Η απάντηση του Ιράν στη σοκαριστική δολοφονία του πιο ισχυρού στρατιωτικού του διοικητή από τον Ντόναλντ Τραμπ το 2020 ήταν άμεση και δυναμική.
Μόλις πέντε ημέρες μετά τον θάνατο του Κασέμ Σουλεϊμανί από αμερικανικό drone στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης το 2020, το Ιράν εκτόξευσε «δεκάδες πυραύλους» κατά δύο βάσεων στο Ιράκ που φιλοξενούσαν αμερικανικά στρατεύματα. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες επιθέσεις του Ιράν κατά αμερικανικών στόχων. Όμως, κρίσιμα, η Ισλαμική Δημοκρατία είχε ειδοποιήσει μέσω διαύλων την Ουάσινγκτον και δεν υπήρξαν θύματα, έτσι και οι δύο πλευρές απομακρύνθηκαν από τον γκρεμό ενός ολοκληρωτικού πολέμου.
Η προσεκτικά υπολογισμένη επιλογή του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ πέτυχε δύο στόχους: να δείξει στο εσωτερικό ότι το καθεστώς μπορούσε να σταθεί απέναντι στην υπερδύναμη, αποφεύγοντας παράλληλα μια μετωπική σύγκρουση που θα απειλούσε την ίδια την επιβίωσή του. Αυτό εντασσόταν στο διαχρονικό δόγμα «ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη»: απειλές, ενέργειες μέσω proxy, μυστικές επιχειρήσεις - αλλά χωρίς πόλεμο στο έδαφος του Ιράν.
Ωστόσο, μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την αποτυχία κατανόησης της νέας ισραηλινής στρατηγικής, το Ιράν βρέθηκε να πολεμά έναν πόλεμο που προσπαθούσε επί δεκαετίες να αποφύγει - και να δίνει μάχη για την επιβίωσή του. «Το Ιράν έχει μόνο κακές επιλογές πλέον. Ο Χαμενεΐ επέμεινε υπερβολικά στη στρατηγική “ούτε πόλεμος, ούτε ειρήνη”. Τώρα πολεμά έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδίσει», δήλωσε η Έλι Γκερανμαγιέ του European Council on Foreign Relations. Μέσα σε μία εβδομάδα από την έναρξη των ισραηλινών επιθέσεων, η Τεχεράνη είχε υποστεί σοβαρό πλήγμα: καταστράφηκαν ανώτατα στελέχη, εκτοξευτές πυραύλων και κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενώ το Ισραήλ εξασφάλισε σχεδόν απόλυτο αεροπορικό έλεγχο.
Παρά τις μαζικές ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους, η ανισορροπία ισχύος ήταν ξεκάθαρη: το Ισραήλ διαθέτει υπερσύγχρονα αμερικανικά οπλικά συστήματα, όπως τα F-35, ενώ το Ιράν στηρίζεται σε drones, πυραύλους και παραστρατιωτικούς συμμάχους. Η απειλή για το Ιράν κλιμακώθηκε μετά την επίθεση της Χαμάς που σκότωσε 1.200 Ισραηλινούς και απήγαγε 250. Παρότι ο Χαμενεΐ δήλωσε υποστήριξη στους Παλαιστίνιους, αρνήθηκε κάθε ανάμειξη. Αναλυτές συμφωνούν πως το Ιράν αγνοούσε την επίθεση. Όμως στο Ισραήλ, η επίθεση θεωρήθηκε μέρος ενός γενικότερου ιρανικού σχεδίου για πόλεμο σε πολλαπλά μέτωπα. Από τότε, το Ισραήλ - με αμερικανική στήριξη - πέρασε σε γενικευμένη επίθεση. Ο Εμίλ Χοκαγιέμ (IISS) σημείωσε ότι το Ιράν υπερεκτίμησε την αδυναμία του Ισραήλ μετά την 7η Οκτωβρίου. «Νόμιζαν ότι το Ισραήλ θα ήταν τραυματισμένο και διστακτικό. Έκαναν μεγάλο στρατηγικό λάθος».
Από τη δεκαετία του 1980, το Ιράν επένδυσε σε ασύμμετρο πόλεμο, χτίζοντας δίκτυο συμμάχων σε Ιράκ, Συρία, Λίβανο (Χεζμπολάχ), Υεμένη (Χούθις). Παράλληλα, ανέπτυξε την εγχώρια αμυντική του βιομηχανία - ιδιαίτερα πυραύλων και drones - ενώ επανεκκίνησε το πυρηνικό του πρόγραμμα μετά την απόσυρση Τραμπ από τη συμφωνία JCPOA.
Η εικόνα του Ιράν ως υπαρξιακής απειλής για το Ισραήλ ενισχύθηκε - αλλά δεν είχε ποτέ δοκιμαστεί σε πλήρους κλίμακας πολεμική σύγκρουση. Από την πρώτη ημέρα, η Χεζμπολάχ ξεκίνησε πυραυλικές επιθέσεις, αλλά συγκρατήθηκε - πιθανώς λόγω πίεσης από τις ΗΠΑ. Το Ιράν, αν και στήριξε ρητορικά τους συμμάχους του, κάλεσε σε εκεχειρία. Η ισραηλινή ηγεσία το ερμήνευσε ως αδυναμία - και πέρασε στην επίθεση. Το Ισραήλ σκότωσε τον ηγέτη της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα, εισέβαλε στο νότιο Λίβανο, και εξαπέλυσε αεροπορικές επιθέσεις στο Ιράν και τη Συρία. Τον Ιούλιο 2024, σκότωσε τον πολιτικό ηγέτη της Χαμάς μέσα στην Τεχεράνη. Τον Οκτώβριο κατέστρεψε όλες τις συστοιχίες S-300, το πιο προηγμένο αμυντικό σύστημα του Ιράν.
Η στρατηγική του Ισραήλ: εξουδετέρωση διοίκησης & ελέγχου. Οι αναλυτές θεωρούν πως πρόκειται για τεράστια αποτυχία των ιρανικών μυστικών υπηρεσιών. Το Ισραήλ συνέτριψε τη Χεζμπολάχ - η οποία αναγκάστηκε σε εκεχειρία, υπό ισραηλινούς όρους. Το ίδιο μοτίβο επιχειρεί τώρα και κατά του Ιράν, μια χώρα 90 εκατομμυρίων. Ο Στίβεν Μπίντλ (Columbia University) σημειώνει: «Το ερώτημα ήταν αν το Ιράν μπορούσε να αποτρέψει το Ισραήλ. Η απάντηση ήταν: όχι».
Το Ιράν προκάλεσε σημαντικές απώλειες στο Ισραήλ, αλλά η Τελ Αβίβ διαθέτει ανώτερα συστήματα αεράμυνας και την κάλυψη των ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον Σιντάρτα Κάουσαλ (RUSI), η αποτυχία του Ιράν να οργανώσει σωστά την άμυνά του και η ταχύτητα της ισραηλινής επίθεσης μετέτρεψαν τα θεωρητικά πλεονεκτήματα του σε αδυναμία.
Εάν οι ΗΠΑ εμπλακούν άμεσα, το Ιράν ενδέχεται να απαντήσει με επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις και ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο. Αλλά αυτό θα ήταν ακόμη ένα τεράστιο στοίχημα - με τον κίνδυνο μιας εκτεταμένης απάντησης από Τραμπ. Εν τω μεταξύ, η Χεζμπολάχ έχει περιοριστεί, οι Χούθι συνεχίζουν σποραδικές επιθέσεις, και η Χαμάς εξακολουθεί να βάλλεται στη Γάζα - με πάνω από 54.000 νεκρούς, σύμφωνα με Παλαιστίνιους αξιωματούχους.
Ο «Άξονας Αντίστασης» που έχτισε ο Σουλεϊμανί φαίνεται να καταρρέει. «Ο Σουλεϊμανί κατέληξε να είναι αρχιτέκτονας μιας εσφαλμένης στρατηγικής», λέει ο Χοκαγιέμ. «Έδωσαν βάρος σε όλα - εκτός από την άμυνα, και ειδικά την αεράμυνα».
Με πληροφορίες από Financial Times
