Μια έκθεση και η έκδοση ενός δίγλωσσου λευκώματος με τους Δελφούς τη δεκαετία του ’50, όπως τους κατέγραψε ο φακός του Robert McCabe είναι μία ακόμα ευκαιρία να δούμε μια όψη του φωτογραφικού του έργου που έχει παρουσιαστεί σε πολυάριθμες εκθέσεις και εκδόσεις σε όλο τον κόσμο και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αποτυπώνει το πνεύμα και την ψυχή της Ελλάδας.
Φιλέλληνας, Έλληνας υπήκοος, μια προσωπικότητα με υψηλή καλλιέργεια και σπάνια ευγένεια, ο McCabe ξεκίνησε το πρώτο του ταξίδι –ένα ταξίδι που διαρκεί δεκαετίες– στην Ελλάδα, τη χώρα που αγάπησε με πάθος, το 1954, παραμένοντας ακαταπόνητος πρεσβευτής της ελληνικής ομορφιάς και του ελληνικού πολιτισμού.
«Ο Robert McCabe γοητεύεται από το μεγαλείο και την ποιητικότητα των αρχαιολογικών μνημείων. Τα προσεγγίζει με σεβασμό και εγγενή τρυφερότητα, αναδεικνύοντας την ομορφιά και την αρμονία τους, άλλοτε όταν αυτά λούζονται από τον δυνατό ελληνικό ήλιο και άλλοτε όταν τα αγκαλιάζει το γλυκό και απαλό φως της δύσης ή της ανατολής, παίζοντας με τους όγκους και τις σκιές, χωρίς ποτέ να παραγνωρίζει τον ανθρώπινο παράγοντα. Οι φωτογραφίες των αρχαιολογικών μας τόπων και ειδικότερα του θαυμαστού τόπου των Δελφών, μέσα από τον φακό του McCabe, αποτελούν τεκμήρια οπτικά, αλλά ιδίως τεκμήρια ψυχής, μάρτυρες του θαυμασμού που προκάλεσε η Ελλάδα εκείνης της εποχής σε έναν νεαρό Αμερικανό, ο οποίος, γνωρίζοντας ιστορία, ήλθε σε επαφή, μαγνητισμένος λες, με μια χώρα φτωχή, αλλά πλούσια σε πολιτισμό και ανέγγιχτη από την ανάπτυξη.
Οι περισσότερες από τις φωτογραφίες του λευκώματος τραβήχτηκαν τη δεκαετία του 1950, εποχή κατά την οποία οι επισκέπτες των Δελφών ήταν λιγοστοί και το χωριό ταπεινό και ανεπιτήδευτο.
Τοπία, μνημεία και πορτρέτα ανθρώπων ζωντανεύουν μέσα από τον διεισδυτικό, γεμάτο ευαισθησία φακό του McCabe. Οι φωτογραφίες του δεν απαρνιούνται τα χρώματα· τα αποτυπώνουν αφαιρετικά μέσα από γκρίζους και λευκούς τόνους. Καταγράφοντας με ειλικρίνεια μια Ελλάδα που έχει αλλάξει, διασώζει εικόνες της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και του λαϊκού μας πολιτισμού. Σκύβει με σεβασμό και αγάπη πάνω στα αρχαιολογικά μας μνημεία, στα βουνά και στις θάλασσες αλλά και στις καθημερινές σκηνές, θηρεύοντας εικόνες, αποτυπώνοντας την αξιοπρέπεια, τον μόχθο, τα όνειρα, το φιλότιμο, την παράδοση, την ομηρική φιλοξενία, την ελληνική ψυχή στα τρίσβαθά της, παραδίδοντας μαθήματα μνήμης και προβάλλοντας τη χώρα μας στα πέρατα του κόσμου», λέει η επιμελήτρια της έκθεσης Σοφία Χηνιάδου-Καμπάνη.
Με το σπουδαίο έργο του να συνιστά πολιτιστική παρακαταθήκη, αποδίδοντας παράλληλα τη σύγχρονη αντίληψη του φιλελληνισμού, ο McCabe έχει πει ότι «για τους περισσότερους παρατηρητές τα ερείπια είναι κάτι στατικό, αλλά για έναν φωτογράφο τα ερείπια είναι αενάως σε κίνηση, καθώς ο ήλιος κινείται στον ουρανό και τα σύννεφα αλλάζουν τη διάχυση του φωτός». «Ο φακός του αιχμαλωτίζει το απολλώνιο φως που αγκαλιάζει τα μνημεία, τα οποία προβάλλουν μεγαλόπρεπα μέσα στη θεία ηρεμία του δελφικού τοπίου, με τον δικό του ποιητικό τρόπο, την εσωτερική δύναμη στην αδιάκοπη ανταλλαγή φωτός και ύλης, ξεγλιστρώντας από την αδήριτη μεταμόρφωση του χρόνου και χτίζοντας γέφυρα με το παρόν», σημειώνει η κ. Χηνιάδου-Καμπάνη.
Οι περισσότερες από τις φωτογραφίες του λευκώματος τραβήχτηκαν τη δεκαετία του 1950, εποχή κατά την οποία οι επισκέπτες των Δελφών ήταν λιγοστοί και το χωριό ταπεινό και ανεπιτήδευτο. Το προσκύνημα σε αυτόν τον τόπο, στο αρχαίο ιερό, συνιστούσε, μέσα σε ένα περιβάλλον που δημιουργούσε δέος στον επισκέπτη χρόνο στοχασμού. Πολλά από τα μέρη που φωτογράφισε ο McCabe τη δεκαετία του ’50 άλλαξαν δραματικά και ανεπιστρεπτί τις δεκαετίες που ακολούθησαν.
«Η εικόνα τους, όταν τα επισκέπτομαι ξανά, κάποιες φορές είναι αποκαρδιωτική. Τοπία, των οποίων την ξεχωριστή ελληνική ομορφιά θαύμαζα, έχουν αλλοιωθεί σε τέτοιο βαθμό που πλέον δεν αναγνωρίζονται από την επιβολή ομοιόμορφων, παγκοσμιοποιημένων και βιομηχανοποιημένων υποδομών και οικοδομικής δραστηριότητας», λέει ο McCabe. «Οι Δελφοί όμως είναι άλλη ιστορία. Χάρη στην έγκαιρη πρόβλεψη της ελληνικής πολιτείας για την προστασία του εμβληματικού και θεσπέσιου δελφικού τοπίου, σήμερα ο επισκέπτης εξακολουθεί να νιώθει θαυμασμό μπροστά στις απόκρημνες βουνοπλαγιές, στην εύφορη κοιλάδα του Πλειστού ποταμού κάτω από αυτές, αλλά και στη θέα της θάλασσας πέρα μακριά που κόβει την ανάσα. Πρέπει να είμαστε ευγνώμονες για την προνοητική αυτή πολιτική και για τον συνεχή μόχθο που απαιτείται για τη διατήρησή της. Ίσως, τελικά, η ικανότητα του Μαντείου να καθοδηγεί τους ηγέτες και να διαμορφώνει το μέλλον δεν έχει χαθεί οριστικά».
Στο επίμετρο της έκδοσης ο Robert McCabe ξεκινά με τους στίχους που σύμφωνα με την παράδοση αποτέλεσαν τον τελευταίο χρησμό του Μαντείου των Δελφών ο οποίος δόθηκε σε απάντηση ερωτήματος του αυτοκράτορα Ιουλιανού τον 4ο αιώνα.
«Εἴπατε τῷ βασιλεῖ, χαμαὶ πέσε δαίδαλος αὐλά, οὐκέτι Φοῖβος ἔχει καλύβην, οὐ μάντιδα δάφνην, οὐ παγὰν λαλέουσαν, ἀπέσβετο καὶ λάλον ὕδωρ».
«Για μένα», γράφει, «οι στίχοι αυτοί –είτε είναι είτε δεν είναι αυθεντικοί– πάντοτε απηχούσαν μια βαθιά αίσθηση μυστηρίου, οριστικότητας και απώλειας. Για πάνω από χίλια χρόνια, το Μαντείο των Δελφών συμβούλευε εξίσου βασιλείς, τυράννους και κοινούς θνητούς, κερδίζοντας την αξιοπιστία του στον ρόλο του να προβλέπει και να διαμορφώνει το μέλλον. Η παρακαταθήκη αυτή ως τόπου προσκυνήματος αλλά και χρησμοδοσίας, σε συνδυασμό με τη σπουδαιότητα των Δελφών ως κέντρου αθλητικών αγώνων, είχε ως αποτέλεσμα τη μεγάλη ευημερία του Ιερού του Πύθιου Απόλλωνα, όπως καταδεικνύεται από τον πλούτο του Απόλλωνα και από τον πλούτο του χώρου ακόμα και έπειτα από σεισμούς, επιδρομές και λεηλασίες, αλλά και στο πέρασμα πολλών αιώνων.
Στη σύγχρονη εποχή μας, η επιδίωξη να προβλέψουμε και να οικοδομήσουμε το μέλλον παραμένει σημαντικός στόχος. Υπάρχουν άνθρωποι που αφιερώνουν τη ζωή τους στην πρόβλεψη των αγορών και των τάσεων, συμπεριλαμβανομένων και πιο σύνθετων ζητημάτων, όπως η ναυτιλία, τα σιτηρά, οι μετοχές, τα επιτόκια ή οι τιμές πετρελαίου. Το πνεύμα των Δελφών, με την πλούσια ιστορία και τον διαρκή μυστηριακό χαρακτήρα του, εξακολουθεί να εμπνέει και να γοητεύει, θυμίζοντάς μας τη διαχρονική επιθυμία του ανθρώπου να μαντέψει το μέλλον του, για να μην αναφερθούμε στην ευημερία που αυτό μπορεί να φέρει».
Η παρουσίαση του φωτογραφικού λευκώματος «Οι Δελφοί τη δεκαετία του 1950 με τον φακό του Robert McCabe», το οποίο επιμελήθηκε η Σοφία Χηνιάδου-Καμπάνη, με επιλεγμένα λογοτεχνικά κείμενα για τους Δελφούς, θα γίνει στις 20 Ιανουαρίου 2026, στις 19:00, στον χώρο της γκαλερί Αίθουσα Τέχνης Αθηνών και τα έσοδα από τις πωλήσεις του βιβλίου θα διατεθούν στον Αρχαιολογικό Χώρο και στο Μουσείο Δελφών. Οι φωτογραφίες θα παρουσιάζονται στην γκαλερί έως τις 21 Φεβρουαρίου 2026.
