Μια νέα και εντυπωσιακή αρχαιολογική ανακάλυψη ανοιχτά των ακτών της Αιγύπτου έχει προκαλέσει παγκόσμια αίσθηση, καθώς οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ίσως φέρνει την ανθρωπότητα πιο κοντά στη λύση ενός από τα μεγαλύτερα μυστήρια της Ιστορίας: τον χαμένο τάφο της Κλεοπάτρας.
Ομάδα διεθνών αρχαιολόγων, υπό την καθοδήγηση της Δρ. Καθλίν Μαρτίνεζ και με τη συμμετοχή του διάσημου ωκεανογράφου Μπομπ Μπάλαρντ, εντόπισε κάτω από τη Μεσόγειο θάλασσα τα ερείπια ενός βυθισμένου λιμανιού. Οι δύτες αποκάλυψαν εντυπωσιακές σειρές από τεράστιες κολόνες ύψους έξι μέτρων, γυαλισμένα πέτρινα δάπεδα, τσιμεντένια δομικά στοιχεία, άγκυρες πλοίων και μεγάλους αμφορείς αποθήκευσης. Όλα τα ευρήματα χρονολογούνται στην εποχή της Κλεοπάτρας, γεγονός που συνδέει άμεσα το λιμάνι με τον θρυλικό πολιτισμό των Πτολεμαίων.
Η ανακάλυψη έγινε ύστερα από την παρακολούθηση μιας υπόγειας σήραγγας μήκους 1,3 χιλιομέτρων, η οποία συνδέει τον ναό της πόλης Τάποσιρις η Μεγάλη, περίπου 48 χλμ. δυτικά της Αλεξάνδρειας, με τη θάλασσα. Η Martínez υποστηρίζει ότι το σημείο αυτό ίσως αποτελέσει τον κρίσιμο «κρίκο» για τον εντοπισμό της τελευταίας κατοικίας της βασίλισσας. Αν και αρκετοί αρχαιολόγοι διαφωνούν με την υπόθεσή της, η ερευνήτρια πιστεύει ακράδαντα ότι ο τάφος της Κλεοπάτρας μπορεί να βρίσκεται κρυμμένος κάπου στην περιοχή.
Η ανακάλυψη παρουσιάστηκε επισήμως στις 18 Σεπτεμβρίου από το Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, ενώ καλύφθηκε εκτενώς από το National Geographic και αποτυπώθηκε στο ντοκιμαντέρ «Το Τελευταίο Μυστικό της Κλεοπάτρας», που είναι ήδη διαθέσιμο σε Disney+ και Hulu.
Αίγυπτος: Γιατί ο τάφος της Κλεοπάτρας θεωρείται το «ιερό δισκοπότηρο» της αρχαιολογίας
Η Κλεοπάτρα Ζ΄, η τελευταία φαραώ της Αιγύπτου, έζησε μόλις 39 χρόνια αλλά κατάφερε να μείνει αθάνατη στην παγκόσμια ιστορία. Στέφθηκε βασίλισσα στην ηλικία των 18 ετών, κυβέρνησε με ευφυΐα και συμμαχίες που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας και πέθανε το 30 π.Χ., έπειτα από την ήττα της στη ναυμαχία του Ακτίου από τον Οκταβιανό Αύγουστο, τον ιδρυτή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Η ίδια η ζωή της είναι τυλιγμένη με μυστήριο και μύθους. Ο θάνατός της παραμένει αμφιλεγόμενος: άλλοι υποστηρίζουν ότι αυτοκτόνησε αφήνοντας μια κόμπρα να τη δαγκώσει, ενώ άλλοι ότι δηλητηριάστηκε. Αν βρεθεί ο τάφος της, οι ερευνητές πιστεύουν ότι με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας θα μπορέσουν να μάθουν πώς πέθανε πραγματικά, αλλά και να ανασυνθέσουν το πρόσωπό της, δίνοντας απαντήσεις σε ερωτήματα που βασανίζουν ιστορικούς και καλλιτέχνες εδώ και αιώνες.
Η Κλεοπάτρα, που συνδέθηκε στενά με τον θεό Ίσιδα, θεωρείται ότι ίσως θέλησε να ταφεί σε ναό αφιερωμένο στη θεότητα αυτή. Ο ναός της Τάποσιρις της Μεγάλης, στον οποίο η Martínez εστιάζει την έρευνά της εδώ και δύο δεκαετίες, φαίνεται να πληροί αυτές τις προϋποθέσεις. Εκεί έχουν βρεθεί εκατοντάδες νομίσματα με το πρόσωπό της, αγάλματα και αντικείμενα καθημερινής χρήσης, στοιχεία που συνδέουν άμεσα τον χώρο με την εποχή της.
Το λιμάνι που βυθίστηκε και ο ρόλος του στην αρχαία Αίγυπτο
Η χαρτογράφηση της περιοχής αποκάλυψε ότι η αρχαία ακτογραμμή βρίσκεται περίπου 4 χιλιόμετρα μέσα στη θάλασσα από τη σημερινή. Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί το λιμάνι και τα κτίσματά του βρίσκονται πλέον κάτω από το νερό, καλυμμένα από κοράλλια και άμμο.
Σύμφωνα με τον Δρ. Mohamed Ismail Khaled, Γενικό Γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, η ανακάλυψη έχει τεράστια σημασία για την αιγυπτιακή θαλάσσια αρχαιολογία, καθώς δεν υπάρχουν γραπτές αναφορές σε αυτό το λιμάνι. Ο Υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Sherif Fathy, δήλωσε ότι η εύρεση του δείχνει τον στρατηγικό ρόλο που έπαιζαν οι αιγυπτιακές ακτές ως κόμβοι εμπορικών και πολιτιστικών ανταλλαγών με τον υπόλοιπο αρχαίο κόσμο.
Μια έρευνα που συνεχίζεται
Η Martínez, πρώην ποινικολόγος από τη Δομινικανή Δημοκρατία που ακολούθησε το πάθος της για την αρχαιολογία, ανασκάπτει το Τάποσιρις η Μεγάλη από το 2004. Με κάθε νέα ανακάλυψη πιστεύει ότι πλησιάζει πιο κοντά στην αποκάλυψη του τάφου όχι μόνο της Κλεοπάτρας αλλά και του Μάρκου Αντώνιου, καθώς αρχαία κείμενα αναφέρουν ότι οι δύο τους θάφτηκαν μαζί.
Η ίδια έχει δηλώσει: «Η ανακάλυψη του τάφου της Κλεοπάτρας θα είναι μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις του αιώνα. Θα μας μιλήσει η ίδια για την προσωπικότητά της, την εποχή της και τα όσα ήθελε να αφήσει στην αιωνιότητα».
Παρά τον ενθουσιασμό, αρκετοί ιστορικοί και αρχαιολόγοι παραμένουν σκεπτικοί. Ο καθηγητής Πολ Κάρτλετζ από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ θεωρεί πιθανότερο η Κλεοπάτρα να έχει ταφεί στην Αλεξάνδρεια, σε βασιλικό κοιμητήριο που σήμερα βρίσκεται βυθισμένο λόγω σεισμών και ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Όπως σημειώνει, «ούτε ο ίδιος ο Ζακ-Υβ Κουστώ δεν θα μπορούσε να βρει πλέον τους βασιλικούς τάφους αυτής της περιοχής».
Ωστόσο, η ανακάλυψη του βυθισμένου λιμανιού αναπτερώνει τις ελπίδες ότι το μυστήριο της Κλεοπάτρας ίσως λυθεί κάποια μέρα. Κι αν αυτό συμβεί, η ιστορία της Αιγύπτου αλλά και ολόκληρου του αρχαίου κόσμου θα ξαναγραφτεί.
