Η έκθεση «Προδανεισθείς χρόνος. Ο κόπος του καλλιτέχνη μέσα από το έργο του Γιάννη Παππά» αφενός είναι σαν να (επανα)συστήνει το έργο του Γιάννη Παππά, αφετέρου αποτελεί φόρο τιμής στη δυσκολία της δημιουργικής διαδικασίας του καλλιτέχνη.
Μέσα από μια πολυδιάστατη συλλογή σχεδίων, ζωγραφικών έργων, γλυπτών και φωτογραφιών του διακεκριμένου γλύπτη η έκθεση της Πειραιώς 138, στο Μουσείο Μπενάκη, προσφέρει μια σπάνια ματιά στη σύνθετη καλλιτεχνική διαδικασία πίσω από τη δουλειά του, όπως και πίσω από τη δουλειά κάθε καλλιτέχνη.
Είναι μια διαδικασία που ο ίδιος προτιμούσε να αποκαλεί «πάλη», χαρακτηρισμό που επιβεβαιώνει και ο επιμελητής της έκθεσης, ο εικαστικός Θοδωρής Μπαργιώτας, υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι η γλυπτική είναι πράγματι μια «σωματική πάλη» με το υλικό και την έμπνευση του γλύπτη.
Η έκθεση, θέλοντας να ξεφύγει από την παρουσίαση του ολοκληρωμένου έργου ως μιας μοναδικής, απομονωμένης οντότητας, και να αποκαλύψει τα στάδια του μόχθου, της έμπνευσης και του πειραματισμού που οδηγούν στη δημιουργία, χρησιμοποιεί διαφορετικά μέσα ώστε να αποκωδικοποιήσει την εξέλιξη των ιδεών πίσω από τη δημιουργία και το πώς αυτές αλληλεπιδρούν και μορφοποιούνται μέσα από χρόνια αφοσίωσης και σκληρής δουλειάς.
Για τον Θοδωρή Μπαργιώτα η έκθεση αποτελεί ιδανική ευκαιρία να δούμε τη δουλειά του σημαντικού καλλιτέχνη έξω από το context του εργαστηρίου του στου Ζωγράφου, το οποίο δέχεται εβδομαδιαίως ουκ ολίγους επισκέπτες για να δουν τη μόνιμη συλλογή του.
Έτσι, δεν επιλέχτηκε τυχαία ο τίτλος, ο οποίος αντανακλά την αντίληψη του καλλιτέχνη για τον χρόνο, όχι ως περιορισμό, αλλά ως έναν δανεικό πόρο που εμπλουτίζει και διαμορφώνει τα έργα του. Ο επισκέπτης καλείται να βυθιστεί στον κόσμο του Γιάννη Παππά και να γίνει μάρτυρας του κοπιώδους ταξιδιού του, που μεταμόρφωσε τις φευγαλέες ιδέες της καθημερινής σκέψης και αναζήτησης σε διαχρονικά έργα τέχνης.
Για τον Θοδωρή Μπαργιώτα η έκθεση αποτελεί ιδανική ευκαιρία να δούμε τη δουλειά του σημαντικού καλλιτέχνη έξω από το context του εργαστηρίου του στου Ζωγράφου, το οποίο δέχεται εβδομαδιαίως ουκ ολίγους επισκέπτες για να δουν τη μόνιμη συλλογή του. Ωστόσο, η έκθεση αυτή έχει ουσιαστικά εργαστηριακό χαρακτήρα, κάτι που φαίνεται ακόμα και από την επιλογή των βάθρων, που δεν είναι τα αναμενόμενα ενός μουσειακού χώρου αλλά αντιθέτως απαρτίζονται από τσιμεντόλιθους και σίδερα.
Ο επιμελητής εξηγεί: «Ήθελα να παρουσιάσω την αθέατη πλευρά της γλυπτικής, σε αντίθεση με όσα ξέρουμε από τον δημόσιο χώρο, ενός μπρούντζινου ή ενός μαρμάρινου έργου, όχι μόνο του Παππά.
Εδώ έχουμε τις αρματούρες, που μπορεί να αποτελούνται από 5 σύρματα και ένα σίδερο, ή κάτι πιο δουλεμένο, όπως ένα πρόπλασμα που έχει πάνω λίγο γύψο, πηλό, πλαστελίνη, κεριά κ.λπ., αλλά και τελικά προπλάσματα στα οποία γίνεται η χύτευση. Προσπαθούμε να παρουσιάσουμε όλη τη διαδικασία της δημιουργίας ενός καλλιτέχνη.
Το κέντρο της έκθεσης, αρχιτεκτονικά και εννοιολογικά, αποτελείται από σχέδια του Παππά που δεν έχουν παρουσιαστεί στο κοινό, πέρα από εκείνα που έχουν να κάνουν με τον Μέγα Αλέξανδρο και τα έφιππα. Έχω κάνει μια διαλογή αρκετά ετερόκλητη μέσα από 12.000 σχέδια που ανήκουν στο Μουσείο Μπενάκη και έχουμε στου Ζωγράφου, τόσο ως προς το τι αναπαριστάνουν όσο και στον τρόπο γραφής. Είναι σαν να έχουν γίνει από πέντε διαφορετικούς ανθρώπους. Τα έχω τοποθετήσει στο κέντρο της αίθουσας σαν γλυπτό. Ένας κύβος, μια εγκατάσταση που όμως με ενδιέφερε να παραπέμπει σε ένα γλυπτό».
Συνολικά η έκθεση αποτελείται από 100 έργα, γλυπτά και πίνακες, 60 καλούπια και 350 σχέδια. Σε κάποιες περιπτώσεις πρόκειται για προπλάσματα όπως κολόνες –με πωρόλιθο ή με μάρμαρο–, μισοτελειωμένα και κάποια τελειωμένα κεφάλια. Αλλά για τον επισκέπτη ένα καινούργιο στοιχείο που αποτελεί έκπληξη σε αυτή την πρωτότυπη έκθεση είναι ότι παρουσιάζονται πολλά επιτοίχια λάδια, τα οποία είναι σχεδόν άγνωστα.
Συμπληρώνει επ’ αυτού ο Μπαργιώτας: «Ο ίδιος έλεγε “η γλυπτική είναι η γυναίκα μου και η ζωγραφική η ερωμένη μου”. Γενικά δεν τα παρουσίαζε και θα λέγαμε ότι είναι αρκετά ακαδημαϊκά, μέσα από τη Σχολή Καλών Τεχνών και τα μοντέλα, πολλά είναι αυτοπορτρέτα. Εκείνο που έχει μεγάλο ενδιαφέρον είναι μια πολύ ωραία εγκατάσταση από καλούπια και εργαλεία. Αποτελεί μέρος της λάντζας της γλυπτικής, που δείχνει το βρόμικο κομμάτι, αυτό που έλεγε κι ο ίδιος, ότι η γλυπτική δεν είναι διαδικασία αλλά σωματική πάλη. Εξού και ο τίτλος, γιατί μια ζωή δουλεύεις με όλα αυτά τα μέσα ευελπιστώντας να καταφέρεις στο τέλος να αποπληρώσεις με έργα».
Ο επισκέπτης του Μπενάκη έχει την ευκαιρία να θαυμάσει και το περίφημο άγαλμα του έφηβου Μεγάλου Αλεξάνδρου καβάλα στον Βουκεφάλα, έργο που οι Αθηναίοι γνωρίζουν από τη συμβολή των λεωφόρων Αμαλίας και Βασιλίσσης Όλγας. Στην έκθεση παρουσιάζονται το γύψινο πρόπλασμά του, το οποίο χρειάστηκε να κοπεί για να χωρέσει και το επανένωσαν, και το αυθεντικό μπρούντζινο που παρουσιάστηκε πρώτη φορά το 1992 στην αναδρομική του Γιάννη Παππά στην Πινακοθήκη και μέχρι σήμερα συμπεριλαμβάνεται στη συλλογή του εργαστηρίου. Μεταφέρθηκε με γερανό διασχίζοντας τους δρόμους της Αθήνας και έχει τοποθετηθεί στο κέντρο του αίθριου του μουσείου.
Μάλιστα, ο Θοδωρής Μπαργιώτας, επίκουρος καθηγητής επίσης στο Τμήμα Ψηφιακών Τεχνών και Κινηματογράφου του ΕΚΠΑ, συγκέντρωσε μια ομάδα φοιτητών του οι οποίοι, χρησιμοποιώντας μια κάμερα 360º, την οποία τοποθέτησαν στο κεφάλι του Βουκεφάλα, κατέγραψαν όλη τη διαδρομή μέχρι την Πειραιώς.
Λέει σχετικά: «Πρόκειται για ένα εμβυθιστικό βίντεο με τίτλο I am Voukefalas. Ο επισκέπτης θα φοράει κράνος VR και θα ζει όλη τη μεταφορά με τον γερανό μέχρι το μουσείο, αλλά και από ψηλά με τη βοήθεια drone. Οπότε, βλέπουμε πώς μια έκθεση γλυπτικής μπορεί να γίνει event και να βγουν εκθέματα από το ίδιο το στήσιμο της έκθεσης. Πώς δηλαδή η μεταφορά ενός γλυπτού μπορεί να γίνει έργο.
Είχαμε όμως και μια ακόμα συνεργασία με το ΠΑΔΑ. Ο αναπληρωτής καθηγητής Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης Δημήτριος Μακρής μαζί με τη διδακτορική φοιτήτρια Χριστίνα Σακελλαρίου, η οποία έχει κάνει το διδακτορικό της επάνω στη συντήρηση του έργου του Παππά, έκαναν μια σειρά από αξονικές τομογραφίες και 3D αναλύσεις των έργων για να μελετήσουν τι αρματούρες και τι υλικά χρησιμοποιούσε. Βάση αυτών, έχουμε δημιουργήσει δύο εκπληκτικά βίντεο που δείχνουν το μέσα και το έξω δύο έργων, του Μεγαλέξανδρου και ενός γλυπτού γάτας σε φυσικό μέγεθος.
Πήραμε 350 τομές από τον αξονικό τομογράφο και τις εκθέτουμε πάνω σε διαφάνειες. Η αποτύπωση έγινε με ρητίνη ενός τρισδιάστατου σκίτσου του Μεγαλέξανδρου, ώστε να φαίνεται η αρματούρα σαν φλέβες. Ο στόχος μου ήταν να μετατρέψω τη συντήρηση σε γλυπτό. Είναι μια εγκατάσταση που αποτελείται από δύο γλυπτά και δύο βίντεο τα οποία εξηγούν με ωραίο γλυπτικό τρόπο τι ακριβώς κάνουμε στη συντήρηση».
