Σε μια από τις σπάνιες δηλώσεις του, ο διεθνώς αναγνωρισμένος καλλιτέχνης της διασποράς Stephen Antonakos όριζε την τέχνη του ως «πραγματικά πράγματα σε πραγματικούς χώρους, εδώ και τώρα». Στην πόλη μας, την Αθήνα, οι νέον κατασκευές του στον σταθμό μετρό στους Αμπελόκηπους συνοδεύουν τους επιβάτες σε μια υπόγεια «πομπή» που παραπέμπει στις αρχαίες αθηναϊκές πομπές.
Εκατό χρόνια από τη γέννησή του στον Άγιο Νικόλαο της Λακωνίας, το Ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη οργανώνει την έκθεση «Υστερόγραφα χρόνου και χώρου» που θα διαρκέσει από τις 18 Μαρτίου ως τις 19 Ιουλίου 2026 και είναι αφιερωμένη στο έργο του, παρουσιάζοντας μια εκτεταμένη αποτίμηση της πλούσιας καλλιτεχνικής του πορείας και της επιρροής του, χαρτογραφώντας παράλληλα τα καλλιτεχνικά ρεύματα και τις ευαισθησίες που συγκροτούν το έργο και την παρακαταθήκη του.
Το έργο του θα είναι σε διάλογο με αυτό των Francis Alÿs, Γιάννη Μπουτέα, christo, Chryssa, Ksenia Ender, Lucio Fontana, Ray Johnson, Kazimir Malevich, Gordon Matta-Clark, On Kawara, Judy Pfaff, Robert Ryman, Fred Sandback, καλλιτεχνών που συνδέονται με τον κονστρουκτιβισμό, το «Light and Space», την εννοιολογική τέχνη, τον μινιμαλισμό και άλλες μορφές γεωμετρικής διερεύνησης.
Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Antonakos σχεδίαζε τα έργα του λαμβάνοντας υπόψη τον τόπο παρουσίασής τους –την κλίμακα, τις αναλογίες και τον χαρακτήρα του– καθώς και τον τρόπο που συνδέονται με τον θεατή.
Ο Stephen Antonakos μετακόμισε με την οικογένειά του στη Νέα Υόρκη το 1930 και άρχισε να ζωγραφίζει μόνος του σε νεαρή ηλικία. Παρακολούθησε μαθήματα στο Brooklyn Community College (1947-1949) και πραγματοποίησε την πρώτη του ατομική έκθεση στην Avant-Garde Gallery στη Νέα Υόρκη το 1958.
Αναδείχθηκε σε κεντρική μορφή της μεταπολεμικής αφαίρεσης, αξιοποιώντας το νέον ήδη από το 1960 και προσδίδοντάς του νέες αντιληπτικές και μορφολογικές διαστάσεις μέσα από εκατοντάδες εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία, αρχικά στη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια διεθνώς.
Οι λιτές, πλήρεις αλλά και ημιτελείς γεωμετρικές μορφές του εντοπίζονται σε τρισδιάστατες εγκαταστάσεις σε εσωτερικούς χώρους, όπως και σε ζωγραφικά έργα σε καμβά, στους «Neon Walls», στα γνωστά φωτιζόμενα από το πίσω μέρος «Neon Panels» με τις ζωγραφισμένες ή επιχρυσωμένες επιφάνειες, καθώς και στα «Rooms» και στα «Chapels». Σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του, ο Antonakos σχεδίαζε τα έργα του λαμβάνοντας υπόψη τον τόπο παρουσίασής τους –την κλίμακα, τις αναλογίες και τον χαρακτήρα του– καθώς και τον τρόπο που συνδέονται με τον θεατή.
Επιδίωκε η τέχνη του να αποτελεί μια άμεση εμπειρία. Ονόμασε το νέον «ελεγχόμενο παράδεισο», υποδηλώνοντας με αυτήν τη φράση τόσο την έμφυτη αυστηρότητα του οράματός του όσο και την ετοιμότητά του να ανακαλύψει νέες δυνατότητες.
Η έκθεση επιδιώκει να ανιχνεύσει το εύρος του οράματος του Antonakos μέσα από έξι δεκαετίες δημιουργίας, αναδεικνύοντας την εξελισσόμενη γλώσσα του χρώματος, της μορφής και της φωτεινής αφαίρεσης. Παρουσιάζονται κομβικές ενότητες έργων από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 έως και το 2012, όπως οι σειρές «Neon Panels» (1980-2013), «Direct Neons» (δεκαετία 1970), «Packages» (1971-2006), «Neon Walls» (1977-2007), «Alphavitos» (1986-1990), «Travel Collages» (1987-2002), αρχιτεκτονικά μοντέλα παρεκκλησίων (1992-2010) και «Gold Works» (2010-2013), καθώς και πρώιμα γλυπτικά έργα των δεκαετιών 1950-1970 με υφάσματα, χαρτόνι και άλλα καθημερινά υλικά.
«Η έκθεση συνεχίζει τη δέσμευση του ιδρύματος να παρουσιάζει καλλιτέχνες των οποίων το έργο υπερβαίνει εθνικά και ιστορικά όρια και σύνορα. Σε μια εποχή που τείνει να επαναπροσδιορίζει έντονα την αντίληψη και την εμπειρία του χώρου και του χρόνου, το έργο του Antonakos μάς κατευθύνει και μας αναγκάζει να επιβραδύνουμε και να στρέψουμε την προσοχή μας πιο συνειδητά στην κατανόηση τόσο των εννοιών του χρόνου και του χώρου όσο και του εαυτού μας», λέει ο Στέλιος Βασιλάκης, διευθυντής του Ιδρύματος Εικαστικών Τεχνών και Μουσικής Β. & Μ. Θεοχαράκη.
Ο τίτλος της έκθεσης αντανακλά την πολυπλοκότητα της ελληνοαμερικανικής ταυτότητας του Antonakos· στα αγγλικά «Vectors of time and space» και στα ελληνικά «Υστερόγραφα χρόνου και χώρου». Ο διπλός τίτλος αποτυπώνει δύο βασικούς άξονες στο έργο του: την ακριβή, αυστηρών ορίων γεωμετρική του αφαίρεση και τις πιο εκφραστικές ενότητες που αντανακλούν τη ροή και το πέρασμα του χρόνου.
Μάλιστα, η δύναμη του χρόνου, όπως αυτή συμπυκνώνεται σε πολλά από τα έργα της έκθεσης, αποκτά ιδιαίτερη σημασία δεδομένου ότι η διοργάνωση τιμά τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του καλλιτέχνη.
Το έργο του έχει παρουσιαστεί σε διεθνείς διοργανώσεις όπως η Documenta 6 (1977), ενώ έχει εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1997. Δημόσιες αναθέσεις περιλαμβάνουν σημαντικά έργα στη Νέα Υόρκη, στην Ατλάντα, στο Μιλγουόκι και στο Μπάρι, μεταξύ άλλων. Έργα του Antonakos περιλαμβάνονται σε συλλογές σε όλο τον κόσμο, όπως αυτές του Metropolitan Museum of Art, του MoMA, του Whitney Museum, του Guggenheim και της National Gallery στην Ουάσινγκτον, καθώς και πολλών μεγάλων ιδρυμάτων στην Ελλάδα. Υπήρξε μέλος της National Academy of Design και τιμήθηκε με το βραβείο συνολικής προσφοράς της το 2011.
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την εικαστική έκθεση «Υστερόγραφα Χρόνου και Χώρου» εδώ.
