Υπάρχουν φωτογραφικά βιβλία που σε χτυπούν πρώτα με την εικόνα τους και μετά με το θέμα τους. Και υπάρχουν κι εκείνα που σε αγγίζουν πιο βαθιά, γιατί από τις πρώτες κιόλας σελίδες νιώθεις ότι εδώ δεν σου ζητείται απλώς να κοιτάξεις, αλλά να αναμετρηθείς με το πώς κοιτάς.
Κάπου εκεί ανήκει το New Genesis, το νέο βιβλίο του Αμπντουλαμίντ Κίρχερ, που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τη Loose Joints και ήδη συζητιέται ως μία από τις πιο δυνατές φωτογραφικές εκδόσεις της άνοιξης.
Στο κέντρο του βρίσκεται η Σιέρα Κις, μια νεαρή μητέρα στο Λος Αντζελες, και τα παιδιά της. Το βιβλίο χτίστηκε σε βάθος χρόνου, από το 2022 έως το 2025, και ακολουθεί τη ζωή της μέσα από την αστεγία, την εξάρτηση, τις επαναλαμβανόμενες εγκυμοσύνες, την ενδοοικογενειακή βία και μια καθημερινότητα όπου οι δομές που υποτίθεται ότι υπάρχουν για να στηρίζουν τους πιο ευάλωτους μοιάζουν να έχουν σχεδόν καταρρεύσει. Καταφύγια, εκκλησίες, κοινωνικές υπηρεσίες, αστυνομία: τίποτα εδώ δεν εμφανίζεται σαν αφηρημένο πολιτικό πλαίσιο. Ολα περνούν μέσα από μια συγκεκριμένη ζωή που προσπαθεί κάθε μέρα να μη διαλυθεί.
Αυτό όμως που κάνει το New Genesis να ξεχωρίζει δεν είναι μόνο η σκληρότητα του υλικού του. Είναι το ότι η Σιέρα δεν μένει απλώς το πρόσωπο που φωτογραφίζεται. Μπαίνει μέσα στο βιβλίο με τη δική της γλώσσα, μέσα από κείμενα και αποσπάσματα από τις αναρτήσεις και τα stories της.
Ετσι το βιβλίο αποφεύγει κάτι πολύ συνηθισμένο σε τέτοιου τύπου projects: να μοιάζει με μία ακόμη περίπτωση όπου ένας φωτογράφος καταγράφει μια δύσκολη ζωή και τη μετατρέπει σε εικόνα για το βλέμμα των άλλων. Εδώ η γυναίκα στο κέντρο του έργου δεν είναι απλώς το θέμα του βιβλίου. Είναι και μία από τις φωνές που το κρατούν όρθιο.
Κι εκεί βρίσκεται το πραγματικό του βάρος. Ο Κίρχερ ξέρει πολύ καλά ότι η φωτογραφία δεν είναι ποτέ αθώα. Το έχει πει και ο ίδιος: η κάμερα δείχνει πάντα τη ζωή κάποιου μέσα από το βλέμμα εκείνου που τη χειρίζεται. Γι’ αυτό και έχει παραδεχτεί ότι δύσκολα θα έβγαζε αυτό το έργο προς τα έξω αν δεν υπήρχαν τα κείμενα της Σιέρα. Οχι ως συνοδευτικό υλικό, αλλά ως αναγκαία δεύτερη ραχοκοκαλιά. Σαν μια εσωτερική φωνή που δεν αφήνει τις φωτογραφίες να κλείσουν τη ζωή της μέσα σε ένα μόνο κάδρο.
Αυτό έχει σημασία και πέρα από το ίδιο το βιβλίο. Για χρόνια, ιδίως σε έργα που ακουμπούν τη φτώχεια, την κακοποίηση ή την κοινωνική εγκατάλειψη, η φωτογραφία είχε συχνά ένα διπλό πρόβλημα: ή γινόταν υπερβολικά ηρωική ή γινόταν υπερβολικά αισθητικοποιημένη. Στη μία περίπτωση ο θεατής έπρεπε να θαυμάσει την αντοχή του υποκειμένου. Στην άλλη να συγκινηθεί από την ομορφιά της πληγής του. Το New Genesis προσπαθεί να ξεφύγει και από τα δύο. Δεν εξωραΐζει τη ζωή της Σιέρα, αλλά δεν τη μετατρέπει ούτε σε σύμβολο. Την αφήνει αντιφατική, κουρασμένη, θυμωμένη, τρυφερή, ασταθή, αστεία, απελπισμένη και όρθια ταυτόχρονα.
Ο ίδιος ο Κίρχερ δεν είναι ξένος προς αυτό το πεδίο. Το προηγούμενο βιβλίο του, το Rotting from Within, είχε στραφεί στη δική του οικογενειακή ιστορία, στη βία, στο τραύμα και στη διαγενεακή πληγή. Το New Genesis μοιάζει με φυσική συνέχεια εκείνης της διαδρομής, μόνο που τώρα το προσωπικό δεν λειτουργεί ως εξομολόγηση αλλά ως ηθικό υπόβαθρο. Ο φωτογράφος έχει μιλήσει ανοιχτά για τη σχέση της ιστορίας της Σιέρα με τις μνήμες της μητέρας του, που επίσης είχε υποστεί κακοποίηση. Δεν έχουμε λοιπόν έναν δημιουργό που ανακαλύπτει απλώς ένα σκληρό κοινωνικό θέμα, αλλά κάποιον που αναγνωρίζει μέσα σε μια άλλη ζωή μια παλιά, οικεία ρωγμή.
Γι’ αυτό και το βιβλίο δεν διαβάζεται τελικά μόνο ως πορτρέτο της αμερικανικής κρίσης φροντίδας, παρότι αυτό είναι καθαρά παρόν. Διαβάζεται και ως βιβλίο για το τι δεν χωρά ποτέ ολόκληρο μέσα σε μια φωτογραφία. Ο φόβος. Η εξάντληση. Η βία που έχει προηγηθεί. Οι φορές που κανείς δεν απάντησε. Οι θεσμοί που υποσχέθηκαν βοήθεια και δεν έδωσαν τίποτα. Το New Genesis μοιάζει να λέει ότι χωρίς αυτό το αόρατο υπόβαθρο, κάθε εικόνα κινδυνεύει να γίνει μισή αλήθεια.
Το πιο ουσιαστικό του επίτευγμα ίσως είναι ότι δεν ζητά από τον αναγνώστη εύκολη συμπόνια. Ζητά κάτι δυσκολότερο: να μείνει λίγο παραπάνω μπροστά σε μια ζωή που κανονικά θα έσπευδε να κρίνει, να καταναλώσει ή να προσπεράσει. Κι έτσι ξεχωρίζει όχι μόνο ως ένα σκληρό και τρυφερό photobook για τη μητρότητα, την επιβίωση και τη θεσμική εγκατάλειψη, αλλά και ως ένα βιβλίο που προσπαθεί να ξαναμοιράσει το δικαίωμα της αφήγησης.
Κι αυτό είναι που το κάνει να μένει περισσότερο από μία ακόμη καλοφωτισμένη καταγραφή της σύγχρονης δυστυχίας.
Με στοιχεία από Loose Joints, AnOther Magazine, Dazed και Dazed MENA.
