Είναι το τριήμερο του χρόνου που όλοι όσοι αγαπούν την κίνηση, τους παθιασμένους καλλιτέχνες και τον χορό μαζεύονται, σε μια ατμόσφαιρα γιορταστική, στις Onassis Dance Days∙ εδώ όλα μοιάζουν να κινούνται χορευτικά και όλοι οι χώροι της Στέγης σφύζουν από ζωή – εξάλλου, ο σύγχρονος χορός είναι το πιο ελεύθερο και αυτονομημένο πεδίο καλλιτεχνικής έρευνας που στηρίζει σταθερά.
Από τις 5 έως τις 8 Φεβρουαρίου 2026, στο καθιερωμένο πλέον ραντεβού με το κοινό, παρουσιάζονται πέντε έργα που ακονίζουν τις αισθήσεις μας και μας κάνουν να ονειρευόμαστε, να σκεφτόμαστε και να χρησιμοποιούμε τη φαντασία μας για να απογειωθούμε σε ένα σύμπαν εκλεκτικών συγγενειών, ρευστών δεσμών και συναντήσεων με σκέψεις, μνήμες και σώματα που κινούνται διαρκώς σε αέναο χορό, εστιάζοντας αυτήν τη χρονιά στις έννοιες της καταγωγής και της οικογένειας.
Το «οικείο και το ανοίκειο» έρχονται σε πρώτο πλάνο, με το σώμα ως το ιδανικό πεδίο για να φανταστούμε ξανά ποιοι είμαστε και με ποιους συνδεόμαστε. Στα οικεία χωράφια των πατρογονικών τόπων και στα ανοίκεια τοπία των πιο σκοτεινών ονείρων, το φεστιβάλ μάς καλεί να αγκαλιάσουμε το παράδοξο ως δεύτερη φύση μας.
Η φετινή διεθνής παραγωγή των Onassis Dance Days είναι το «NÔT» της Μαρλέν Μοντέιρο Φρέιτας, που άφησε άφωνο το κοινό στο 79ο Φεστιβάλ της Αβινιόν και ξετυλίγει ένα τελετουργικό ξέσπασμα για όλα όσα κρατάμε μέσα μας: το παράλογο, το απωθημένο, το ασυμφιλίωτο. Ένα καγκελόφραχτο σκηνικό γίνεται η μαγεμένη κοιλάδα ενός ονείρου. Με έμπνευση απ’ τις «Χίλιες και μία νύχτες» και βουτηγμένη στην έκσταση, η δημιουργία της πολυβραβευμένης Φρέιτας, τα έργα της οποίας έχουν ως κοινό παρονομαστή τον ανοιχτό χαρακτήρα, τον υβριδισμό και την ένταση, μας φέρνει μπροστά σε εκστατικούς χορούς σωμάτων σε έξαψη, με μαγικές μάσκες στα πρόσωπα, σε μια πολυπρόσωπη τελετουργία και μια υπερβατική, υπνωτιστική χορογραφική αφήγηση, γεμάτη θραύσματα από ονειροφαντασίες και εφιάλτες.
Ο σύγχρονος χορός είναι το πιο ελεύθερο και αυτονομημένο πεδίο καλλιτεχνικής έρευνας που στηρίζει σταθερά η Στέγη.
«NÔT» σημαίνει «νύχτα» στα κρεολικά του Πράσινου Ακρωτηρίου, γενέθλιας γης της δημιουργού, η οποία μας προσκαλεί να βυθιστούμε σε ένα χάος που σημαίνει πορεία προς μια νέα τάξη, χωρίς εξηγήσεις, χαράζοντας εντυπώσεις όπως τα όνειρα, σε έναν παράλογο ύμνο υπέρ της ελευθερίας.
Στις Onassis Dance Days θα συναντήσουμε ακόμα τις προσωπικές αυτοεθνογραφικές σόλο εξομολογήσεις των «Fáe» του Ευθύμιου Μοσχόπουλου και «(Rest In) Blue» της Κατερίνας Φώτη, την ωδή στη θηλυκότητα του «Ode» της Έλενας Αντωνίου και τις μετασαμανικές αμαζόνες στο «Tectonic Riders» της Έφης Γούση.
Ακούγοντας τις νέες καλλιτεχνικές φωνές
Αφετηρία του «Ode» της Έλενας Αντωνίου είναι η σκέψη πώς ή γιατί η ευαλωτότητα είναι και γίνεται δύναμη μέσα από τις πολύπλευρες δυνατότητες του γυναικείου σώματος, της γυναικείας υπόστασης. Η χορογράφος και περφόρμερ που από το 2022 ταξιδεύει στον κόσμο με την παράστασή της «Landscape» επιχειρεί αυτήν τη φορά να μην είναι μόνη της στην 4x4 πλατφόρμα της και να τη μοιραστεί με την καλλιτέχνιδα Μαρία Σπίβακ.
«Θέλουμε να εξερευνήσουμε τους τρόπους που μπορούμε να βρούμε για να επικοινωνήσουμε και εν τέλει να συντονιστούμε μέχρι να διαπλατύνουμε και να διευρύνουμε τον χώρο που μας αναλογεί ως γυναικών. Πώς συνομιλούν δύο τόσο διαφορετικές μεταξύ τους παρουσίες, με τόσο διαφορετικά βιώματα, εργαλεία, άλλους χρόνους και ποιότητες; Είναι μια πορεία εξερεύνησης στο πώς συντονιζόμαστε και αλληλοστηριζόμαστε σε κάθε κατάσταση ώστε να ακουστούμε δυνατά προς τα έξω, στον χώρο και στους ανθρώπους που είναι παρόντες», λέει η χορογράφος.
Αυτό που συμβαίνει στο «Ode» είναι ότι η καθεμιά χρησιμοποιεί τα δικά της εργαλεία και τη δική της καλλιτεχνική φωνή για να ακουστεί, πάντα μέσα σε ένα κοινό πεδίο δράσης. «Αποδεχόμαστε η μία την άλλη και αυτό μας ενδυναμώνει. Όταν αποδέχομαι τον τρόπο σου και εσύ τον δικό μου, πάμε παρακάτω, και έτσι μπορούμε να συναντηθούμε ή να συμφωνήσουμε στα σημεία που δεν συναντιόμαστε, αλλά μπορούμε να συνυπάρξουμε στα 16 τετραγωνικά μας και στο καλλιτεχνικό πλαίσιο που θέσαμε.
Το αποτέλεσμα αυτής της ζύμωσης μεταξύ μας είναι ότι μπορεί η καθεμιά να υπάρχει αυτόνομα ή εξαρτώμενα, ισχυρά ή μαλακά, σταθερά ή ευάλωτα, αλλά το μαζί δημιουργεί μια άλλη δυναμική για την καθεμιά ξεχωριστά, ώστε να σταθεί στη σκηνή και να αναδειχθεί.
Αυτό δηλαδή που ψάχνουμε και στην καθημερινή ζωή ως γυναίκες. Το έργο επιδιώκει να δείξει και τη δύναμη και την τρυφερότητα και τον ερωτισμό. Έτσι προέκυψε και ο τίτλος. Εμπερικλείει τη δομή που έχουμε στο έργο, η οποία έχει μια μετρική μορφή, αλλά και το γεγονός πως οι ωδές αφορούσαν σπουδαία πρόσωπα, θεότητες και μεγάλες μορφές. Και εμείς αυτό επιχειρούμε. Να υψώσουμε τη γυναίκα και κάθε θηλυκότητα σε ένα βάθρο, ώστε να αναδειχθεί η πολυπλευρικότητα που ανέφερα πιο πριν», συμπληρώνει.
Η Έφη Γούση, με την πολύπλευρη καλλιτεχνική προσωπικότητά της, διερευνά με την καλλιτεχνική ταινία-βιντεοεγκατάσταση «Tectonic Riders», μέσα από μια ονειρική ποιητική ατμόσφαιρα, θέματα θηλυκότητας, ταυτότητας και μεταφυσικού, όπως σε όλο της το έργο. Αυτήν τη φορά μέσα από την αγάπη της για το horse vaulting (ακροβατικές ασκήσεις ενόργανης γυμναστικής στην πλάτη ενός αλόγου) σε συνδυασμό μ’ ένα προσωπικό ημερολόγιο θεμάτων που την απασχολούσαν έντονα εκείνη την περίοδο: κλιματική αλλαγή, γυναικοκτονίες και η βία στα σχολεία.
«Με αφετηρία αυτό το άθλημα, άρχισα να διακρίνω τις κοινές του ρίζες με τα Ταυροκαθάψια (σ.σ. άθλημα της μινωικής εποχής, στο οποίο οι αθλητές εκτελούσαν άλματα πάνω από έναν ταύρο). Αυτή η σύνδεση με οδήγησε σε περαιτέρω έρευνα γύρω από τα Ταυροκαθάψια και τη συμβολική τους διάσταση», λέει η καλλιτέχνιδα. Μέσω της σύνδεσης των μύθων προέκυψε και η εκδοχή της τελετουργίας που γινόταν προς τιμήν του θεού Ποσειδώνα για την αποφυγή των μεγάλων σεισμών στην αρχαία Κρήτη. Εκεί ακριβώς βρήκε το αφηγηματικό παράθυρο που αναζητούσε: έναν τρόπο να μιλήσει για την κλιματική αλλαγή ως σύγχρονη απειλή, αντλώντας από μια αρχαία ανάγκη εξευμενισμού της φύσης, και να ξετυλίξει την ιστορία της ταινίας μέσα από το γυναικείο φύλο.
«Ήθελα να δώσω χώρο στις γυναίκες και να στρέψω τον προβολέα στη νέα γενιά, αυτή που θα συνεχίσει. Η έννοια της αμαζόνας λειτουργεί κυρίως συμβολικά σήμερα. Δεν μιλάμε πια για τις μυθικές πολεμίστριες αλλά για τη δύναμη που δείχνει μια γυναίκα στην καθημερινότητά της. Αμαζόνα σήμερα είναι κάθε γυναίκα που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε πολλούς ρόλους και παράλληλα να διεκδικήσει τη θέση της στην κοινωνία. Η σύνδεση με τους αρχαίους μύθους βρίσκεται στο ότι, όπως οι Αμαζόνες αμφισβητούσαν τα στερεότυπα της εποχής τους και ζούσαν με ανεξαρτησία και θάρρος, έτσι και η σύγχρονη γυναίκα συνεχίζει να παλεύει καθημερινά για αυτονομία και ισότητα», τονίζει.
Το «(Rest In) Blue», το έργο που θα παρουσιάσει η Κατερίνα Φώτη, είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς ερευνητικής διαδικασίας την οποία διαπίστωσε ότι είχε ξεκινήσει πολύ προτού αποτυπωθεί σε λέξεις, πολύ δε περισσότερο προτού αποτυπωθεί στη σκηνή. Το βασικότερο κομμάτι της ιδέας, όταν ξεκίνησε στο πρόγραμμα Onassis AiR Fellows, κινήθηκε γύρω από την έννοια της πόλης ως συνθήκης. Το αρχικό ψήγμα ξεκίνησε από την εξής διερώτηση: πώς ζούμε σε μια πόλη που αλλάζει ραγδαία και καθημερινά, πώς επαναδιαπαγματευόμαστε την ύπαρξή μας σε αυτήν τώρα που κατακλύζεται από τουρίστες και «ανάπτυξη», τι μας λείπει από την πόλη που αναγκαστήκαμε να αφήσουμε πίσω και τι θάβουμε τελικά κάτω από τα κτίρια που αναπλάθονται και ανακαινίζονται.
«Η εμπειρία μου στο Onassis AiR Fellows ήταν μία από τις πιο δημιουργικές κι αυτό το χρωστάω στην ομάδα του AiR, στη Νεφέλη, την Ιωάννα, τη Σωτηρία και την Έφη αλλά και στον Κωνσταντίνο, στην Ιλειάνα και στη Βάσω, που είναι οι curators της Στέγης και μου έδωσαν την ευκαιρία της έρευνας, χωρίς το άγχος του αποτελέσματος και με σταθερό positive feedback, το οποίο ώθησε την ιδέα να πάει παρακάτω και να ανθήσει στο σημερινό αποτέλεσμα. Αισθάνομαι επίσης ευγνώμων που ενώ βρέθηκα σε αυτό το πλαίσιο έγκυος, αυτό έγινε απόλυτα σεβαστό, δεν στερήθηκα τη δυνατότητα να συνεχίσω τη δουλειά μου με βάση τα νέα μου όρια, πράγμα διόλου αυτονόητο σε μια κοινωνία που ζητάει ταχύτητα, πρωτιές και ρυθμούς φρενήρεις και παράλληλα έχει “δημογραφικό”, αλλά δεν έχει και κανένα πλαίσιο υποστήριξης για τις νέες μητέρες ούτε και για τη νέα πραγματικότητα μιας γυναίκας με παιδί στο ελεύθερο επάγγελμα», λέει η Κατερίνα Φώτη.
Οι μπλε μουσαμάδες που καλύπτουν τα κτίρια τα οποία ανακαινίζονται θάβουν κομμάτια της συλλογικής μνήμης ανεπιστρεπτί και στο μυαλό της άρχισε να παίζει η φράση «I’m blue». «Έτσι έγινε για μένα μπλε το συναίσθημα της πόλης. Ως γενιά, εμείς οι millennials είμαστε σε ένα πένθος της νιότης, ένα πένθος για τα χαμένα, ένα πένθος γι’ αυτά που δεν θα ζήσουμε ποτέ, αλλά μας τα υποσχέθηκαν», συνεχίζει. Το σόλο της είναι μια χορογραφική αυτοεθνογραφία. «Χρησιμοποιώντας προσωπικά υλικά μνήμης, ανοίγω έναν διάλογο τόσο με τη γενιά μου όσο και με τις προηγούμενες και τις επόμενες, για όλα όσα κουβαλάμε στις αποσκευές μας, για όλα όσα μας άφησαν και όλα όσα αφήσαμε αλλά και για όλα όσα θα πάρουμε μαζί μας στο επόμενο κεφάλαιο. Το “(Rest In) Blue” είναι το μανιφέστο μιας εποχής που κλείνει και της επιβίωσης της ταυτότητάς μας που μεταβάλλεται συνεχώς, είναι το νήμα των αναμνήσεων που κουβαλάμε και τα ίχνη των ανθρώπων που δεν είναι πια εδώ αλλά κατοικούν τη σωματική κληρονομιά μας, είναι όλα όσα ανακαλύψαμε στο μεγάλωμά μας και μας έφεραν μέχρι σήμερα εδώ, στα σαράντα μας και στο 2026, είναι η νέα ταυτότητα της καθεμιάς και του καθένα και η συλλογική της επανασυγκρότηση», καταλήγει η χορογράφος.
Η εμπειρία του Onassis AiR Fellows έδωσε στον Ευθύμιο Μοσχόπουλο, που παρουσιάζει το «Fáe», το οποίο ξετυλίγεται ως ένα queer εγχειρίδιο επιβίωσης για έναν κόσμο που αναμασάει τον ίδιο του τον εαυτό, τον χώρο, τον χρόνο και την υποστήριξη να εστιάσει στην έρευνα του έργου. «Αυτό είναι ένα εξαιρετικό προνόμιο», λέει, «γιατί εκεί μπόρεσα να βρω, στο ψάξιμο για το έργο, μια ευρύτερη πρακτική που συνδέει το σώμα, το documentation, τον ήχο, την τροφή, και να κάνω χρήση αυτών με τρόπους που δεν είχα φανταστεί. Σε αυτό έπαιξε ρόλο και η ανταλλαγή με καλλιτέχνες και επαγγελματίες από διαφορετικά πεδία. Η επαφή με άλλες πρακτικές βοήθησε το έργο να διαμορφωθεί ως μια ανοιχτή διαδικασία που εξελίσσεται συνεχώς. Από έξω προς τα μέσα, δηλαδή από παρατήρηση και δοκιμές στα χωράφια του τόπου που μεγάλωσα και από κει μέσα στο στούντιο, να ψάχνω τρόπους να φέρω αυτόν τον κόσμο σε έναν άλλο χώρο. Η δημιουργική διαδικασία βασίστηκε σε κουβέντες, δοκιμές και υλικά που έδωσαν στην ιδέα μου μια δυναμική, η οποία έναν χρόνο και κάτι αργότερα έκανε την ιδέα έργο».
Το σόλο του ξεκίνησε από την επιθυμία να επιστρέψει στον τόπο όπου μεγάλωσε και σε εμπειρίες που τον διαμόρφωσαν μέσω μιας καθημερινότητας σε άμεση σχέση με τη φύση, το φαγητό και τα ζώα. «Από εκεί προέκυψε η ανάγκη να δω το σώμα ως χώρο μνήμης, επιβίωσης, μεταμόρφωσης· να εξετάσω πώς καταναλώνει και καταναλώνεται σε έναν κόσμο που διαρκώς αλλάζει. Επαναλαμβανόμενες σωματικές δράσεις, άλλοτε με χιούμορ, άλλοτε με ωμότητα και άλλοτε πιο υπαινικτικά, κινούν το έργο από έναν χρόνο σε έναν άλλον, από το προσωπικό στο συλλογικό, από το σύγχρονο στο πρωτόγονο. Το “Fáe” βασίζεται σε προσωπικές μνήμες που εκκινούν από την καταγωγή και την ταυτότητα και επιχειρεί να γίνει μια συλλογική εμπειρία γύρω από τη φροντίδα και την επιβίωση, όπως τις βιώνει ένα queer σώμα σήμερα», λέει ο δημιουργός.
ODD-Onassis Dance Days
5-8 Φεβρουαρίου 2026, Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, λεωφόρος Συγγρού 107
