ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται εγκλωβισμένες σε ένα διπλωματικό αδιέξοδο γύρω από ζητήματα που ταλαιπωρούν τις δύο πλευρές εδώ και χρόνια, καθώς η σύγκρουση έχει παγιωθεί σε μια «γκρίζα ζώνη» που δεν είναι ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη.
Η κατάπαυση του πυρός μπαίνει στον δεύτερο μήνα της και, παρά τη σποραδική βία, έχει πλέον διαρκέσει σχεδόν όσο και οι συγκρούσεις που τις ακολούθησε. Υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι οι δύο πλευρές είναι έτοιμες για συμβιβασμό, αλλά καμία επίσης δεν θέλει να ξαναρχίσουν οι εχθροπραξίες.
Ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε τη Δευτέρα ότι η κατάπαυση του πυρός με το Ιράν βρίσκεται «σε μηχανική υποστήριξη» και δήλωσε ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει από τον στόχο του να πιέσει το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ο Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο ότι το Ιράν πίστευε πως εκείνος θα κουραζόταν ή θα βαριόταν τη σύγκρουση ή θα δεχόταν πίεση να την τερματίσει λόγω των αυξανόμενων τιμών ενέργειας.
«Αλλά δεν υπάρχει πίεση», είπε ο Τραμπ. «Θα έχουμε μια ολοκληρωτική νίκη».
Το Ιράν, από την πλευρά του, συνεχίζει να παρουσιάζει τον εαυτό του ως νικητή της σύγκρουσης, με το καθεστώς του άθικτο και τα πυραυλικά και πυρηνικά του προγράμματα να παραμένουν απειλή.
Ένας ανώτατος Ιρανός αξιωματούχος προειδοποίησε τη Δευτέρα τις ΗΠΑ να μην προχωρήσουν σε κλιμάκωση. «Οι ένοπλες δυνάμεις μας είναι έτοιμες να δώσουν την απάντηση που αξίζει σε κάθε επιθετικότητα», δήλωσε ο αξιωματούχος σε ανάρτησή του στο X.
«Η κυβέρνηση Τραμπ θα αναγκαστεί να επιλέξει»
Ωστόσο, αντί για σύγκρουση, και οι δύο πλευρές έχουν ενισχύσει τις αντικρουόμενες πολιτικές αποκλεισμού που είναι δύσκολο να ανατραπούν χωρίς κάποια πλευρά να υποχωρήσει. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει αυστηροποιήσει το αμερικανικό εμπάργκο σε ιρανικά λιμάνια και πλοία, ενώ το Ιράν διατηρεί τον έλεγχό του στα Στενά του Ορμούζ.
«Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου οι μόνες επιλογές που απομένουν είναι πολλές κακές επιλογές», δήλωσε η Allison Minor, πρώην αξιωματούχος των ΗΠΑ για τη μεσανατολική πολιτική, που σήμερα εργάζεται στο think tank Atlantic Council.
Αν η κυβέρνηση θέλει να τερματίσει γρήγορα το αδιέξοδο, οι ΗΠΑ μπορεί να δεχθούν πίεση να χαλαρώσουν τους βασικούς τους στόχους. «Η κυβέρνηση Τραμπ θα αναγκαστεί να επιλέξει», τόνισε η Minor, μιλώντας στην Wall Street Journal.
Πριν από μία εβδομάδα, υπήρχε ένα κύμα αισιοδοξίας γύρω από τη διπλωματία, με Αμερικανούς αξιωματούχους και άλλους που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις να λένε ότι οι δύο πλευρές πλησίαζαν σε ένα πλαίσιο συμφωνίας που θα μπορούσε να διαμορφώσει μια διαρκή ειρήνη. Αυτή η αισιοδοξία έχει πλέον κάπως υποχωρήσει.
Προς το παρόν, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά στις θέσεις ΗΠΑ και Ιράν σχετικά με τη μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ και το είδος των περιορισμών που θα δεχτεί η Τεχεράνη στο μελλοντικό πυρηνικό της πρόγραμμα και τις υποδομές της, σύμφωνα με ανθρώπους κοντά στις συνομιλίες.
«Δεν είναι απολύτως σαφές για μένα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορέσουν να πείσουν τους Ιρανούς να κάνουν σημαντικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό τους πρόγραμμα, πέρα από το να επιτρέψουν μεγαλύτερη πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε η Suzanne Maloney, αντιπρόεδρος και διευθύντρια του προγράμματος Εξωτερικής Πολιτικής στο Brookings Institution.
Παρότι έχουν εμφανιστεί ρήγματα στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος σχετικά με το πόση οικονομική ζημιά μπορεί να αντέξει η χώρα από τον πόλεμο, η τελευταία πρόταση του Ιράν - την οποία ο Τραμπ απέρριψε άμεσα το Σαββατοκύριακο - δείχνει την πεποίθησή του ότι οι απειλές του Τραμπ για κλιμάκωση είναι κενές και ότι η υπομονή της Τεχεράνης για ένα παρατεταμένο αδιέξοδο είναι μεγαλύτερη από εκείνη του Λευκού Οίκου.
Τι ζητά το Ιράν
Η πρόταση έδειχνε λίγα σημάδια ευελιξίας από την ιρανική πλευρά σχετικά με τις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον να τερματίσει το Ιράν το πυρηνικό του πρόγραμμα για μεγάλο χρονικό διάστημα, σύμφωνα με αναλυτές. Το Ιράν θέλει τα πυρηνικά ζητήματα να εξεταστούν μόνο αφού έχουν διευθετηθεί και εφαρμοστεί οι υπόλοιποι όροι του τερματισμού του πολέμου.
Έχει καταστήσει σαφές ότι αναμένει σημαντική χαλάρωση των κυρώσεων από νωρίς και ότι θα προχωρήσει μόνο σταδιακά στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ενώ αναμένει ταχύτερες κινήσεις από τις ΗΠΑ για την άρση του αποκλεισμού σε βάρος του Ιράν.
Οι ιρανικές αρχές επιμένουν επίσης ότι η Τεχεράνη, με κάποια περιφερειακή συμμετοχή, πρέπει να διαμορφώσει νέους κανόνες για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, κάτι που το Ιράν έχει προτείνει ότι θα μπορούσε να περιλαμβάνει διόδια ή άλλους μηχανισμούς για την είσπραξη αυτό που αποκαλεί αποζημιώσεις πολέμου.
Παράλληλα, η Τεχεράνη θέλει ο τερματισμός του πολέμου να συνδεθεί με μια σταθερή εκεχειρία στον Λίβανο, όπου ισραηλινές δυνάμεις συγκρούονται με τη Χεζμπολάχ - σύνδεση που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ απορρίπτουν.
Ο Τραμπ αναμένεται να ταξιδέψει στην Κίνα αυτή την εβδομάδα, όπου αναμένεται να πιέσει το Πεκίνο να βοηθήσει στην επανεκκίνηση των στάσιμων διπλωματικών συνομιλιών με την Τεχεράνη. Η Κίνα, που είναι ο βασικός αγοραστής ιρανικής ενέργειας, έχει επιρροή στο Ιράν, αλλά οποιαδήποτε βοήθεια από το Πεκίνο για τον τερματισμό της σύγκρουσης ενδέχεται να έχει κόστος.
Ο Τραμπ δέχεται αυξανόμενη πίεση να βρει διέξοδο από το αδιέξοδο
Ισχυρά Ρεπουμπλικανικά μέλη του Κογκρέσου έχουν δημόσια ζητήσει να επανεκκινήσει η επιχείρηση «Project Freedom» ή ακόμη και να ξεκινήσουν ξανά εχθροπραξίες με το Ιράν.
Αντίθετα, Ρεπουμπλικάνοι πιο επιφυλακτικοί απέναντι στις στρατιωτικές επεμβάσεις έχουν ζητήσει από τον Τραμπ να κηρύξει γρήγορα το τέλος του πολέμου, εν μέσω πτώσης των δημοσκοπήσεων και ανησυχίας για την οικονομία. Ορισμένοι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο πιέζουν επίσης τον Λευκό Οίκο να μην επανεκκινήσει τη σύγκρουση.
Αμερικανοί αξιωματούχοι με μεγάλη εμπειρία στη Μέση Ανατολή αναφέρουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει πετύχει σημαντικά τακτικά κέρδη στον πόλεμο - όπως η σοβαρή αποδυνάμωση της ιρανικής ηγεσίας, της αμυντικής βιομηχανίας και του ναυτικού - αλλά μέχρι στιγμής όχι τους στρατηγικούς της στόχους, όπως η πλήρης εγκατάλειψη του πυρηνικού ή βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν ή η διακοπή της στήριξης σε περιφερειακές ένοπλες ομάδες.
Ο Λευκός Οίκος έχει δηλώσει ότι ο αποκλεισμός ιρανικών λιμανιών και εμπορίου έχει δώσει στις ΗΠΑ διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Υποστηρίζει επίσης ότι πίσω από την δημόσια ιρανική αυτοπεποίθηση βρίσκεται ένα καθεστώς που βρίσκεται στα πρόθυρα οικονομικής κατάρρευσης και επιθυμεί και το ίδιο μια διέξοδο.
Με πληροφορίες από Wall Street Journal
