Η ατομική έκθεση της Χριστίνας Μήτρενσε στην Οικία Κατακουζηνού είναι μια site-specific έκθεση αναδρομικού χαρακτήρα. Η καλλιτέχνις επιχειρεί να αναβιώσει την ιστορική αθηναϊκή κατοικία του 1960 και μας προσκαλεί σε μια σύγχρονη εικαστική παρέμβαση στο εσωτερικό της. Η έκθεση «Super Ego» διερευνά τις δυνατότητες του Katakouzenos House Museum (KHM), το οποίο ακολουθεί τις αρχές των σπιτιών-μουσείων, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα το Μουσείο Φρόιντ στο Λονδίνο.
Η Οικία Κατακουζηνού ήταν ένα από τα σημαντικότερα φιλολογικά σαλόνια της Γενιάς του ’30. Πάντα ενδιέφερε την εικαστικό να διαπραγματευτεί τη διαλεκτική σχέση μεταξύ σύγχρονης τέχνης και καλλιτεχνικής παραγωγής σε μια κατοικία που άφησε σημαντική πολιτιστική παρακαταθήκη στην Ελλάδα.
Η πρόταση της επιμελήτριας της οικίας, της Σοφίας Πελοποννησίου-Βασιλάκου, για μια συνεργασία πέραν των ομαδικών εκθέσεων, δελέασε τη Μήτρεντσε και σε πιο προσωπικό επίπεδο. Μελέτησε το αρχειακό υλικό της οικίας, που αποκαλύπτει τον μύθο και τις προσωπικές στιγμές του διάσημου, μποέμ ζευγαριού, την αγάπη μεταξύ τους και τη σχέση τους με την πολιτιστική ελίτ της εποχής: ενδεικτικά, από αυτό το σαλόνι πέρασαν οι Ελύτης, Σεφέρης, Γκίκας, Χατζιδάκις, Εμπειρίκος, Τσαρούχης, Σαγκάλ και Καμί. Τα αντικείμενα, τα ιστορικά χειρόγραφα, οι φωτογραφίες και η αλληλογραφία αναδεικνύουν τους σταθμούς και τις βιογραφικές πτυχές της επαγγελματικής, κοινωνικής και οικογενειακής ζωής της Λητώς και του Άγγελου Κατακουζηνού.
Η Οικία Κατακουζηνού ήταν ένα από τα σημαντικότερα φιλολογικά σαλόνια της Γενιάς του ’30. Πάντα ενδιέφερε την εικαστικό να διαπραγματευτεί τη διαλεκτική σχέση μεταξύ σύγχρονης τέχνης και καλλιτεχνικής παραγωγής σε μια κατοικία που άφησε σημαντική πολιτιστική παρακαταθήκη στην Ελλάδα.
«Εάν αυτό το σπίτι/μουσείο βρισκόταν στο Λονδίνο, θα του είχε δοθεί από το κράτος η σημασία που του αρμόζει και θα είχε μεγάλη προσέλευση κοινού, πράγμα που δυστυχώς δεν έχει συμβεί ακόμα», λέει.
«Ιδιαίτερα ξεχωριστό είναι το γραφείο και ιατρείο του Ἀγγελου Κατακουζηνού στο βάθος του διαμερίσματος, όπου υπάρχει η βιβλιοθήκη του, το ντιβάνι και το ζωγραφικό έργο του Θεόφιλου "Αντίγραφο τοιχογραφίας στο μοναστήρι της Περιβολής στη Λέσβο", που ήταν η αφορμή για τον Κατακουζηνό να ακολουθήσει την επιστήμη της ψυχανάλυσης. Εκεί έχω προσθέσει τη σειρά έργων μου με τίτλο "Wounded Books", με πυροβολημένους τόμους των Απάντων του Φρόιντ ("Apanta-Freud", 2022), καθώς και των "Αγάπη" (2022), "Psychology of Perception" (2017) και "Archeology" (2017), που αναμειγνύονται με τη συλλογή βιβλίων του Κατακουζηνού. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Κατακουζηνός ήταν ένας από τους πρώτους που χρησιμοποίησαν τη ναρκο-αναλυτική μέθοδο και σύντομα απέκτησε διεθνή φήμη, προσελκύοντας πολλούς πελάτες από το Παρίσι και το Λονδίνο, όπως τον Ουίλιαμ Φόκνερ, τον Αλμπέρ Καμί, αλλά και τον Αριστοτέλη Ωνάση».
Η αναβίωση της συγκεκριμένης ιστορικής αθηναϊκής κατοικίας του 1960 προσκαλεί τους επισκέπτες σε μια σύγχρονη εικαστική παρέμβαση στο εσωτερικό της. Τα έργα της Χριστίνας Μήτρενσε συνδιαλέγονται με τον χώρο και την αισθητική της οικίας Κατακουζηνού –άλλωστε η δουλειά της έχει μια «vintage» αισθητική–, δημιουργώντας έτσι νέες ποιητικές εμπειρίες και ανταλλαγές.
Περιλαμβάνονται παλαιότερα και νέα έργα, φτιαγμένα ειδικά για τον χώρο, που υιοθετούν οικείες και διεπιστημονικές προσεγγίσεις, όπως βιβλιογλυπτική, xειροποίητη μεταξοτυπία, ζωγραφική (σειρά «Ιconic Fungi Portraits»), κολάζ (σειρές «Bookscapes» και «Bibliophiles»), κεραμικά, βιντεοπροβολή και ένα υφαντό χαλί. Μέσα από θραύσματα αρχείων απαντά σε ψυχαναλυτικές και προσωπικές ιστορίες, προτείνοντας νέες αφηγήσεις για την κατανόηση του πολιτιστικού παρελθόντος. Επίσης, τα έργα της καταπιάνονται με θέματα κεντρικά τόσο για την ψυχανάλυση όσο και για την ίδια την τέχνη: μετάφραση, μεταμόρφωση, ασυνείδητο, μεταφορά, όνειρα και φαντασία. Καθρεφτίζουν αυτές τις ιδέες, προκαλώντας μια νέα συζήτηση που αντηχεί σε όλες τις αίθουσες του σπιτιού.
Για παράδειγμα, στα ζωγραφικά πορτρέτα «Iconic Fungi Portrait series» (2016-2022) η παρασιτική φύση των μανιταριών φαίνεται να ζει από τον «ξενιστή» τους, υποδηλώνοντας τη βεβαιότητα της φθοράς, τον παραλογισμό της θνητότητας και μια θεϊκή ομορφιά που γεννήθηκε από τη μετάλλαξη. Τα στοιχεία που σχηματίζουν τα πρόσωπα συνδιαλέγονται με τον συμβολισμό των μανιταριών και της εκκεντρικότητας. Μεταφέρει έναν ψυχολογικό χώρο που αιωρείται μεταξύ του φανταστικού, του ονείρου και του πραγματικού, επηρεασμένη απὀ τη μέθοδο ερμηνείας των ονείρων του Φρόιντ και τις κοινές εφαρμογές στις ψυχαναλυτικές έρευνες του καθηγητή Κατακουζηνού.
«Ο τίτλος της έκθεσης προκύπτει από το θεωρητικό ψυχαναλυτικό μοντέλο του Φρόιντ (Personality Structure). Ο Φρόιντ εισήγαγε τρεις διακριτούς, αλληλοεπιδρώντες παράγοντες του νου: το id, το εγώ και το υπερεγώ (super Ego)», λέει η Χριστίνα Μήτρεντσε. «Αυτοί οι τρεις παράγοντες είναι ξεχωριστοί και διακριτοί, αν και κάπως επικαλύπτονται με την προηγούμενη διαίρεση του Φρόιντ μεταξύ συνειδητού, προσυνείδητου και ασυνείδητου.
Εν ολίγοις, το εγώ αντιπροσωπεύει τη λογική και την κοινή λογική και το id περιέχει βαθιά πάθη. Το υπερεγώ αντιπροσωπεύει έναν ιδανικό εαυτό που ορίζεται στην παιδική ηλικία, που διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την επίλυση της οιδιπόδειας σύγκρουσης. Είναι το ηθικό συστατικό της προσωπικότητας και παρέχει τα ηθικά πρότυπα με τα οποία λειτουργεί το εγώ. Οι επικρίσεις, οι απαγορεύσεις και οι αναστολές του υπερεγώ σχηματίζουν τη συνείδηση ενός ατόμου και οι θετικές του φιλοδοξίες και τα ιδανικά αντιπροσωπεύουν την εξιδανικευμένη αυτοεικόνα του ατόμου ή το "ιδανικό του εγώ".
Ιστορικά, η αποδοχή του έργου του Φρόιντ θεωρούσε το υπερεγώ ως αυτήν τη φωνή της ηθικής συνείδησης, αλλά ο Φρόιντ θεωρεί ότι αυτή η ηθική φωνή έχει αμοραλιστικές ρίζες. Το υπερεγώ δεν αντιπροσωπεύει το συλλογικό καλό, αλλά εκδηλώνει τις ατομικές επιθυμίες του id, που έρχονται σε αντίθεση με το συλλογικό καλό.
Αυτό ακριβώς που συμβαίνει σήμερα με το καπιταλιστικό μοντέλο ζωής και τη δύναμη των ηγετών. Είναι εμφανές, για παράδειγμα, στην ποπ ψυχανάλυση που είχε γίνει για ανθρώπους όπως ο Ντόναλντ Τραμπ. Κάποιοι τον διαγιγνώσκουν ως ναρκισσιστή, ερωτευμένο με το δικό του εγώ. Άλλοι ισχυρίζονται ότι αντιπροσωπεύει την αμερικανική ταυτότητα, επειδή του λείπει ο αυτοέλεγχος που αναστέλλει τους περισσότερους ανθρώπους. Αυτό ακριβώς που βλέπω να είναι ο σημερινός Έλληνας».
Ανάμεσα στα έργα, δυο ρεαλιστικά γυναικεία στήθη (κεραμικά βαρίδια) βρίσκονται τοποθετημένα επάνω στο σημειωματάριο στο γραφείο του Κατακουζηνού, ανακαλώντας το έργο του Marcel Duchamp «Prière de Toucher». Πρόκειται για ένα σουρεαλιστικό αντικείμενο φαντασίωσης και πόθου με τίτλο «Please touch / Boobs on Books» (2022). Περισσότερο με διαισθητική παρά με σεξουαλική χροιά, το αντικείμενο προσκαλεί τον θεατή να χαϊδέψει το στήθος, προκαλώντας έτσι πάθος και πρόκληση.
«Μια παράλογη απορία γεννήθηκε στο μυαλό του Φρόιντ όταν βρέθηκε στην Ακρόπολη το 1904 – ήταν η πόλη μπροστά στα πόδια του αληθινή; Όμως και όλοι οι επισκέπτες σε κάποιο μουσείο αφιερωμένο σε μια γνωστή προσωπικότητα μοιάζουν με τον Φρόιντ στην Αθήνα και βιώνουν μια εξίσου εξωπραγματική στιγμή: άραγε το πρόσωπο που γνωρίζουμε από τα έργα του να έζησε πράγματι σε αυτό το σπίτι; Είτε βρισκόμαστε στο γραφείο του καθηγητή Κατακουζηνού ή του καθηγητή Φρόιντ, η προσοχή μας παλινδρομεί ανάμεσα στα αντικείμενα που ο προηγούμενος κάτοικος του σπιτιού άφησε πίσω του και τα "εσωτερικά μας αντικείμενα" που τον αντιπροσωπεύουν στα μάτια μας. Κάθε μουσείο είναι μια Ακρόπολη: είναι ένας τόπος όπου η πραγματικότητα περιβάλλεται από φαντασία» είπε ο Michael Molnar στην επιμελήτρια της Οικίας Κατακουζηνού Σοφία Ε. Πελοποννησίου-Βασιλάκου.
Λίγα λόγια για τη Χριστίνα Μήτρεντσε
Η Χριστίνα Μήτρεντσε έχει εκθέσει τα έργα της σε 20 ατομικές εκθέσεις και πάνω από 200 ομαδικές εκθέσεις σε γκαλερί, μουσεία και δημόσιους χώρους, όπως: Tate Modern, The Royal Academy, ICA London, Liverpool Biennial UK, XV Biennale de Mediterranea, 2nd Bodrum International Biennial Turkey, NDSM-Werf Amsterdam, MOMUS State Museum of Modern Art, Jewish Museum of Greece, Hackney Museum, Nadine Feront Gallery, Dalla Rosa Gallery, The Stephen Lawrence Gallery, Central Booking NY, The Centre for the Book Arts NY, San Francisco Centre for the Book, California, Drop - Hiroshima, Japan, Rise Berlin, Helsinki Contemporary Gallery. Το έργο της έχει συμπεριληφθεί σε σημαντικές εκδόσεις όπως το «The Word Is Art» (Thames & Hudson), το «Unselfmarked» (Against Decorum) και το «Prologues». Τα έργα της βρίσκονται σε μεγάλες ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές, όπως το WWW foundation, MOCA London, Senate House, Book Arts UWE, LCC, (UAL), Women’s Art Library Goldsmiths University, Book Art Centre NY, the National Library in Baghdad, Jewish Museum of Greece, Fine Art Society London, Greenwich Council, Sill Library Bath, Mol’s collection Holland, Tate Archive, Penguin Collectors Society, Griechische Kultustiftung Berlin, M. Altenman NY, Onassis Foundation, Alpha Bank, MOMUS Greece, Benaki Museum, MIET foundation, Venizelos Airport Athens.
Χριστίνα Μήτρεντσε - «Super-Ego»
Eπιμέλεια: Χριστόφορος Μαρίνος
Ίδρυμα Άγγελου & Λητώς Κατακουζηνού
Αμαλίας 4, Αθήνα (5ος όροφος)
Εγκαίνια: Πέμπτη 20 Οκτωβρίου 2022, 18:00-21:00
Διάρκεια έκθεσης: 20 Οκτωβρίου έως 19 Νοεμβρίου 2022
Ωράριο λειτουργίας: Πέμπτη-Παρασκευή, 17:00-20:00, Σάββατο 12:00-16:00
Τα έργα της έκθεσης είναι παραχώρηση A.antonopoulou.art
