Από παιδί ονειρεύομαι να μένω σε ένα παλιό αθηναϊκό σπίτι που να έχει χαγιάτι και πόρτες με βιτρό. Στο σπίτι των ονείρων μου βρέθηκα μια ηλιόλουστη Τρίτη του Γενάρη και η καρδιά μου έχασε έναν χτύπο. Πρόκειται για το σπίτι της Ράνιας στο Θησείο, ένα κτίριο του 1871, που μαζί με τον σύζυγό της, τον Γιάννη, το έχουν συντηρήσει με αγάπη και μεράκι. Ενώ το βρήκαν ερειπωμένο, με μεγάλα σημάδια φθοράς, προσπάθησαν με σεβασμό να μην αλλάξουν τον αρχικό του σχεδιασμό και τη λαϊκή σοφία με την οποία ήταν χτισμένο. Πρόκειται για ένα σπίτι με μεγάλη ιστορία, που μέσα κι έξω είναι χάρμα οφθαλμών.
Μπαίνω και δεν ξέρω τι να πρωτοθαυμάσω. Τα υπέροχα παλιά πλακάκια που έχουν μείνει αναλλοίωτα στον χρόνο, την πόρτα με τα πολύχρωμα τζαμάκια, τα τέσσερα μέτρα ταβάνι ή την εσωτερική αυλή που είναι σαν κρυφός παράδεισος; Είναι ένα σπίτι χαρούμενο και, όταν γνωρίζεις τη Ράνια, καταλαβαίνεις ότι το έχει ποτίσει με τη δική της θετική ενέργεια. Αναρωτιέμαι πώς τους έλαχε αυτό το διαμάντι κι εκείνη μου απαντάει ότι την τύχη μας μόνοι μας τη βρίσκουμε.
Με τον Γιάννη έψαχναν να αγοράσουν ένα σπίτι «σπιτένιο». Ήταν μεγαλωμένοι και οι δυο τους σε σπίτια που δόθηκαν αργότερα για αντιπαροχή και αναζητούσαν τις αρετές αυτών των παλιών κτισμάτων. Έψαχναν κυρίως στο Μετς και στο Θησείο, όπου ακόμα έβρισκες στις αρχές του 2000 παλιά σπίτια. Θυμάται ότι ο Γιάννης πήρε άδεια από τη δουλειά του για να ψάξει πιο εντατικά. Τελικά, μετά από πολύ και επίμονο ψάξιμο, είδαν το εν λόγω σπίτι, που τους τράβηξε αμέσως την προσοχή, παρόλο που ήταν εντελώς εγκαταλελειμμένο και έδειχνε ετοιμόρροπο, με πεσμένη την οροφή. Κάνοντας έρευνα στη γειτονιά έμαθαν ότι ανήκε σε μια Μαρία. Άντε όμως να βγάλεις άκρη με μια Μαρία. Τελικά, από στόμα σε στόμα, έφτασαν σε δύο αδελφές. Με επιμονή τις έπεισαν να το δώσουν, γιατί είχαν ενδοιασμούς, αλλά το έδωσαν, εν τέλει, με την καρδιά τους. Ήταν οι πρώτες που κάλεσαν στο σπίτι όταν ολοκληρώθηκε, θυμάται η Ράνια, και δεν το αναγνώριζαν. «Ένιωσαν συγκίνηση. Σαν κάτι δικό τους να είχε βρει μια καλή τύχη», λέει.
«Σπιτικό σημαίνει αγάπη, ζεστασιά, μοίρασμα με αυτούς που αγαπάς. Να ξυπνάω το πρωί και να είμαι χαρούμενη που βρίσκομαι σε αυτόν τον χώρο».
Τη ρωτάω αν γνωρίζει την ιστορία του σπιτιού. Το συμβόλαιο, μου εξιστορεί, έγινε το 1871. Το οικόπεδο το πήρε ένας Ισάρης από την Άνδρο, που ήταν παντοπώλης στο Ρουφ, και ξεκίνησε να το χτίζει την ίδια χρονιά. Το σπίτι, με μια μικρή αλλαγή, είναι όπως το βλέπουμε σήμερα, ένα παλιό, λαϊκό αθηναϊκό σπίτι. «Αυτός ο διάδρομος δεν μπορείς να φανταστείς τι δροσιά φέρνει», λέει. Μου εξηγεί ότι ο σχεδιασμός είναι βασισμένος στις αρχές της βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής, που όμως τότε προέκυπταν μέσα από τη λαϊκή σοφία.
Την επαναφέρω στην ιστορία του σπιτιού και τη ρωτάω τι απέγινε ο Ισάρης. Μου διηγείται ότι παντρεύτηκε τη Μαρί Κωνσταντακάτου, που ήταν δασκάλα και κυρία· στη γειτονιά τη θεωρούσαν σνομπ και απρόσιτη. Η Μαρί δολοφονήθηκε άγρια μέσα σε αυτό το σπίτι, στο δωμάτιο όπου είναι τώρα το τζάκι, με πάρα πολλές μαχαιριές, λέει η Ράνια και μου δείχνει το δημοσίευμα από μια εφημερίδα της εποχής. «Αυτό έγινε το 1926. Η Αθήνα ήταν ακόμα χωριό και ένας τέτοιος φόνος πήρε μεγάλες διαστάσεις», συνεχίζει. «Και μετά και μετά;» ρωτάω σαν να βλέπω σίριαλ.
Στην αρχή έπιασαν τον σύζυγο. Μετά από αρκετό καιρό, όμως, μια κοπέλα κατέδωσε τον αδελφό της και τον φίλο της. Είχαν δει τη Μαρί στον δρόμο στολισμένη με κοσμήματα και, όταν άνοιξε την τσάντα της, είδαν χρήματα. Την ακολούθησαν και τη σκότωσαν μέσα στο σπίτι της. «Δεν φοβάσαι ότι μπορεί να ζει εδώ το φάντασμά της;» τη ρωτάω και γελάμε. Δεν πιστεύει καθόλου σε φαντάσματα και τέτοιες ιστορίες.
Όταν άφησαν ελεύθερο τον Ισάρη, ο άνθρωπος έχασε τη δουλειά του και έτσι άνοιξε μέσα σε αυτό εδώ το σπίτι μια ταβέρνα, γνωστή ως «η ταβέρνα του Ισάρη», όπου έρχονταν οι εργάτες από τη γύρω περιοχή. Έκλεισε το ’42 με τον θάνατό του και το σπίτι το κληρονόμησαν οι δύο ανιψιές του, και από τις ανιψιές οι αδελφές απ’ τις οποίες το αγόρασαν εκείνοι. «Γιατί να σταθώ στον φόνο και όχι στα γλέντια που έγιναν εδώ;» λέει η Ράνια.
«Όταν μπήκατε, υπήρχε μια βασική κατεύθυνση στην αρχιτεκτονική;» την επαναφέρω στο σήμερα. Μου εξηγεί ότι θέλησαν να κρατήσουν τη βασική διαρρύθμιση. «Το μόνο παρεμβατικό που κάναμε ήταν ότι ρίξαμε τους τοίχους στο καθιστικό για να ενοποιήσουμε τον χώρο, γιατί ήταν τρία ξεχωριστά δωμάτια».
Μαθαίνω ότι είναι 160 τετραγωνικά, ενώ δείχνει πολύ μεγαλύτερο. Σκέφτομαι ότι είναι πολύ ωραίο που κράτησαν και το χαγιάτι. Το ανακατασκεύασαν σχεδόν εξ ολοκλήρου, γιατί ήταν ετοιμόρροπο. Έμειναν μόνο οι τέσσερις τοίχοι και αυτός ο πέτρινος, λέει, και μου δείχνει την πέτρα στον τοίχο. Από τα τούβλα του ίδιου του σπιτιού έφτιαξαν και την κουζίνα. «Βρήκαμε υλικό και πατήσαμε και σε αυτό που ήταν αρχικά το σπίτι. Φτιάξαμε τα ξύλινα πατώματα, το σχέδιο με γυψοσανίδα στο ταβάνι. Μόνο οι πόρτες έχουν σωθεί και παραμένουν όπως ήταν», περιγράφει η Ράνια.
Τη ρωτάω για τα έπιπλα. Το τραπέζι της τραπεζαρίας το βρήκαν εδώ, όπως και τον καθρέφτη. Μου εξηγεί ότι μαζεύουν πολλά έπιπλα από τον δρόμο. «Αν έχεις τα μάτια σου ανοιχτά, πάντα κάτι βρίσκεις». Τους αρέσει να δίνουν καινούργια πνοή σε παλιά έπιπλα. Αγαπάει την πατίνα του χρόνου. Μου δείχνει ένα σωρό πανέμορφα έπιπλα που έχουν κατά καιρούς βρει πεταμένα. Ανάμεσα σ’ αυτά και δυο αρ ντεκό πολυθρόνες στις οποίες άλλαξε μόνο το ύφασμα. Προσέχω κάτι ωραία παλιά μπαούλα. «Τα μπαούλα είναι της αδελφής του παππού του Γιάννη από τη Βόνιτσα και έχουν πάνω τα αρχικά του ονόματός της. Το άλλο το βρήκαμε στα σκουπίδια», λέει.
Οι βιβλιοθήκες ήρθαν από το προηγούμενο σπίτι γιατί χωράνε πολλά βιβλία. Τη ρωτάω πού κάθεται πιο συχνά. «Στο τραπέζι της κουζίνας με θέα στον κήπο. Και εδώ, στο σαλόνι», λέει και μου δείχνει μια ψηλή πολυθρόνα. «Εδώ είναι ο θρόνος μου», χαμογελάει. Μου εξηγεί ότι μετά από μια εγχείρηση στο ισχίο της, είναι η μόνη θέση που τη βολεύει. Ο ωραίος καναπές είναι –άκουσον, άκουσον– IKEA. Το ίδιο και ένα design φωτιστικό. Κάτι ωραία πιάτα είναι από flea market. Ένα παλιό ραδιόφωνο είναι του παππού του Γιάννη, καθώς και μια πολύ ωραία, παλιά, σκαλιστή εταζέρα. Το έπιπλο του γραφείου το πετούσαν από κάτι γειτονικά γραφεία. Παρατηρώ και μερικές όμορφες βιτρίνες. Έχουν μέσα διάφορα αντικείμενα-αναμνήσεις: σερβίτσια και διακοσμητικά της γιαγιάς της μαμάς της και διάφορα ενθύμια από ταξίδια. Στην τραπεζαρία θαυμάζω το ύφασμα στις καρέκλες, που το διάλεξε η Ράνια. Οι καρέκλες έχουν κάτι αρτίστικο.
Άραγε είναι ένα κοινωνικό σπίτι; Η Ράνια γελάει σαν παιδί που το έπιασαν να κάνει ζαβολιά. «Κάθε μέρα σχεδόν έρχονται φίλοι. Να, και απόψε το βράδυ περιμένουμε φίλους. Και αύριο θα έχουμε πάλι κόσμο. Το ζούμε το σπίτι. Μου αρέσει πολύ να μαγειρεύω. Μου αρέσει να έχει γέλια και χαρά», λέει και με φιλεύει κάτι πολύ νόστιμα τυροπιτάκια που έφτιαξε η ίδια. «Είσαι πάντα τόσο αισιόδοξη;» τη ρωτάω με έκπληξη, γιατί ό,τι κι αν μου εξιστορεί έχει έναν νεανικό ενθουσιασμό και μια χαρά που σου τη μεταδίδει. «Ναι, έτσι είμαι», απαντάει με απέραντη φυσικότητα.
Τη ρωτάω για το Θησείο. «Είναι μια γειτονιά όπου γνωρίζονται οι άνθρωποι μεταξύ τους», παρατηρεί. «Εδώ βρίσκεις τα πάντα. Έχει όλα τα μαγαζιά τριγύρω. Σε ξέρουν όλοι με το όνομά σου. Με τα χρόνια έχουμε κάνει και παρέες με τους γείτονες». Το αγαπάει το Θησείο. Ζούσε με την οικογένειά της εδώ μέχρι έξι χρονών και τα έφερε έτσι η ζωή που ξαναγύρισε, στην ώριμη πια φάση της. «Είναι σαν κύκλος που κλείνει από εκεί που ξεκίνησε», λέει ποιητικά.
Το σπίτι έχει έναν καλλιτεχνικό αέρα. Ενώ όλα είναι τακτικά και καθαρά, βγάζει και κάτι ατίθασο και μποέμ. Θα μπορούσα να φανταστώ εδώ ποιητές του περασμένου αιώνα να κάνουν λογοτεχνικές βεγγέρες. Ζητάω από τη Ράνια να μου πει τι είναι για εκείνη το σπίτι. «Σπιτικό σημαίνει αγάπη, ζεστασιά, μοίρασμα με αυτούς που αγαπάς. Να ξυπνάω το πρωί και να είμαι χαρούμενη που βρίσκομαι σε αυτόν τον χώρο», λέει – αν εγώ ξύπναγα σ’ αυτό το σπίτι δεν θα ήμουν μόνο χαρούμενη αλλά πανευτύχης.
Φεύγοντας από αυτό το χαρούμενο σύμπαν, αισθάνομαι ότι αξίζει τον κόπο να αναζητήσω κι εγώ ένα παλιό σπίτι. Άλλωστε, όπως είπε η Ράνια, την τύχη τη διεκδικούμε – και όταν δεν έρχεται μόνη της, πάμε εμείς να τη βρούμε!
