Καθώς οι ουκρανικές δυνάμεις πλησιάζουν απειλητικά στη Χερσώνα, οι διορισμένες από τη Μόσχα τοπικές αρχές έστειλαν σε έναν πέτρινο καθεδρικό του 18ου αιώνα μια ομάδα με ειδική αποστολή: να κλέψουν τα οστά του πρίγκιπα Γκριγκόρι Αλεξάντροβιτς Ποτέμκιν.
Η ανάμνηση του κατακτητή του 18ου αιώνα παραμένει ζωντανή για εκείνους στο Κρεμλίνο που επιθυμούν την αποκατάσταση της ρωσικής αυτοκρατορίας, σημειώνουν οι New York Times. Ήταν ο Ποτέμκιν εκείνος που έπεισε την ερωμένη του, την Μεγάλη Αικατερίνη, να προσαρτήσει την Κριμαία το 1783. Ο ιδρυτής της Χερσώνας και της Οδησσού επεδίωκε τη δημιουργία μιας «νέας Ρωσίας», μια επικράτεια που εκτεινόταν έως τη σημερινή νότια Ουκρανία.
Όταν εισέβαλε στην Ουκρανία, τον περασμένο Φεβρουάριο, ο Βλαντιμίρ Πούτιν επικαλέστηκε το όραμα του Ποτέμκιν. Τώρα, που ο στρατός του έχει αποτύχει στην πορεία του προς την Οδησσό και κινδυνεύει να χάσει την Χερσώνα, τα μεγάλα πλάνα του απειλούνται. Όμως, ανάμεσα στους αφοσιωμένους στο Κρεμλίνο, παραμένει βαθιά η πίστη σε αυτό που βλέπουν ως δίκαιη αυτοκρατορία της Ρωσίας.
Το ίδιο ισχύει και για την ομάδα που κατέβηκε στην κρύπτη κάτω από μια λευκή μαρμάρινη ταφόπλακα, μέσα στον καθεδρικό ναό της Αγίας Αικατερίνης. Για να φτάσουν στα οστά του Ποτέμκιν, θα άνοιξαν μια καταπακτή στο πάτωμα και θα πέρασαν από ένα στενό πέρασμα, σύμφωνα με άτομα που έχουν επισκεφθεί την κρύπτη.
Εκεί, θα βρήκαν ένα απλό ξύλινο φέρετρο, πάνω σε μια εξέδρα, που πάνω του είχε έναν σταυρό. Κάτω από το καπάκι υπήρχε μια μικρή μαύρη τσάντα, με το κρανίο και τα οστά του Ποτέμκιν, προσεκτικά αριθμημένα.
Οι άνθρωποι του Κρεμλίνου δεν έκαναν καμία προσπάθεια να κρατήσουν μυστική την κλοπή. Το αντίθετο. Ο διορισμένος από τη Μόσχα διοικητής της περιφέρειας της Χερσώνας, Βλαντιμίρ Σάλντο, δήλωσε ότι τα οστά του Ποτέμκιν απομακρύνθηκαν από την πόλη και μεταφέρθηκαν σε τοποθεσία που δεν αποκαλύφθηκε, στην ανατολική ακτή του Δνείπερου ποταμού, καθώς πλησιάζουν τα ουκρανικά στρατεύματα.
Ντόπιοι Ουκρανοί ακτιβιστές επιβεβαίωσαν ότι λεηλατήθηκε η εκκλησία και πως, εκτός από τα οστά, απομακρύνθηκαν αγάλματα Ρώσων ηρώων.
«Ο Ποτέμκιν θα περιφρονούσε τον Πούτιν»
Σύμφωνα με τον Βρετανό ιστορικό Σάιμον Σίμπαγκ Μοντεφιόρε, συγγραφέα του βιβλίου «Catherine the Great and Potemkin», αυτή είναι η ένατη φορά που ανοίγει η κρύπτη με τα οστά του Ποτέμκιν.
Λίγο μετά την έκδοση του βιβλίου του, το 2000, ο ιστορικός είχε δηλώσει πως το Κρεμλίνο επικοινώνησε μαζί του για να του πει πόσο θαύμαζε ο Πούτιν τη δουλειά του. Όμως, την Πέμπτη ο Μοντεφιόρε χαρακτήρισε βαθιά λανθασμένο τον τρόπο που ο Ρώσος πρόεδρος ερμηνεύει την ιστορία. Ο πόλεμός του, επεσήμανε, έκανε συντρίμμια ουκρανικές πόλεις όπως η Μαριούπολη και το Μικολάιβ, που ο Ποτέμκιν και οι πρώτοι Ρώσοι ιμπεριαλιστές βοήθησαν να χτιστούν.
«Ο Ποτέμκιν θα περιφρονούσε τον Πούτιν και όλα όσα πρεσβεύει», δήλωσε ο ιστορικός. Ο Ποτέμκιν και η αυτοκράτειρα Αικατερίνη, συμπλήρωσε, θεωρούσαν αυτή την περιοχή ως ένα κοσμοπολίτικο παράθυρο στη Μεσόγειο, που κατοικούνταν από ένα ζωντανό μείγμα ανθρώπων, διαφορετικών εθνοτήτων και εθνικών καταβολών.
Το βαθύτερο «νόημα» των οστών
Η λεηλασία του τάφου του Ποτέμκιν είναι ένα δείγμα των προσπαθειών της Ρωσίας να εξαλείψει την ουκρανική ταυτότητα, επισημαίνουν οι New York Times. Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν καταστρέψει και λεηλατήσει συστηματικά ουκρανικούς θησαυρούς, μεταξύ άλλων ορθόδοξες εκκλησίες, εθνικά μνημεία και χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς. Έστειλαν ειδικούς για να αρπάξουν χρυσές αρχαιότητες του σκυθικού πολιτισμού, που χρονολογούνται πριν από 2.300 χρόνια. Έως τις 24 Οκτωβρίου, η UNESCO είχε καταγράψει ζημιές και καταστροφές περισσοτέρων από 200 πολιτιστικών χώρων.
Όμως, τα οστά του Ποτέμκιν, ενός διάσημου στρατιωτικού διοικητή και πολιτικού, έχουν βαθύτερο νόημα για το Κρεμλίνο. Ο Μοντεφιόρε σημείωσε την ιδιαίτερη θέση που κατέχουν στην ιστορία ο Ποτέμκιν και η Αικατερίνη για τον Πούτιν και τους υπερεθνικιστές, καθώς προσπαθούν να συνδυάσουν «το επιτηδευμένο μεγαλείο της αυτοκρατορίας των Ρομανόφ με τη ζοφερή δόξα μιας σταλινικής υπερδύναμης, σε ένα περίεργο σύγχρονο υβρίδιο».
Οι μετά θάνατον «περιπέτειες» του Ποτέμκιν
Οι Ρώσοι ηγέτες δεν έβλεπαν πάνω με θαυμασμό την κληρονομιά του Ποτέμκιν και της Αικατερίνης, κάτι που φαίνεται και από το τι συνέβη με τα οστά του πρώτου ανά τους αιώνες. Όταν πέθανε ο Ποτέμκιν το 1791, η τεθλιμμένη αυτοκράτειρα διέταξε να τελεστεί μια μεγαλειώδης κηδεία και η σορός του μεταφέρθηκε στη Χερσώνα, όπου εκτέθηκε ακάλυπτη σε ειδικά κατασκευασμένο τάφο, σε κρύπτη, έγραψε ο Μοντεφιόρε.
Μέχρι τη στιγμή που πέθανε η Αικατερίνη, το 1796, είχε γίνει κάτι σαν τόπος προσκυνήματος, κάτι που εξόργισε τον γιο και διάδοχό της Παύλο Α’, ο οποίος διέταξε να ταφεί ο Ποτέμκιν σε τάφο δίχως διακριτικά. Υπάρχουν αναφορές ότι έδωσε οδηγίες σε ντόπιο αξιωματούχο να σπάσει και να σκορπίσει τα οστά του Ποτέμκιν σε φαράγγι. Για χρόνια δεν ήταν σαφές εάν είχε εκτελεστεί η εντολή.
Τελικά το 1818 διαπιστώθηκε έπειτα από έρευνα ότι τα οστά παρέμεναν στην κρύπτη. Το 1859 και το 1873 άνοιξε ξανά ο τάφος, για να εξακριβωθεί εάν επρόκειτο πράγματι για τα οστά του πρίγκιπα. Μία ενδεικτική τριγωνική τρύπα στο κρανίο, που έγινε στο πλαίσιο της διαδικασίας ταρίχευσης, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι πράγματι ήταν δικά του.
Καθώς μαινόταν η επανάσταση των Μπολσεβίκων, η κρύπτη στην Αγία Αικατερίνη άνοιξε ξανά- όπως αναφέρει ο Μοντεφιόρε στο βιβλίο του- και υπήρχαν φωτογραφίες επαναστατών που κρατούσαν τα οστά. Το 1930 ένας νεαρός συγγραφέας επισκέφθηκε τον ναό, όπου βρήκε ότι υπήρχαν ως εκθέματα το κρανίο και τα οστά του εραστή της Μεγάλης Αικατερίνης. Λίγο αργότερα, τα οστά ετάφησαν ξανά στην κρύπτη. Αξιωματούχοι άνοιξαν ξανά τον τάφο, τη δεκαετία του ‘80, για να επιβεβαιώσουν ότι επρόκειτο για τον πρίγκιπα.
Πλέον δεν είναι γνωστό πού βρίσκονται και τι θα κάνει το Κρεμλίνο με αυτά. Ο Μοντεφιόρε είναι σίγουρος ότι τα οστά του Ποτέμκιν θα φτάσουν στη Ρωσία, όπου θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα «ανατριχιαστικά άξεστο τηλεοπτικό θέαμα υπερεθνικισμού».
