Στο εικονικό σύμπαν του metaverse, ομάδες avatar συναντιούνται σε ψηφιακά μπαρ, κρατώντας τσιγάρα και vape. Μια εικόνα που θυμίζει εποχές πριν τις απαγορεύσεις, με τη διαφορά ότι δεν πρόκειται για φωτογραφία, αλλά για ανάρτηση στα social media. Το κάπνισμα έχει επανέλθει στην "κανονικότητα", απλώς συμβαίνει πλέον σε έναν κόσμο όπου δεν ισχύει καμία νομοθεσία.
Αυτό αποκαλύπτει η έκθεση της πρωτοβουλίας Canary, ενός προγράμματος παρακολούθησης της παγκόσμιας οργάνωσης δημόσιας υγείας Vital Strategies, που παρουσιάστηκε στο Παγκόσμιο Συνέδριο Ελέγχου Καπνού στο Δουβλίνο. Η έρευνα δείχνει ότι οι καπνοβιομηχανίες αξιοποιούν νέες τεχνολογίες για να προωθήσουν το κάπνισμα και το άτμισμα σε ανήλικους: από τη δημιουργία NFTs για επετείους εταιρειών, μέχρι τη χορηγία video games και immersive εμπειριών στο metaverse.
«Οι εταιρείες καπνού δεν περιμένουν πια να τις προλάβει η νομοθεσία – βρίσκονται ήδη πολύ μπροστά μας», λέει η Δρ. Μελίνα Μαγκσάμπολ της Vital Strategies Ινδίας. «Χρησιμοποιούν NFTs και διοργανώνουν καθηλωτικές εκδηλώσεις για να προσελκύσουν τα παιδιά. Πρόκειται για έναν ψηφιακό χώρο εντελώς άναρχο».
Η ομάδα Canary ανιχνεύει την καπνική διαφήμιση στα social media και στις ειδησεογραφικές πλατφόρμες της Ινδίας, της Ινδονησίας και του Μεξικού, ενώ σύντομα επεκτείνεται σε Βραζιλία και Κίνα, αλλά και σε διαφημίσεις αλκοόλ και υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων. Αν και το metaverse δεν μπορεί ακόμα να παρακολουθηθεί απευθείας, οι ερευνητές εντοπίζουν συνδέσμους και υλικό που ανακυκλώνονται στο Instagram, το TikTok και το X (Twitter).
13 ετών και κάτω: Οι πιο ευάλωτοι χρήστες του metaverse
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, πάνω από τους μισούς ενεργούς χρήστες του metaverse είναι παιδιά ηλικίας έως 13 ετών. Για τους ειδικούς, αυτό σημαίνει ότι είναι πρακτικά αδύνατο να προστατευθούν από μηνύματα που «κανονικοποιούν» την καπνιστική συμπεριφορά — ακόμη και όταν αυτή λαμβάνει χώρα μέσω avatars.
«Όταν συνδυάζεις την τεχνογνωσία των social media στο engagement με την πείρα της καπνοβιομηχανίας στο να “εθίζει” ανθρώπους, τότε το αποτέλεσμα σε έναν αχαρτογράφητο χώρο όπως το metaverse είναι τρομακτικό», δηλώνει η Mary-Ann Etiebet, διευθύνουσα σύμβουλος της Vital Strategies.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εντοπίστηκε στην Ινδονησία: ένα προφίλ στο Instagram με μουσικό περιεχόμενο, που συνδέεται με τη μεγάλη καπνοβιομηχανία Djarum, δημοσίευε εικόνες από «παρέες avatar που πίνουν καφέ και ψάχνουν αναπτήρα».
Όταν τα avatars καπνίζουν, τι μαθαίνουν τα παιδιά;
Η Δρ. Μαγκσάμπολ περιγράφει το metaverse ως «ένα νέο πεδίο μάχης, ήδη κατακτημένο από εταιρείες που προωθούν προϊόντα βλαβερά για την υγεία». Επισημαίνει δε ότι το διαδικτυακό περιβάλλον ενθαρρύνει διαφορετική συμπεριφορά από την πραγματική ζωή: «Η κόρη μου είναι εσωστρεφής, αλλά στο Roblox γίνεται σαν άλλος άνθρωπος, συνδυασμός Αλεξάνδρου του Μεγάλου και Τζον Γουίκ. Το ίδιο συμβαίνει και με τα avatars: γινόμαστε κάτι άλλο. Και τότε, το να κρατάς ένα τσιγάρο δεν μοιάζει πια τόσο ακραίο».
Το ερώτημα, τονίζει, είναι αν αυτές οι εικόνες διαρρέουν τελικά στην πραγματικότητα των παιδιών: «Αν βλέπεις τον εικονικό σου εαυτό να καπνίζει, μήπως αρχίζεις να πιστεύεις ότι είναι εντάξει να το κάνεις και στην πραγματική ζωή;».
Στην Ινδία, η Αγκαμρούπ Καούρ, νεαρή πρέσβειρα του Campaign for Tobacco-Free Kids, εξηγεί στα σχολεία πώς οι influencers προωθούν το άτμισμα ως “wellness item”. Η ενημέρωση, λέει, πρέπει να ξεκινά από το γυμνάσιο ή και νωρίτερα: «Τα παιδιά πρέπει να μάθουν να αναγνωρίζουν μια διαφήμιση, να καταλαβαίνουν γιατί είναι ψευδής, πώς μοιάζει με προσωπικό post αλλά είναι προϊόν μάρκετινγκ. Αυτό το φίλτρο, αυτή η δεξιότητα είναι η καλύτερη τους άμυνα».
Η Σύμβαση-Πλαίσιο του ΠΟΥ για τον Έλεγχο του Καπνού υποχρεώνει τις χώρες να απαγορεύσουν τη διαφήμιση και την προώθηση καπνού – το 2024, οι συμμετέχουσες χώρες συμφώνησαν πως πρέπει να επεκτείνουν τη ρύθμιση και στα digital μέσα. Ωστόσο, η εφαρμογή τέτοιων μέτρων είναι πολύ δύσκολη.
«Η ρύθμιση του διαδικτύου δεν είναι πρόβλημα μόνο του καπνού – είναι πρόβλημα όλων μας. Οι κυβερνήσεις καλούνται να προστατεύσουν τους πολίτες σε έναν κόσμο χωρίς σύνορα», σημειώνει ο Andrew Black, από τη Γραμματεία της Σύμβασης.
Η Ναντίτα Μουρουκούτλα, επικεφαλής του Canary, προειδοποιεί: «Ό,τι αγνοούμε όσο είναι μικρό, κάποια στιγμή διογκώνεται. Και όταν αποκτήσει κρίσιμη μάζα, δεν υπάρχει γυρισμός».
Με πληροφορίες από Guardian
