οποία έχει ήδη καλέσει στελέχη της Επιτροπής για καταθέσεις σχετικά με τη διαχείριση των προμηθειών εμβολίων.
«Αν θέλουμε οι πολίτες να εμπιστεύονται την Ε.Ε., πρέπει να βάζουμε στο επίκεντρο τη διαφάνεια», δήλωσε η ευρωβουλευτής των Πρασίνων Τίλι Μέτς, που ήταν μεταξύ των προσφευγόντων για τη δημοσιοποίηση των συμβολαίων.
Η σημερινή απόφαση δεν αφορά μόνο την τύχη ενός αιτήματος πρόσβασης. Αφορά τον ίδιο τον πυρήνα της δημοκρατικής νομιμοποίησης της Ε.Ε., και το αν οι ηγέτες της λογοδοτούν για τις αποφάσεις που λαμβάνουν πίσω από τις κλειστές πόρτες.
Με πληροφορίες από Politico
