Ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζο Μπάιντεν αποκάλεσε τον Βλαντιμίρ Πούτιν «εγκληματία πολέμου» για την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Όμως, επίσημα η ανακήρυξη κάποιου σε εγκληματία πολέμου δεν είναι απλή υπόθεση. Υπάρχουν κάποιοι συγκεκριμένοι ορισμοί και διαδικασίες για τον προσδιορισμό του ποιος είναι εγκληματίας πολέμου και πώς πρέπει να τιμωρηθεί.
Ποιος είναι εγκληματίας πολέμου;
Ο όρος αποδίδεται σε οποιοδήποτε παραβιάζει μία σειρά κανόνων που έχουν υιοθετήσει παγκόσμιοι ηγέτες, γνωστοί ως νόμος των ένοπλων συγκρούσεων. Οι κανόνες διέπουν πώς συμπεριφέρονται οι χώρες σε περιόδους πολέμου.
Οι κανόνες αυτοί έχουν διαμορφωθεί και έχουν επεκταθεί κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα, και προέκυψαν από τις συμβάσεις της Γενεύης μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και τα πρωτόκολλα που προστέθηκαν στη συνέχεια.
Αποσκοπούν στην προστασία των ατόμων που δεν συμμετέχουν σε μάχες και εκείνων που δεν μπορούν πλέον να πολεμήσουν, συμπεριλαμβανομένων αμάχων όπως είναι οι γιατροί και οι νοσοκόμοι, οι τραυματίες και οι αιχμάλωτοι πολέμου.
Οι συνθήκες και τα πρωτόκολλα καθορίζουν ποιος μπορεί να γίνει στόχος και με ποια όπλα. Ορισμένα όπλα απαγορεύονται, συμπεριλαμβανομένων των χημικών ή βιολογικών.
Ποια τα εγκλήματα που αποδίδονται σε έναν εγκληματία πολέμου
Οι «σοβαρές παραβιάσεις» των συμβάσεων, που ισοδυναμούν με εγκλήματα πολέμου περιλαμβάνουν την δολοφονία εκ προθέσεως και την εκτεταμένη καταστροφή και οικειοποίηση περιουσίας που δεν δικαιολογείται από στρατιωτική αναγκαιότητα.
Άλλα εγκλήματα πολέμου περιλαμβάνουν τη σκόπιμη στόχευση αμάχων, τη χρήση δυσανάλογης βίας, τη χρήση ανθρώπινων ασπίδων και τη σύλληψη ομήρων.
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης επίσης, ασκεί δίωξη για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που διαπράττονται στο πλαίσιο «μιας ευρείας ή συστηματικής επίθεσης που στρέφεται εναντίον οποιουδήποτε άμαχου πληθυσμού».
Αυτά περιλαμβάνουν δολοφονίες, εξόντωση, βίαιη μεταφορά, βασανιστήρια, βιασμό και σεξουαλική δουλεία.
Στην περίπτωση του Βλαντιμίρ Πούτιν, ο πιο πιθανός τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να οριστεί ως εγκληματίας πολέμου είναι μέσω του ευρέως αναγνωρισμένου νομικού δόγματος της ευθύνης της διοίκησης. Εάν ο επικεφαλής (της διοίκησης) διατάξει ή γνωρίζει ή είναι σε θέση να γνωρίζει για εγκλήματα και δεν κάνει κάτι ώστε να τα εμποδίσουν, τότε μπορεί να τεθεί υπό κράτηση ως νομικά υπεύθυνος.
Ο δρόμος προς τη δικαιοσύνη
Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν τέσσερα «μονοπάτια» για την έρευνα και τον καθορισμό εγκλημάτων πολέμου. Όλα ωστόσο έχουν τα δικά τους όρια. Ένα από αυτά είναι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης.
Μία δεύτερη εναλλακτική, είναι αν ο ο ΟΗΕ αναθέσει το έργο του για την εξεταστική επιτροπή σε ένα υβριδικό διεθνές δικαστήριο εγκλημάτων πολέμου για τη δίωξη του Πούτιν.
Η τρίτη επιλογή είναι να δημιουργηθεί ένα ειδικό δικαστήριο από μια ομάδα ατόμων ή ενδιαφερόμενων κρατών και ομάδων, όπως το ΝΑΤΟ, η ΕΕ και οι ΗΠΑ, που θα δικάσει τον Πούτιν.
Ενδεικτικό παράδειγμα είναι τα στρατιωτικά δικαστήρια στη Νυρεμβέργη ενάντια στους ηγέτες των Ναζί.
Τελευταία εναλλακτική είναι, ορισμένες χώρες που έχουν τους δικούς τους νόμους για την άσκηση δίωξης για εγκλήματα πολέμου.
Για παράδειγμα η Γερμανία, ήδη έχει ξεκινήσει έρευνα για τον Πούτιν. Οι ΗΠΑ δεν έχουν στη νομοθεσία τους έναν ανάλογο νόμο αλλά το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει ένα τμήμα που επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες πράξεις, μεταξύ αυτών οι γενοκτονίες, η στρατολόγηση παιδιών-στρατιωτών και ο ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων.
Πού μπορεί να γίνει μία δίκη του Πούτιν
Αυτό παραμένει ασαφές. Η Ρωσία δεν αναγνωρίζει τη δικαιοδοσία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και δεν αναμένεται να στείλει κανέναν ύποπτο στα κεντρικά στη Χάγη.
Αλλά ούτε και οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την εξουσία του Διεθνούς Δικαστηρίου. Άρα, ο Πούτιν θα μπορούσε να δικαστεί σε κάποια άλλη χώρα, επιλογής των Ηνωμένων Εθνών ή από μια κοινοπραξία ενδιαφερόμενων χωρών. Ωστόσο, το δύσκολο κομμάτι θα ήταν να μεταβεί εκεί ο Πούτιν.
Οι παγκόσμιοι ηγέτες που έγιναν εγκληματίες πολέμου
Από τις δίκες της Νυρεμβέργης και του Τόκιο σε πιο πρόσφατες ακροάσεις, ηγέτες χωρών όπως η Βοσνία, η Καμπότζη και η Ρουάντα έχουν διωχθεί ως εγκληματίες πολέμου.
Ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, πρώην ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας οδηγήθηκε σε δίκη από τα Ηνωμένα Έθνη στη Χάγη για υποκίνηση των αιματηρών συγκρούσεων στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στην Γιουγκοσλαβία. Πέθανε στο κελί του πριν αποφανθεί η δικαιοσύνη.
Ο Σέρβος συνεργάτης του Ράντοβαν Κάρατζιτς και ο Σερβοβόσνιος στρατιωτικός επικεφαλής, στρατηγός Ράτκο Μλάντιτς, γνωστός και ως «Σφαγέας της Βοσνίας» διώχθηκαν ποινικά και τους απαγγέλθηκαν ποινές ισόβιας κάθειρξης, τις οποίες και εκτίουν.
Επίσης, στον πρώην Πρόεδρο της Λιβερίας, Τσαρλς Τέιλορ, επιβλήθηκε ποινή 50 ετών αφού καταδικάστηκε για φρικαλεότητες στη γειτονική Σιέρα Λεόνε.
Ο πρώην δικτάτορας του Τσαντ Hissène Habré, ο οποίος πέθανε πέρυσι, ήταν ο πρώτος πρώην αρχηγός κράτους που καταδικάστηκε για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας από αφρικανικό δικαστήριο. Καταδικάστηκε σε ισόβια.
Με πληροφορίες του Guardian
