Τα earworms ή αλλιώς τα «κολλητικά» τραγούδια, συγκαταλέγονται στα συχνά ψυχολογικά τρικ που κυριεύουν τον εγκέφαλο και συνδέονται με την ακούσια επανάληψη ήχων και στίχων στο μυαλό.
Επιστήμονες εξηγούν στην Washington Post, γιατί κάποια τραγούδια εντυπώνονται πιο εύκολα στη μνήμη, πώς επηρεάζουν τον εγκέφαλο, αλλά και τι μπορούμε να κάνουμε για να τα αποβάλουμε όταν αρχίσουν να γίνονται ενοχλητικά.
Από όλους τους ήχους με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή καθημερινά, η μουσική φαίνεται να είναι η πιο επίμονη για να «κυριεύσει» τον εγκέφαλό μας. Ενώ λέξεις και ήχοι μπορούν επίσης να εμφανιστούν στο κεφάλι μας, είναι λιγότερο πιθανό να αντηχήσουν εκεί από ό,τι τα τραγούδια, τα οποία τείνουν να έχουν μια επαναλαμβανόμενη δομή και μοτίβα.
«Ο μεγαλύτερος παράγοντας που θα κρίνει εάν ένα τραγούδι μεταμορφώνεται σε earworm, είναι ότι το ακούσατε πρόσφατα - μερικές φορές το τραγούδι απλά συνεχίζει να υπάρχει στο κεφάλι σας και μετά», δήλωσε η Kelly Jakubowski, αναπληρώτρια καθηγήτρια μουσικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Durham. Η δημοφιλής μουσική, από τη φύση της, ακούγεται ξανά και ξανά.
Τα τραγούδια (και άλλα ερεθίσματα) στα οποία εκτιθέμεθα γίνονται πιο ευχάριστα με την πάροδο του χρόνου, μια ψυχολογική τάση γνωστή ως «φαινόμενο της απλής έκθεσης». Αλλά η δημοφιλής μουσική είναι πιασάρικη επειδή είναι δημοφιλής ή είναι δημοφιλής επειδή είναι πιασάρικη; Για να απαντήσουν σε αυτό, οι ερευνητές έπαιξαν τραγούδια που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είχαν ακούσει ποτέ σε μια μελέτη του 2023. Οι συμμετέχοντες άκουσαν κάθε τραγούδι σε διαφορετικό αριθμό φορών. Και όσο περισσότερες φορές ο συμμετέχων άκουγε ένα τραγούδι, τόσο πιο πιθανό ήταν να επηρεάσει τη μνήμη του την επόμενη ημέρα, ακόμη και όταν δεν έπαιζε μουσική. Αυτό ήταν ένα σημάδι ότι το τραγούδι κόλλησε.
«Εάν ακούτε τραγούδια περισσότερο, είναι πιο πιθανό να γίνουν earworms», δήλωσε η Callula Killingly, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Τεχνολογίας του Queensland και συγγραφέας της μελέτης.
Η ανατομία των earworms
Τα earworms τείνουν να είναι πιο γρήγορα. Οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να έχουν στο μυαλό τους αισιόδοξα τραγούδια παρά θρηνητικά μοιρολόγια», σύμφωνα με τους ειδικούς. Αλλά αυτό που μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το πόσο εύκολα σε κάνει να το τραγουδήσεις, έστω και μόνο στο μυαλό σου.
«Κολλάει ένα τραγούδι στο μυαλό σου επειδή στην πραγματικότητα αισθάνεσαι κάπως υποσυνείδητα υποχρεωμένος να τραγουδήσεις μαζί του», σημειώνει η Killingly.
«Και έχοντας στην πραγματικότητα ένα τραγούδι στο κεφάλι σου, κατά κάποιο τρόπο συνδιαλέγεις τους πόρους της μνήμης εργασίας μας», συνεχίζει.
Τα earworms τείνουν να είναι απλά, σύντομα και επαναλαμβανόμενα. (Η δημοφιλής μουσική στο σύνολό της τείνει να γίνει πιο σύντομη, πιο απλή και πιο επαναλαμβανόμενη, ενδεχομένως και γι' αυτό τον λόγο.) Αυτά τα τραγούδια έχουν πιο γενικά μελωδικά περιγράμματα που είναι προβλέψιμα, αλλά περιέχουν και απροσδόκητα διαστήματα που τα κρατούν το ενδιαφέρον. Τείνουν να είναι μελωδίες που τραγουδιούνται εύκολα και το ρεφρέν είναι επίσης πιο πιθανό να γίνει earworm στο αυτί, όπως το «Never Gonna Give You Up» του Rick Astley.
Οι «ωτοσκώληκες» έχουν στίχους «που δεν έχουν κανένα νόημα, αλλά είναι αρκετά εύκολο να τους τραγουδήσεις» σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι οποίοι φέρνουν το παράδειγμα του «Ra, ra, ah-ah-ah» από το «Bad Romance» της Lady Gaga ή το δημοφιλές παιδικό τραγούδι, «Baby Shark, doo-doo-doo-doo-doo-doo-doo-doo-doo».
Earworms: Πώς αντιδρά ο εγκέφαλός μας
«Όταν ακούμε μουσική στο μυαλό μας, ο εγκέφαλός μας χρησιμοποιεί πολλούς από τους ίδιους γνωστικούς πόρους όπως όταν την ακούμε πραγματικά» αναφέρεται στο δημοσίευμα για τα earworms. Η νευροαπεικόνιση δείχνει ότι όταν φανταζόμαστε σκόπιμα μουσική, ενεργοποιούνται παρόμοιες ακουστικές και κινητικές περιοχές του εγκεφάλου όπως όταν την ακούμε πραγματικά. Η φαντασία της μουσικής, ωστόσο, χρησιμοποιεί περισσότερες μετωπικές περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στη μνήμη ή την ανάκληση, τις οποίες δεν χρειαζόμαστε τόσο πολύ όταν ακούμε. Ακόμα και όταν σταματήσει η μουσική, ο εγκέφαλος «συνεχίζει» να τη συμπληρώνει.
Δεν αποκλείεται, τα earworms να προκαλούν υποσυνείδητες μυϊκές κινήσεις στο λαρύγγι και τα χείλη, σαν να τραγουδάμε εσωτερικά — μια μορφή «σιωπηλής φωνητικής παραγωγής».
Όταν ακούμε ένα τραγούδι και η μουσική σταματά, ο εγκέφαλός μας συμπληρώνει τα κενά. Σε μια μελέτη, οι ερευνητές έπαιξαν τραγούδια όπως το «Satisfaction» των Rolling Stones και εισήγαγαν κενά σιωπής. Η νευροαπεικόνιση έδειξε ότι ο ακουστικός φλοιός συνέχισε να ενεργοποιείται ακόμη και στη σιωπή, σαν να συνέχιζε το τραγούδι.
Μπορεί ένα τραγούδι που «μας έχει κολλήσει» και «παίζει» σε επανάληψη στον εγκέφαλό μας να μας κουράσει. Η επιστήμη προτείνει μερικές λύσεις για να το «ξεφορτωθούμε».
Earworms: Πώς να τα ξεφορτωθούμε
Το να σκεφτόμαστε ή να ακούμε ένα άλλο τραγούδι μπορεί να μας βοηθήσει να απαλλαγούμε από αυτό που έχει κολλήσει στο κεφάλι μας, σύμφωνα με τους ειδικούς. «Είναι εξαιρετικά δύσκολο να έχεις δύο τραγούδια στο κεφάλι σου ταυτόχρονα, επειδή χρησιμοποιούν το ίδιο είδος γνωστικών πόρων», υποστηρίζουν. Το κόλπο είναι να διαλέξεις ένα τραγούδι που το ίδιο δεν θα εξελιχθεί σε earworm.
Υπάρχουν επίσης ενδείξεις, ότι η ολοκλήρωση του earworm τραγουδιού θα μπορούσε να βοηθήσει, όπως τραγουδώντας το μέχρι το τέλος ή αναγνωρίζοντας όλους τους στίχους Σε μια μελέτη του 2021, η Killingly και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι όταν τα πιασάρικα τραγούδια ήταν «κουτσουρεμένα», φαινόταν να διαταράσσουν περισσότερο την μνήμη, υπονοώντας ότι ήταν πιο πιθανό να γίνουν earworms. Η Killingly είναι επιφυλακτική, ωστόσο, ότι η μεγαλύτερη ακρόαση θα έκανε το τραγούδι να κολλήσει λιγότερο.
Άλλες προτάσεις, είναι οι δραστηριότητες με νοητική απαίτηση, όπως συζητήσεις, εργασία ή παιχνίδια που απαιτούν συγκέντρωση και το μάσημα της τσίχλας, για το οποίο υπάρχουν ενδείξεις, ότι αποσπά την εγκεφαλική δραστηριότητα από τις φωνητικές κινήσεις που προκαλούν τα earworms.
Με πληροφορίες από The Washington Post
