Σπόροι σιτάκε αναπτύσσονται στο βιβλίο-γλυπτό «Το βάρος της πεταλούδας» του Erri De Luca, ενώ το μυκήλιο πλευρώτους καταλαμβάνει τις δασοκομικές μελέτες του παππού της εικαστικού Χριστίνας Μήτρεντσε, τις οποίες ανακάλυψε στο αρχείο της μητέρας της και περιλαμβάνουν τεκμήρια από μοναστήρια του Αγίου Όρους και του Σέιχ Σου. Τα γράμματα –οι λέξεις, το κείμενο, η γνώση– καταλαμβάνονται από το μυκήλιο-μυκόρριζα, δημιουργώντας ένα υπόγειο δίκτυο που βοηθάει στην αναβίωση των δέντρων από τα οποία προέρχεται το χαρτί και κατασκευάζεται το βιβλίο που φέρει το κείμενο, και ούτω καθεξής, ως μέρος μιας συνεχιζόμενης διαδικασίας οργανικού μετασχηματισμού ή οργανικής διείσδυσης.
Η έκθεση της Χριστίνας Μήτρεντσε «The Wood Wide Web» στην γκαλερί Citronne από τις 2 Απρίλιου προσκαλεί τον επισκέπτη να εμπλακεί νοερά και να συναντήσει ένα δάσος που ζωντανεύει μέσα στο διαμέρισμα/γκαλερί και απευθύνεται στην εποχή μας, η οποία χαρακτηρίζεται από τις οικολογικές διαταραχές και την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης συμβίωσης, παρουσιάζοντας ένα αόρατο δίκτυο που συνδέει τις μοναδικές ιδιότητες των μυκήτων, την ιστορία τους και τις αμέτρητες χρήσεις τους σε υλικά, ιατρική και οικολογία, καθώς και τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, τη θρησκεία, τη γνώση και την καταστροφή που οδηγεί στην αναγέννηση.
Η καταστροφή οδηγεί στην αναγέννηση. Στη δουλειά της η Χριστίνα Μήτρεντσε χρησιμοποιεί την καταστροφή και την ανακύκλωση ως σύστημα για την παραγωγή νέων έργων. Τι συμβαίνει όταν ένα βιβλίο «αποτρέπει την αναγνωσιμότητα» ή γίνεται δυσανάγνωστο; Πρέπει να γίνει αισθητό. Πρέπει να απορροφηθεί και να ενεργοποιηθεί.
Η Χριστίνα ξεκίνησε την έρευνά της στο Λονδίνο πριν από δυο δεκαετίες και από τότε το δίκτυο «δάση-δέντρα-κορμοί-χαρτί-βιβλία-μύκητες-μυκόρριζα-αποσύνθεση-αναγέννηση» αποτελεί μια εννοιολογική και οργανική αλυσίδα στην καλλιτεχνική της πρακτική.
«Ο κήπος μου όταν ζούσα στο Islington (τα δέντρα, οι κορμοί, τα φυτά, τα μανιτάρια) βρισκόταν πάνω από ένα πολεμικό καταφύγιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο πίσω μέρος του σπιτιού μου», λέει. «Αυτό ήταν το στούντιό μου για έναν χρόνο. Ένας σκοτεινός, υπόγειος χώρος χωρίς ρεύμα, με ποντίκια και αράχνες. Δούλευα με το φως των κεριών. Ανακάλυψα βλήματα όπλων σε ξύλινα μπαούλα. Μετέφερα μέσα εκεί τους κορμούς δέντρων από τον κήπο, τα πρώτα μου "wood logs", χρηστικά καθίσματα-γλυπτά, πάνω στα οποία χάραξα λέξεις για τη σχέση φύσης, τέχνης και επιστήμης και άκουγα John Cage για να φτιάξω το δικό μου sound piece. Εκεί μέσα ανέπτυξα τους πρώτους σπόρους μανιταριών, καθώς και "growing crystals", που έγιναν μέρος των γλυπτών μου. Ξεκίνησα να διαβάζω βιβλία για τα δάση, την αποψίλωση των δασών και τα μανιτάρια. Πήγαινα πολύ συχνά σε ημερήσιους, οργανωμένους, ομαδικούς περιπάτους για την έρευνα και την ανεύρεση μανιταριών στις περιοχές Epping Forest, όπου και δίδασκα, στο High Gate Wood, στο Hampstead Heath και στα υπέροχα δάση του Νότιου Λονδίνου, στο Dulwich Park, στο Richmond Park και στο South Norwood Country Park».
Η Χριστίνα ξεκίνησε να εκθέτει τα πρώτα χειροποίητα γλυπτικά έργα της με τίτλο «Fungi/Μushrooms» το 2010. Στα έργα αυτά εξερευνά με εμμονή την κοσμική ομοιότητα των βραγχίων των μυκήτων με τις σελίδες των βιβλίων, εκτός των άλλων. Τα μανιτάρια, οι άνθρωποι και τα βιβλία σχετίζονται μεταξύ τους, καθώς στην ευρύτερη κατηγορία του καθενός υπάρχουν επίσης απαγορευμένες ουσίες. Μπορούμε να πάρουμε ως παράδειγμα τον απαγορευμένο καρπό της γνώσης, τα απαγορευμένα από ολοκληρωτικά καθεστώτα βιβλία ή ακόμα και τα θανατηφόρα ή τοξικά μανιτάρια που τρώγονται μόνο μία φορά. Ο Terence McKenna πρότεινε ότι το απαγορευμένο φρούτο ήταν μια αναφορά σε ψυχοτρόπα φυτά και μύκητες, συγκεκριμένα σε μανιτάρια ψιλοκυβίνης, τα οποία θεωρούσε ότι έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου. Ομάδα ερευνητών του Imperial College εφαρμόζει θεραπευτική αγωγή μανιταριών, με θετικά αποτελέσματα σε ασθενείς με μακροχρόνια κατάθλιψη.
«Στην ατομική μου έκθεση στην γκαλερί Citronne παρουσιάζω 12 νεκρές φύσεις μικρής κλίμακας σε χαρτί (μολύβι, κολάζ και χειροποίητη μεταξοτυπία), όπου τα ISBN δώδεκα απαγορευμένων βιβλίων συνυπάρχουν με απαγορευμένα μανιτάρια βγαλμένα από την εγκυκλοπαίδεια Larousse, που επίσης παρουσιάζω στη σειρά "Bookscapes". Σε μεγαλύτερα μεγέθη, στις νεκρές φύσεις, ενσωματώνονται και πρόσφατες εκδόσεις περί μυκήτων, όπως η "Let’s Become Fungal!" (2023) της Yasmine Ostendorf-Rodriguez και το "The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins" (2015) της Κινεζοαμερικανίδας ανθρωπολόγου Anna Tsing, που περιγράφει και αναλύει τις παγκοσμιοποιημένες αλυσίδες εμπορευμάτων των μανιταριών matsutake», λέει.
Τα πέντε αναγνωρίσιμα δέντρα που συμβιώνουν με μύκητες είναι ζωγραφισμένα σε χρωματιστό, χειροποίητο, ανακυκλωμένο χαρτί βιβλίων 180 x 85 εκ. Εσκεμμένα το καθένα με ξεχωριστές υφολογικές ιδιομορφίες, μοιάζουν σαν να ενσαρκώνουν προσωπικότητες με ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά. «Τα "Fungi Logs–Nugrybauti", χειροποίητα ξυλόγλυπτα σκαμπό από κορμούς δέντρων, που βρήκα κοντά στο στούντιό μου στην περιοχή του Φιλοπάππου, υποβλήθηκαν σε περαιτέρω επεξεργασία. Τα βιβλία κόπηκαν, τρίφτηκαν και εμφυτεύτηκαν στους κορμούς, ώστε να ξεπροβάλλουν πλέον σε διαφορετικά σχήματα και είδη μανιταριών. Έχουν χαραγμένο με χρυσό επάνω τους τη λέξη Nugrybauti. Στη Λιθουανία, όπου ο κόσμος έχει εμμονή με τα μανιτάρια, το να παραστρατήσεις σε ένα δάσος ενώ μαζεύεις μανιτάρια είναι μια συνηθισμένη εμπειρία, και αποδίδεται με αυτήν τη λέξη» λέει η Χριστίνα.
«Η ίδια λέξη χρησιμοποιείται για να περιγράψει την απόκλιση από την πλοκή μιας ιστορίας. Φτάνεις σε κατάσταση "nugrybauti" όταν η συγκίνηση τού να έχεις εντοπίσει επιλεγμένα φαγώσιμα μανιτάρια "ξεφεύγει" και τριγυρνάς άσκοπα πάνω από βρύα, κάτω από κλαδιά και γύρω από τις φούστες των ερυθρελατών, χαμένη, μέχρι πολύ αργότερα να επιστρέψεις σε ένα οικείο μονοπάτι, αν και όχι εκεί που νόμιζες ότι θα ήσουν. Προσκαλώ τους επισκέπτες σε συζητήσεις που πραγματεύονται τη σημασία της μυκητολογίας, των δέντρων και των δασών για την κοινωνία. Οι απίστευτες ιδιότητες των μυκήτων, η ιστορία τους, καθώς και οι αμέτρητες χρήσεις τους σε υλικά, ιατρική και οικολογία, έχουν θετικό αντίκτυπο στον πλανήτη. Με στοχαστική, κριτική ματιά, θίγω αυτές τις διαχρονικές έννοιες, αφενός των βιβλίων και αφετέρου της γνώσης και των αρχετύπων. Συνδυάζω το υλικό και το διανοητικό στοιχείο, τις λέξεις με τις εικόνες και την ύλη, τη σχέση της ασώματης γνώσης με την ενσαρκωμένη εμπειρία και την υλικότητα».
Η καταστροφή οδηγεί στην αναγέννηση. Στη δουλειά της η Χριστίνα Μήτρεντσε χρησιμοποιεί την καταστροφή και την ανακύκλωση ως σύστημα για την παραγωγή νέων έργων. Τι συμβαίνει όταν ένα βιβλίο «αποτρέπει την αναγνωσιμότητα» ή γίνεται δυσανάγνωστο; Πρέπει να γίνει αισθητό. Πρέπει να απορροφηθεί και να ενεργοποιηθεί.
«Τα μανιτάρια, όπως και τα βιβλία, είναι αποθήκες γνώσης και καταλύτες για μετασχηματισμό. Και τα δύο χρησιμεύουν ως ενδιάμεσοι χώροι μεταξύ του θανάτου και της ζωής. Υπό αυτό το πρίσμα, και τα δύο γίνονται αγωγοί συνέχειας, ενσωματώνοντας τη δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ θανάτου, καταστροφής και αναγέννησης, γνώσης και κατανόησης», λέει.
«Και εδώ χρησιμοποιώ τον όρο "Funga", που στις βιοεπιστήμες είναι ένας αναγνωρισμένος όρος στο βασίλειο των μυκήτων (της δεκαετίας του 2000), παρόμοιος με τη μακροχρόνια πανίδα για τα ζώα και τη χλωρίδα για τα φυτά. Ακριβώς όπως οι μύκητες αποσυντίθενται και ανασυνθέτουν την οργανική ύλη, μετατρέποντας τη φθορά σε νέα ανάπτυξη, διευκολύνοντας την αναγέννηση του φυσικού κόσμου, τα βιβλία συλλέγουν και διαδίδουν την ανθρώπινη σκέψη σε γενιές, δίνοντας ζωή σε αδρανείς ιδέες, διασφαλίζοντας ότι η σοφία επανερμηνεύεται για να τροφοδοτήσει το μέλλον».
Info
Η ατομική έκθεση της Χριστίνας Μήτρεντσε "The Wood Wide Web" στη CITRONNE Gallery (Πατριάρχου Ιωακείμ 19, 10675, Αθήνα, 4ος όροφος) θα διαρκέσει από τις 2 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου 2025.
