Εδώ και πάνω από μια δεκαετία, οι εταιρείες που κατασκευάζουν κατασκοπευτικό λογισμικό για κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι τα εργαλεία τους χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την παρακολούθηση τρομοκρατών και βαρέων εγκληματιών, σε εξαιρετικά περιορισμένες περιπτώσεις.
Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ διαφορετική. Δεκάδες τεκμηριωμένες υποθέσεις αποκαλύπτουν ότι δημοσιογράφοι, ακτιβιστές και πολιτικοί έχουν γίνει στόχος τέτοιων επιθέσεων σε αυταρχικά αλλά και δημοκρατικά κράτη. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι ένας Ιταλός πολιτικός σύμβουλος που συνεργάζεται με την αριστερά και επιβεβαιώθηκε πως χακαρίστηκε με το λογισμικό Paragon.
«Υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη πως, αν κάποιος στοχοποιηθεί, είναι “Δημόσιος Εχθρός Νο1”», εξηγεί η Έβα Γκάλπεριν, διευθύντρια κυβερνοασφάλειας του Electronic Frontier Foundation (EFF).
«Στην πραγματικότητα, επειδή το “χτύπημα” είναι τόσο εύκολο, οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τέτοια λογισμικά για να παρακολουθούν ακόμα και δευτερεύοντες πολιτικούς αντιπάλους, δημοσιογράφους ή ακτιβιστές».
Πώς λειτουργεί η κατάχρηση
Τα περισσότερα προγράμματα όπως το Pegasus (NSO Group) ή το Graphite (Paragon) πωλούνται σε κρατικούς φορείς με άδεια πολλαπλών στόχων. Όσο περισσότερα άτομα μπορούν να παρακολουθούν ταυτόχρονα, τόσο υψηλότερο το κόστος.
Σε χώρες με αμφίβολα ανθρώπινα δικαιώματα, η δυνατότητα παρακολούθησης δεκάδων ή και εκατοντάδων συσκευών οδηγεί αναπόφευκτα σε κατάχρηση εξουσίας.
Η τεχνολογία είναι πλέον τόσο απλή στη χρήση που, όπως σημειώνει ο ερευνητής του Citizen Lab, Τζον Σκοτ-Ρέιλτον, «ο πειρασμός για κατάχρηση είναι τεράστιος». «Το κατασκοπευτικό λογισμικό πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απειλή για τη δημοκρατία και τις εκλογές», τονίζει.
Παραδείγματα κατάχρησης
Χώρες όπως το Μαρόκο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία έχουν επανειλημμένα κατηγορηθεί ότι στοχοποίησαν δημοσιογράφους και υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η ερευνήτρια Ρούνα Σάντβικ συντηρεί μια διεθνή βάση δεδομένων με περιστατικά κατάχρησης spyware που αυξάνονται διαρκώς.
Υπάρχουν ωστόσο και κάποιες εξελίξεις:
- Η Paragon διέκοψε δημοσίως τη συνεργασία της με την ιταλική κυβέρνηση, ύστερα από καταγγελίες για κατάχρηση.
- Η NSO Group ανακοίνωσε ότι έχει αποκόψει δέκα κυβερνητικούς πελάτες που παραβίασαν τους όρους χρήσης.
- Οι ΗΠΑ, επί προεδρίας Μπάιντεν, επέβαλαν κυρώσεις σε εταιρείες όπως οι Cytrox, Intellexa και NSO, ενώ η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο ηγούνται μιας διεθνούς προσπάθειας για να περιοριστεί η αγορά του spyware.
Παρά τις κινήσεις αυτές, η παγκόσμια βιομηχανία κυβερνητικού λογισμικού παρακολούθησης, που αποτιμάται σε δισεκατομμύρια δολάρια, συνεχίζει να επεκτείνεται, τροφοδοτούμενη από κυβερνήσεις με αχόρταγη όρεξη για έλεγχο — και ελάχιστο φόβο για συνέπειες.
