Η συζήτηση γύρω από τις αποκαλούμενες Zero Units επανήλθε αιφνιδίως στο προσκήνιο μετά την πρόσφατη επίθεση στην Ουάσινγκτον, όπου ο δράστης φέρεται να είχε υπηρετήσει σε αφγανική παραστρατιωτική μονάδα που συνεργαζόταν στενά με τη CIA.
Οι μονάδες αυτές λειτούργησαν για περισσότερα από δέκα χρόνια στο περιθώριο του πολέμου στο Αφγανιστάν, με αποστολές που συνδύαζαν υψηλή μυστικότητα και σχεδόν μηδενική δημόσια λογοδοσία.
Οι Zero Units δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια των πιο έντονων φάσεων του πολέμου στο Αφγανιστάν, ως αποτέλεσμα της συνεργασίας της CIA με την αφγανική NDS (National Directorate of Security).
Τυπικά εντάσσονταν στην NDS· στην πράξη, όμως, λειτουργούσαν ως παραστρατιωτικές ομάδες ειδικών επιχειρήσεων, με εκπαίδευση, εξοπλισμό και πληροφορίες που παρείχε η CIA.
Κατά καιρούς εμφανίστηκαν με διαφορετικές ονομασίες (Unit 01, 02, 03 κ.λπ.), ανάλογα με την περιοχή δράσης. Κάθε μονάδα αποτελούνταν από Αφγανούς μαχητές, οι οποίοι επιλέγονταν και εκπαιδεύονταν για αποστολές όπου οι ΗΠΑ δεν επιθυμούσαν ή δεν μπορούσαν να εμφανιστούν επίσημα.
Οι επιχειρήσεις των Zero Units πραγματοποιούνταν κυρίως τη νύχτα, με στόχους μέλη των Ταλιμπάν και της Αλ Κάιντα. Τέτοιες αποστολές χαρακτηρίζονταν από γρήγορη είσοδο, σύντομη εμπλοκή και άμεση αποχώρηση.
Σε αρκετές περιπτώσεις συμμετείχαν Αμερικανοί σύμβουλοι ή στελέχη ειδικών δυνάμεων, αν και η παρουσία τους δεν αναγνωριζόταν επίσημα.
Οι μονάδες αυτές έχουν δεχθεί σοβαρές καταγγελίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων αυθαίρετες συλλήψεις, χρήση υπερβολικής βίας και θανάτους αμάχων σε λανθασμένες επιδρομές. Μεγάλο μέρος των περιστατικών δεν διερευνήθηκε ποτέ πλήρως, λόγω της φύσης των επιχειρήσεων και της παράλληλης διοικητικής αλυσίδας που τις συντόνιζε.
Τι απέγιναν οι Zero Units μετά την πτώση της Καμπούλ
Με την κατάρρευση της αφγανικής κυβέρνησης τον Αύγουστο του 2021, οι Zero Units διαλύθηκαν μέσα σε λίγες εβδομάδες. Τα μέλη τους θεωρήθηκαν από τους Ταλιμπάν συνεργάτες των Ηνωμένων Πολιτειών και στόχοι αντιποίνων.
Οι ΗΠΑ και σύμμαχες χώρες ενεργοποίησαν τότε διαδικασίες εκκένωσης και μετεγκατάστασης. Ορισμένοι μαχητές και οι οικογένειές τους μεταφέρθηκαν στις ΗΠΑ ή σε ευρωπαϊκά κράτη μέσω προγραμμάτων επανεγκατάστασης που εφαρμόστηκαν βιαστικά και εν μέσω χάους.
Πολλά αρχεία της περιόδου είχαν καταστραφεί ή χαθεί, γεγονός που δυσκόλεψε τον έλεγχο στοιχείων και ταυτοτήτων. Αν και υπάρχουν αναφορές ότι αρκετοί πρώην μαχητές βρίσκονται πλέον σε δυτικές χώρες, δεν υπάρχουν επίσημα ή συγκεντρωτικά στοιχεία για τον ακριβή αριθμό τους.
Η πρόσφατη επίθεση στην Ουάσινγκτον και η αναζωπύρωση της συζήτησης
Η επίθεση στην Ουάσινγκτον από άτομο που φέρεται να είχε υπηρετήσει σε Zero Unit άνοιξε ξανά τη συζήτηση για το πώς διαχειρίστηκαν οι δυτικές υπηρεσίες τα μέλη αυτών των μονάδων μετά την πτώση της αφγανικής κυβέρνησης.
Οι αρχές στις ΗΠΑ έχουν ήδη ξεκινήσει επανεξέταση διαδικασιών ασφαλείας, ενώ πολιτικά στελέχη ζητούν πληρέστερο έλεγχο των φακέλων των Αφγανών που έφθασαν στη χώρα μέσω προγραμμάτων εκκένωσης.
Οι Zero Units αποτέλεσαν έναν από τους πιο αμφιλεγόμενους μηχανισμούς του πολέμου στο Αφγανιστάν: δυνάμεις που δημιουργήθηκαν για σύνθετες και επικίνδυνες αποστολές, με ελάχιστη θεσμική εποπτεία και υψηλό ανθρώπινο κόστος.
Σήμερα, η παρουσία πρώην μελών τους σε ΗΠΑ και Ευρώπη εγείρει πρακτικά ερωτήματα για το πώς απορροφώνται μαχητές που έδρασαν σε περιβάλλον ακραίας βίας και πόσο αποτελεσματικά αξιολογήθηκαν πριν τη μετεγκατάστασή τους.
Με πληροφορίες από ProPublica, Rolling Stone
