Ο Ευρωπαϊκός Διαγωνισμός Τραγουδιού, γνωστός ως Eurovision, εξακολουθεί να προσελκύει εκατομμύρια θεατές κάθε χρόνο από το 1956 μέχρι σήμερα, και ταυτόχρονα αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ερευνητικά πεδία για την επιστημονική μελέτη της ποπ κουλτούρας.
Μάλιστα, μια ερευνητική ομάδα του Ομοσπονδιακού Πολυτεχνείου Ζυρίχης (ETH Zurich), με επικεφαλής τον καθηγητή Υπολογιστικής Κοινωνικής Επιστήμης, Ντιρκ Χέλμπινγκ, επιχείρησε να εξηγήσει γιατί ο διαγωνισμός παραμένει απρόβλεπτος, παρά τις δεκαετίες «αντιγραφής» στα τραγούδια και αλλαγών στους κανόνες.
Οι ερευνητές ανέλυσαν σχεδόν 1.800 τραγούδια από την 70χρονη ιστορία του θεσμού, χρησιμοποιώντας δεδομένα από πλατφόρμες όπως το Spotify, ανάλυση στίχων, τεχνητή νοημοσύνη και γλωσσικά μοντέλα. Κάθε τραγούδι αξιολογήθηκε με βάση περισσότερες από 35 παραμέτρους, από το πόσο «χορευτικό» είναι μέχρι τη γλώσσα, το ύφος και το συναίσθημα που μεταφέρει. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Royal Society Open Science.
Eurovision: Πώς έγινε η έρευνα για τον διαγωνισμό
Η έρευνα εντοπίζει τρεις βασικές φάσεις στην εξέλιξη της Eurovision.
Στην πρώτη, από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 έως τα μέσα της δεκαετίας του ’70, κυριαρχούσε η ποικιλία. Κοινώς, κάθε χώρα διαγωνιζόταν κυρίως στη δική της γλώσσα και τα μουσικά είδη διέφεραν έντονα. Η λογική της «στρατηγικής νίκης» ήταν σχεδόν ανύπαρκτη, καθώς ζητούμενο ήταν η πολιτισμική εκπροσώπηση.
Στη δεύτερη φάση, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι χώρες άρχισαν να «μαθαίνουν» η μία από την άλλη. Τραγούδια με πιο εύπεπτες μελωδίες και αγγλικό στίχο, που απευθύνονταν σε διεθνές κοινό, άρχισαν να κυριαρχούν. Ο διαγωνισμός έγινε πιο προβλέψιμος.
Από το 2004 και μετά, ξεκινά η τρίτη φάση, γνωστή στο εν προκειμένω ερευνητικό πλαίσιο, ως «επέκταση». Οι διοργανωτές επιχειρούν να σπάσουν την ομοιομορφία, προσθέτοντας νέες χώρες και αλλάζοντας το σύστημα ψηφοφορίας. Στόχος είναι να διατηρηθεί το στοιχείο της έκπληξης.
Eurovision: Τι έδειξαν τα δεδομένα της έρευνας
Τα δεδομένα δείχνουν μια σαφή μετατόπιση. Συγκεκριμένα, τα τραγούδια έχουν γίνει πιο «ποπ» και πιο χορευτικά, ενώ πλέον σχεδόν όλα ερμηνεύονται στα αγγλικά.
Αυτό που κάποτε αποτελούσε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, δηλαδή ένα αγγλόφωνο, εύπεπτο ποπ κομμάτι, έχει πλέον γίνει ο γενικός κανόνας σύμφωνα με τη μελέτη. Οι ερευνητές περιγράφουν το φαινόμενο ως «Red Queen effect», δηλαδή για να ξεχωρίσεις, πρέπει να κάνεις κάτι διαφορετικό από αυτό που ήδη κάνουν όλοι.
Την ίδια ώρα, χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία επιλέγουν συνειδητά να διατηρούν τη γλώσσα και την ταυτότητά τους, ακόμη κι αν αυτό δεν θεωρείται «συνταγή επιτυχίας».
Eurovision: Όταν αλλάζουν οι κανόνες
Η προσαρμογή δεν αφορά μόνο τους διαγωνιζόμενους, αλλά και τους διοργανωτές, επισημαίνουν οι ερευνητές. Η εισαγωγή των ημιτελικών το 2004, και η καθιέρωση δύο ημιτελικών από το 2008, ήταν αποτέλεσμα της αύξησης των συμμετοχών.
Παράλληλα, το σύστημα ψηφοφορίας τροποποιήθηκε πολλές φορές. Μετά την επικράτηση της τηλεψηφοφορίας στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και τις κατηγορίες για «στρατηγικές ψήφους», επανήλθαν οι επιτροπές, ώστε να εξισορροπηθεί η δημοφιλία με την καλλιτεχνική αξιολόγηση.
Παρότι τα ποσοστά νίκης παραμένουν σχετικά σταθερά από τη δεκαετία του ’70, η κατανομή των νικητών έχει αλλάξει. Σήμερα, περισσότερες χώρες έχουν πιθανότητες να κερδίσουν, ενώ η κυριαρχία συγκεκριμένων χωρών έχει περιοριστεί.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι αλλαγές στους κανόνες έχουν συμβάλει σε αυτή την «εξισορρόπηση», μειώνοντας την προβλεψιμότητα των αποτελεσμάτων.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει «συνταγή επιτυχίας». Όπως σημειώνει ο Χέλμπινγκ, ο διαγωνισμός θα συνεχίσει να εξελίσσεται, και να εκπλήσσει.
Με πληροφορίες από Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο Ζυρίχης, Royal Society Open Science
