Μέσα στα βουνά της βόρειας Νορβηγίας, κρύβονται υποθαλάσσιες βάσεις, πολεμικά αεροσκάφη και ατομικά υποβρύχια – μακριά από τα βλέμματα των χιλιάδων τουριστών που επισκέπτονται την περιοχή κάθε χρόνο. Οι εγκαταστάσεις αυτές, που χρονολογούνται από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο, επανέρχονται στο προσκήνιο, καθώς η Μόσχα αυξάνει τη στρατιωτική της δραστηριότητα στην Αρκτική και η εισβολή στην Ουκρανία αναζωπυρώνει φόβους σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η αεροπορική βάση Bardufoss και η ναυτική βάση Olavsvern, βόρεια του Αρκτικού Κύκλου και πλησίον των ρωσικών συνόρων, επανενεργοποιούνται με αναβαθμίσεις δομών και εξοπλισμού. Κατασκευασμένες σε σκληρό γάββρο βράχο πάχους 275 μέτρων, οι βάσεις αυτές προσφέρουν προστασία σε μαχητικά αεροσκάφη F-35 έναντι επιθέσεων με drones, όπως αυτές που καταγράφηκαν στην Ουκρανία.
Η Olavsvern, ιδιαίτερα, κατασκευάστηκε με τη στήριξη του ΝΑΤΟ για να παρακολουθεί το θαλάσσιο πέρασμα «Bear Gap», ένα στρατηγικό σημείο εξόδου ρωσικών υποβρυχίων στον Ατλαντικό. Αν και εγκαταλείφθηκε το 2009 και πουλήθηκε το 2013 σε ιδιώτες που τη νοίκιασαν ακόμη και σε ρωσικά σκάφη, επαναγοράστηκε το 2020 από εταιρεία συνδεδεμένη με τον νορβηγικό στρατό και έχει πλέον ανακτήσει τον στρατιωτικό της χαρακτήρα.
Οι εγκαταστάσεις αυτές είχαν σχεδιαστεί για να αντέχουν πυρηνικά πλήγματα. Ωστόσο, όπως σημειώνουν ειδικοί, σήμερα είναι πιο ευάλωτες σε έξυπνες επιθέσεις, όπως αυτές με GPS-κατευθυνόμενα βλήματα ή drones χαμηλού κόστους. Παρ' όλα αυτά, τα καταφύγια εξακολουθούν να προσφέρουν πολύτιμη προστασία έναντι συμβατικών επιθέσεων, ιδιαίτερα όταν οι βάσεις διασπείρονται και διατηρούν επιχειρησιακή ευελιξία.
Ο Νορβηγός αναλυτής Andreas Østhagen υπενθυμίζει ότι ήδη από το 2006-2008 η Ρωσία είχε ξεκινήσει σημαντική επένδυση στον βόρειο στόλο της και επανεκκίνησε στρατιωτικές ασκήσεις στην Αρκτική. «Η Ρωσία του Πούτιν δεν είναι η Σοβιετική Ένωση», σημειώνει, «αλλά για τη Νορβηγία, οι προκλήσεις παραμένουν παρόμοιες».
Η Νορβηγία δεν είναι μόνη. Η Σουηδία έχει επαναφέρει τη χρήση της υπόγειας ναυτικής βάσης στο νησί Muskö, ενώ η Κίνα, το Ιράν και άλλες χώρες χτίζουν ή ενισχύουν υπόγειες εγκαταστάσεις στρατιωτικής σημασίας. Η Κίνα κατασκευάζει νέα βάση υποβρυχίων στη Νότια Σινική Θάλασσα, ενώ το Ιράν παρουσιάζει «υπόγειες πόλεις πυραύλων».
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ορισμένα καταφύγια, όπως το RAF Air Command στο Buckinghamshire, παραμένουν σε λειτουργία, ενώ άλλα – όπως το MOD Corsham – έχουν επανεργοποιηθεί αθόρυβα, με σκοπό τη διασφάλιση κρίσιμων υποδομών επικοινωνιών.
Η αποκατάσταση τέτοιων καταφυγίων δεν είναι απλή υπόθεση. Πολλά έχουν απογυμνωθεί από εξοπλισμό, έχουν πλημμυρίσει ή η υποδομή τους έχει καταστραφεί. Η δαπάνη για επανασύνδεση επικοινωνιών, εγκατάσταση σύγχρονου εξοπλισμού και διασφάλιση έναντι σύγχρονων απειλών είναι τεράστια.
Ωστόσο, η λογική πίσω από την επιστροφή στα υπόγεια καταφύγια παραμένει ισχυρή: όταν η απειλή είναι υπαρκτή, η φυσική προστασία είναι η πιο ασφαλής. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας Paul Ozorak: «Αν φοβάσαι ένα αιφνίδιο χτύπημα, η φυσική σου αντίδραση είναι να πας υπόγεια».
Με πληροφορίες από BBC
