Ο κόσμος παρακολούθησε νωρίτερα αυτόν τον μήνα τη NASA να στέλνει τέσσερις αστροναύτες σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη - όμως για να επιστρέψουν και να προσεδαφιστούν στην επιφάνειά της, οι ΗΠΑ βρίσκονται ξανά σε έναν διαστημικό αγώνα, αυτή τη φορά με την Κίνα. Και η Κίνα ενδέχεται τελικά να επικρατήσει.
Και οι δύο χώρες σχεδιάζουν να δημιουργήσουν επανδρωμένες βάσεις στη Σελήνη, ενώ παράλληλα στοχεύουν στον εντοπισμό σπάνιων πόρων και στη χρήση του διαστημικού περιβάλλοντος για τη δοκιμή τεχνολογιών ενόψει μελλοντικών επανδρωμένων αποστολών στον Άρη.
Η καλά χρηματοδοτούμενη China National Space Administration (CNSA) βρίσκεται αντιμέτωπη με την αμερικανική NASA.
Παρότι η NASA διαθέτει το πλεονέκτημα της εμπειρίας, έχοντας ήδη προσεδαφιστεί στη Σελήνη στο πλαίσιο του προγράμματος Apollo, επιχειρεί την επιστροφή με πολύ μικρότερο ποσοστό του εθνικού προϋπολογισμού σε σχέση με τη δεκαετία του 1960.
Η αμερικανική διαστημική υπηρεσία επηρεάζεται επίσης από τις πολιτικές αλλαγές κάθε τέσσερα χρόνια, γεγονός που δυσκολεύει τη συνέχιση μακροπρόθεσμων σχεδίων – σε αντίθεση με την Κίνα, όπου οι μηχανικοί εργάζονται σε ένα σταθερό, μονοκομματικό πολιτικό σύστημα.
Για να επιταχύνει τις εξελίξεις, η NASA έχει αναθέσει κρίσιμα τμήματα των αποστολών σε ιδιωτικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων και επιχειρήσεις δισεκατομμυριούχων που επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τη ραγδαία αναπτυσσόμενη διαστημική οικονομία.
Η SpaceX του Έλον Μασκ και η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος επιταχύνουν τις προσπάθειες για τον σχεδιασμό και την κατασκευή σεληνιακών οχημάτων προσεδάφισης, με στόχο δοκιμαστικές πτήσεις ήδη από το επόμενο έτος.
Σε αντίθεση με τον διαστημικό αγώνα μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και ΗΠΑ τον 20ό αιώνα, η σύγχρονη κούρσα για τη Σελήνη μοιάζει περισσότερο με μαραθώνιο, με τεράστια προσπάθεια που περιλαμβάνει πολλαπλές αποστολές σε βάθος χρόνου.
«Αυτό που πραγματικά δείχνει είναι ότι δεν έχει σημασία ποιος θα φτάσει επόμενος στη Σελήνη. Σημασία έχει ποιος θα φτάσει τις επόμενες 10 φορές», δήλωσε ο Scott Manley, Σκωτσέζος αστροφυσικός και ειδικός στη μηχανική πυραύλων. «Η χώρα που θα συνεχίσει σταθερά θα είναι αυτή που τελικά θα αρχίσει να κερδίζει· να αποκτά πραγματική παρουσία στο Διάστημα. Και αυτό είναι κρίσιμο».
«Όταν υπάρχει ανταγωνισμός, δεν θέλεις να χάσεις»
Καθώς το Διάστημα αποτελεί πεδίο με ασαφές νομικό πλαίσιο, η πρώτη χώρα που θα εγκαθιδρύσει παρουσία στη Σελήνη —πλούσια σε πόρους— πιθανότατα θα έχει προβάδισμα στον καθορισμό των κανόνων.
Ωστόσο, η πρώτη επανδρωμένη αποστολή επιστροφής στη Σελήνη θα αποτελέσει αναμφίβολα μια σημαντική συμβολική νίκη, τόσο στο εσωτερικό όσο και σε επίπεδο διεθνούς ισχύος. Το ανταγωνιστικό αυτό στοιχείο προβάλλεται συχνά από τη NASA, η οποία επιδιώκει να ενισχύσει το αίσθημα επείγοντος ώστε να εξασφαλίσει χρηματοδότηση από το Κογκρέσο. Ο επικεφαλής της, Jared Isaacman, δήλωσε ότι υπάρχει παγκόσμιος ανταγωνισμός για το «υψηλό έδαφος του Διαστήματος», προσθέτοντας: «Όταν υπάρχει ανταγωνισμός, δεν θέλεις να χάσεις».
Η μάχη είναι οριακή: η NASA σχεδιάζει προσελήνωση το 2028 - αν και ενδέχεται να υπάρξουν καθυστερήσεις - ενώ το Πεκίνο στοχεύει έως το 2030, με πιθανότητα να επισπεύσει το χρονοδιάγραμμα. «Η διαφορά ανάμεσα στη νίκη και την ήττα θα μετρηθεί σε μήνες και όχι σε χρόνια», ανέφερε ο Isaacman.
Το κινεζικό πρόγραμμα επανδρωμένων αποστολών ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990 και έχει επιταχυνθεί σημαντικά τα τελευταία 25 χρόνια, σε συνεργασία με τον στρατό και επιχειρήσεις. Αν και η Κίνα δεν έχει στείλει ακόμη ταϊκοναύτη (σ.σ. Κινέζος αστροναύτης) πέρα από τη χαμηλή γήινη τροχιά, διαθέτει ήδη δικό της διαστημικό σταθμό και, σε αντίθεση με τη NASA, έχει ισχυρό ιστορικό τήρησης χρονοδιαγραμμάτων.
«Όταν θέτουν έναν στόχο, συνήθως καταφέρνουν να τον πετύχουν», σημείωσε ο Manley, προσθέτοντας ότι η Κίνα, έχοντας «ξεπεράσει τη Ρωσία σχεδόν σε κάθε τομέα διαστημικών δυνατοτήτων», ακολουθεί ένα «πολύ μεθοδικό, αλλά όχι απαραίτητα γρήγορο, διαστημικό πρόγραμμα».
«Δεν θέλουμε ένα σενάριο χελώνας και λαγού»
Ήδη από πριν μια δεκαετία, ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης James Lewis είχε προειδοποιήσει στο Κογκρέσο ότι οι ΗΠΑ, αφού κέρδισαν τον αγώνα για τη Σελήνη απέναντι στην ΕΣΣΔ, «έχασαν σε μεγάλο βαθμό το ενδιαφέρον τους για το Διάστημα», ενώ η Κίνα επιτάχυνε τις προσπάθειές της. «Δεν θέλουμε ένα σενάριο χελώνας και λαγού, όπου η αργά κινούμενη Κίνα θα προσπεράσει τις Ηνωμένες Πολιτείες», είχε δηλώσει.
Τα τελευταία χρόνια, η NASA έχει αναζωογονήσει το επανδρωμένο διαστημικό της πρόγραμμα, το οποίο ονομάζεται Artemis, από τη θεά της Σελήνης Άρτεμη, δίδυμη αδελφή του Απόλλωνα. Αυτό κορυφώθηκε με την πρώτη επανδρωμένη αποστολή κοντά στη Σελήνη μετά το 1972.
Την ίδια ώρα, η Κίνα - που ονομάζει τις αποστολές της Chang’e, από τη θεά της Σελήνης στην κινεζική μυθολογία - έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο και έχει καταρρίψει σημαντικά ρεκόρ. Το 2024 έγινε η πρώτη χώρα που έφερε δείγματα από τη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης με την αποστολή Chang’e-6, ενώ η Chang’e-7, προγραμματισμένη για τα τέλη του 2026, θα αναζητήσει πάγο νερού στον νότιο πόλο - στοιχείο κρίσιμο για τη διαρκή ανθρώπινη παρουσία.
Τι ετοιμάζει το Πεκίνο
«Συνολικά, η πρόοδος φαίνεται να εξελίσσεται ομαλά», δήλωσε ο Xie Gengxin, καθηγητής στο Chongqing University και διακεκριμένος επιστήμονας που έχει ηγηθεί σημαντικών πειραμάτων στο κινεζικό διαστημικό πρόγραμμα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται το πρωτοποριακό πείραμα του 2019, κατά το οποίο ένα πράσινο φύλλο αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στη Σελήνη, καθώς και ένα άλλο όπου μια πεταλούδα εκκολάφθηκε στο διάστημα.
Το Πεκίνο δοκιμάζει συστηματικά τον εξοπλισμό του για επανδρωμένες αποστολές, οι οποίες θα χρησιμοποιήσουν τον πύραυλο Long March-10 για να εκτοξεύσουν την κάψουλα Mengzhou («σκάφος των ονείρων») με τρεις αστροναύτες. Στη συνέχεια, ένα σεληνιακό όχημα προσεδάφισης ύψους εννέα μέτρων, με την ονομασία Lanyue («αγκαλιάζοντας τη Σελήνη»), θα μεταφέρει δύο από αυτούς στην επιφάνεια, όπου θα κινηθούν φορώντας νέες κινεζικές στολές.
Η στολή Wangyu («ατενίζοντας το σύμπαν») έχει σχεδιαστεί για μεγαλύτερη ευελιξία, επιτρέποντας στους αστροναύτες να σκύβουν και να κινούνται πιο άνετα στο ανώμαλο σεληνιακό έδαφος.
Στις ΗΠΑ, η SpaceX και η Blue Origin δίνουν αγώνα δρόμου για να ολοκληρώσουν τα δικά τους οχήματα προσεδάφισης, ώστε η NASA να δοκιμάσει την ικανότητά τους να συνδέονται σε τροχιά ήδη από το επόμενο έτος.
«Δεν θέτουμε ως στόχο να ξεπεράσουμε τις ΗΠΑ»
Στην επιστημονική κοινότητα εκφράζεται η ελπίδα ότι η Σελήνη θα αποτελέσει πεδίο συνεργασίας προς όφελος όλων.
Ωστόσο, η συγκυρία χαρακτηρίζεται από έντονο ανταγωνισμό μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου. Η NASA ουσιαστικά απαγορεύτηκε το 2011 από την αμερικανική νομοθεσία να συνεργάζεται με την κινεζική διαστημική υπηρεσία, ενώ οι σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών έχουν επιδεινωθεί έκτοτε.
Στην Κίνα, το διαστημικό πρόγραμμα δεν παρουσιάζεται τόσο ως κούρσα με τις ΗΠΑ, αλλά ως προσπάθεια επίτευξης εσωτερικών στόχων. «Δεν θέτουμε ως στόχο να ξεπεράσουμε τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Xie Gengxin. «Αυτό δεν θα ήταν ούτε ρεαλιστικό ούτε απαραίτητο». Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι η προσελήνωση ανθρώπων «θα εμπνεύσει αναμφίβολα έντονο αίσθημα εθνικής υπερηφάνειας και ικανοποίησης».
«Έχουν ένα πολύ ξεκάθαρο και λογικό σχέδιο για να φτάσουν στη Σελήνη»
Ενώ οι ΗΠΑ έχουν απαγορεύσει τη συνεργασία με την Κίνα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμό Διαστήματος (ESA) και μεμονωμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν έχουν ακολουθήσει την ίδια γραμμή. Ιταλία, Γαλλία και Σουηδία συμμετείχαν με επιστημονικά φορτία στην πρόσφατη κινεζική αποστολή Chang’e-6.
Ο Pierre-Yves Meslin, ερευνητής στο Institut de Recherche en Astrophysique et Planétologie, είχε τον ρόλο του επιστημονικού υπευθύνου στο πείραμα Dorn, το οποίο μελέτησε τη λεπτή ατμόσφαιρα της Σελήνης και μεταφέρθηκε με το κινεζικό όχημα προσεδάφισης της αποστολής Chang’e-6.
«Ως Ευρωπαίοι, δεν διαθέτουμε τα μέσα για να πάμε μόνοι μας στη Σελήνη… βασιζόμαστε σε διεθνείς εταίρους για να μεταφέρουν τα όργανά μας», ανέφερε. «Συνήθως στις ΗΠΑ. Όμως πλέον η Κίνα είναι ξεκάθαρα ένας πολύ σοβαρός εταίρος».
Η συνεργασία αυτή του έδωσε, όπως λέει, σαφή εικόνα για το κινεζικό πρόγραμμα: «Έχουν ένα πολύ ξεκάθαρο και λογικό, βήμα προς βήμα σχέδιο για να φτάσουν στη Σελήνη».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η επίδραση των μεγάλων εγχώριων επενδύσεων της Κίνας στον διαστημικό τομέα γίνεται πλέον αισθητή διεθνώς. Πριν από δύο δεκαετίες, οι Κινέζοι επιστήμονες ήταν λίγοι στα διεθνή συνέδρια· σήμερα, όπως σημειώνει, οι αίθουσες είναι γεμάτες με νέους ερευνητές από την Κίνα.
Από την πλευρά των επιστημόνων, καθοριστικής σημασίας είναι η ύπαρξη ενός αξιόπιστου εταίρου για τη μεταφορά πειραμάτων στο Διάστημα - κάτι που, σύμφωνα με τον Meslin, η Κίνα έχει αποδείξει ότι μπορεί να προσφέρει. «Όταν αποφασίζουν κάτι, το υλοποιούν».
Με πληροφορίες από Guardian
