Ο χειμώνας δείχνει τα δόντια του στα Βαλκάνια, με συνέπεια το Σαράγιεβο, η Πρίστινα, το Βελιγράδι και τα Σκόπια να ασφυκτιούν εξαιτίας του πηχτού τοξικού νέφους που προκαλείται από την καύση κάρβουνου και ξύλου. Με αυτό τον τρόπο προσπαθούν να ζεσταθούν οι κάτοικοι, που δεν έχουν τους πόρους για καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Το τελευταίο διάστημα, οι πρωτεύουσες της περιοχής βρίσκονται στις δέκα πρώτες θέσεις των πιο μολυσμένων πόλεων του κόσμου, σύμφωνα με την εφαρμογή AirVisual. Αυτή την εβδομάδα, το Βελιγράδι βρέθηκε στην πρώτη θέση, μπροστά από το Ουλάν Μπατόρ και την Ντάκα, ενώ το Βελιγράδι ήταν στην όγδοη θέση.
«Η Σερβία πνίγεται. Είδε κανείς τον υπουργό (Περιβάλλοντος);», ήταν πριν από λίγες ημέρες ο πρωτοσέλιδος τίτλος της εφημερίδας Blic, την ώρα που η σερβική πρωτεύουσα πάσχιζε να αναπνεύσει μέσα σε σύννεφο άσπρου καπνού.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Προγράμματος του ΟΗΕ για το Περιβάλλον, η ατμοσφαιρική ρύπανση ευθύνεται για το 20% των πρόωρων θανάτων σε 19 πόλεις των δυτικών Βαλκανίων. Για αυτό ευθύνονται λιγνιτικοί σταθμοί, βιομηχανίες, απαρχαιωμένοι στόλοι αυτοκινήτων και έλλειψη μέσων μαζικής μεταφοράς μεταξύ άλλων.
Τον χειμώνα όμως, η κατάσταση επιδεινώνεται. Οι κάτοικοι καίνε ξύλο, κάρβουνο, έως και λάστιχα αυτοκινήτων ή πλαστικά απορρίμματα για να ζεσταθούν, με αποτέλεσμα να απελευθερώνουν μικροσωματίδια στην ατμόσφαιρα. Η ηλεκτρική ενέργεια είναι ακριβή σε μία χώρα όπου ο μέσος μισθός βρίσκεται στα 500 ευρώ και όπου λίγοι έχουν πρόσβαση στην κεντρική θέρμανση: σύμφωνα με το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον, περισσότεροι από το 60% των κατοίκων των δυτικών Βαλκανίων χρησιμοποιούν στερεά καύσιμα.
Ανεβαίνουν στο βουνό για να αναπνεύσουν
«Ξέρω ότι είναι ρυπογόνο. Δεν είμαι βλάκας», λέει ο Τράγιαν Νεστορόφσκι, μηχανικός που ζει στο Λίσιτσε, εργατικό προάστιο των Σκοπίων, όπου σχεδόν το σύνολο των κατοίκων ζεσταίνεται με ξύλα. «Αλλά, η άλλη επιλογή είναι να ζεστάνω το σπίτι με ηλεκτρική ενέργεια και είναι πολύ ακριβή». Παρόμοιες είναι οι συνθήκες στην Πρίστινα. «Να ζεσταίνεσαι με κάρβουνο τον 21ο αιώνα, είναι προϊστορικό», λέει ο Αρμπεν Μπουτούτσι, 40χρονος εργάτης.
Το Σαράγιεβο, όπως και τα Σκόπια, είναι περικυκλωμένα από βουνά που παγιδεύουν την ρύπανση και δεν της επιτρέπουν να διαλυθεί. Η πρωτεύουσα της Βοσνίας είναι μία κοιλότητα, όπου καπνίζουν δεκάδες χιλιάδες καπνοδόχοι, παγιδεύοντας τους 340.000 κατοίκους, για τους οποίους η μόνη λύση είναι η φυγή.
Η Σακίμπα Σάχμαν, 60 ετών, παίρνει όποτε μπορεί το τελεφερίκ για να ανέβει σε υψόμετρο 1.160 μέτρων στο όρος Τρέμπεβιτς, πάνω από τον θόλο που σχηματίζει το νέφος, εκμεταλλευόμενη την μείωση κατά 50% της τιμής του εισιτηρίου που θα ισχύσει μέχρι το τέλος του Ιανουαρίου.
«Ερχόμαστε για να περάσουμε μερικές ώρες για να αερίσουμε τα πνευμόνια μας», εξηγεί. Στη πόλη, αποφεύγει να κυκλοφορήσει, «η ρύπανση είναι φοβερή, πολλά αυτοκίνητα, όλα είναι βρώμικα, γκρίζα, καταθλιπτικά».
Διαδηλώσεις για τη ρύπανση
Ο Ανες Πόντιτς, πρόεδρος της οργάνωσης Eko-Akcija, ζητεί επιδοτήσεις για να αντικατασταθούν δεκάδες χιλιάδες ξυλόσομπες, που είναι αναποτελεσματικές και επικίνδυνες. «Αυτοί που πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα είναι οι φτωχότεροι, που έχουν μία ξυλόσομπα σε ένα μόνο δωμάτιο του σπιτιού. Οι αναθυμιάσεις μένουν στο εσωτερικό και τους δηλητηριάζουν», εξηγεί.
Οι άνθρωποι κατεβαίνουν στους δρόμους για να εκφράσουν την οργή τους. «Το μόνο μέτρο είναι να μας συνιστούν να μένουμε κλεισμένοι στο σπίτι», λέει η Αλίζα Κασούμοβιτς. «Τα παιδιά βρίσκονται σε διακοπές, αλλά δεν θα τα συναντήσετε στους δρόμους, στις αλάνες. Δεν θα τα δείτε πουθενά».
Στην Βόρεια Μακεδονία, η εφαρμογή My Air, του νεαρού Γκόργιαν Γιοβανόφσκι, είναι η πιο δημοφιλής στην χώρα, ενώ οι μαθητές διαδηλώνουν συστηματικά εδώ και μερικές εβδομάδες. «Η Γκρέτα μας εμπνέει όλους», λέει ο 17χρονος Ισκρα Ιλιέσκα. «Τον χειμώνα, η μισή τάξη απουσιάζει λόγω προβλημάτων στους πνεύμονες. Δεν είναι φυσιολογικό», συμπληρώνει.
Στην Σερβία, το αντιπολιτευτικό κίνημα Ne davimo Beograd (Ας μην πνίγουμε το Βελιγράδι) καλεί σε διαδηλώσεις κατά των αρχών «που προσποιούνται ότι δεν βλέπουν ένα πρόβλημα ορατό, κατά κυριολεξία ορατό».
Με πληροφορίες από ΑΠΕ, AFP
σχόλια