Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
0

Στις αρχές του προηγούμενου μήνα ο Χριστόδουλος Παναγιώτου στέλνει μια «επιστολή» στη Σύλβια Κούβαλη, που είναι η ιδρύτρια και διευθύντρια των αιθουσών τέχνης Rodeo στο Λονδίνο και στον Πειραιά. Με αυτήν αναφέρεται στον σκοπό και στις καλλιτεχνικές προθέσεις των δύο σχεδόν ταυτόχρονων ατομικών του εκθέσεων στις γκαλερί της. Της γράφει, φτάνοντας στην Ανάφη, και ξεκινά την αφήγησή του δηλώνοντας ότι δεν έχει καμία όρεξη να απολαύσει όσα έχει να προσφέρει το κυκλαδίτικο νησί αν δεν ολοκληρώσει πρώτα αυτό το κείμενό του. Η εν λόγω επιστολή στάλθηκε τελικά και στα μίντια, ως δελτίο Τύπου της διπλής έκθεσής του. Ήταν ό,τι πιο απρόσμενο θα μπορούσε να λάβει κάποιος γι’ αυτήν τη χρήση, επειδή πρόκειται για ένα κείμενο καθαρά ποιητικό και μελαγχολικό, στο οποίο η πληροφορία δεν παρέχεται «αποφλοιωμένη» (ως θα όφειλε να φιγουράρει σε ένα δελτίο Τύπου), ούτε είναι πρόσφορη προς «ανέμελη» κατανάλωση. Θα μπορούσε, επίσης, να παρατηρήσει κάποιος ότι το ύφος του εν λόγω κειμένου έχει κάτι το παλαιικό – κάτι που κρατά από τον δέκατο ένατο αιώνα. Υπερισχύει ένας τόνος εξομολογητικός, που ρέει αποφασιστικά και με τη δύναμη που συνήθως χαρίζει η αίσθηση μιας ξαφνικής αυτεπίγνωσης. Για τον λόγο αυτό θυμίζει το ύφος της γραφής του Αντρέ Ζιντ στη νουβέλα του «Ο Ανηθικολόγος».

Για παράδειγμα, ο Χριστόδουλος Παναγιώτου σημειώνει για την Ανάφη (και σε εξωφρενικά ελεύθερη απόδοση από τα αγγλικά): «Ο ορίζοντας εδώ είναι μια ανατριχιαστική μηχανή παραγωγής τραγικών παρερμηνειών. Τα λευκά πέπλα θα παραμένουν πάντα πτυχωμένα. Η απερισκεψία της νίκης συνεπάγεται τον θάνατο. Θα προσπαθήσουμε, άραγε, να σκάψουμε βαθύτερα απ’ όσο εγκρίνει το μάτι; Αν πρόκειται να κάνουμε κάτι τέτοιο, ας μη διστάσουμε ταυτόχρονα να παραιτηθούμε και από την απαίτηση κάθε νοήματος. Εξάλλου, το νόημα έχει πάντα την τάση να αναδύεται από μόνο του στο τέλος και να αποκαλύπτεται, ακόμα κι αν χρειάζεται να κονταροχτυπηθεί με την ακαταπόνητη αντανακλαστική αντίδραση του ματιού να τιμωρεί οτιδήποτε επιδιώκει να διαφοροποιηθεί». Για τον Χριστόδουλο Παναγιώτου, το μόνο που χρειάζεται να κάνει κάποιος για να προσλάβει με τον καλύτερο τρόπο την έκθεσή του –για να «μπει» σε αυτόν τον άλλο κόσμο που διακρίνεται εντός του εκθεσιακού χώρου‒ είναι να έχει διαβάσει τη συγκεκριμένη επιστολή. Ως εκ τούτου, όσα ακολουθούν ίσως λειτουργήσουν εις βάρος αυτής της ιδανικής συνθήκης, αλλά, απ’ την άλλη μεριά, αυτήν τη στιγμή δεν είναι εύκολο πια να αναχαιτιστούν.

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου είναι ένας καλλιτέχνης που έχει καταξιωθεί στο στερέωμα των καλών τεχνών, αλλά κατάγεται από τον χώρο των παραστατικών τεχνών, και ειδικότερα από τον σύγχρονο χορό. Δεν είναι σπάνιο, λοιπόν, το εικαστικό έργο του να αναφέρεται σε αυτές. Αυτήν τη φορά η δουλειά του προσεγγίζει τα προτάγματα του νατουραλισμού, όπως διατυπώθηκαν κατά τον δέκατο ένατο αιώνα από τους Εμίλ Ζολά και Αντρέ Αντουάν, σχετικά με την προβληματική του «τέταρτου τοίχου», ενός όρου που στο θέατρο δηλώνει ένα φαντασιακό διατοίχισμα, του οποίου η θέση είναι στο προσκήνιο κι έτσι διαχωρίζει τη θεατρική σκηνή από τους θεατές, οι οποίοι βλέπουν «διαμέσου» αυτού τους ηθοποιούς να παίζουν το έργο.

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου είναι ένας καλλιτέχνης που έχει καταξιωθεί στο στερέωμα των καλών τεχνών, αλλά κατάγεται από τον χώρο των παραστατικών τεχνών, και ειδικότερα από τον σύγχρονο χορό. Δεν είναι σπάνιο, λοιπόν, το εικαστικό έργο του να αναφέρεται σε αυτές.

Με άλλα λόγια, ο «τέταρτος τοίχος» είναι στην πραγματικότητα ένα ψυχολογικό όριο που ενώνει και ταυτόχρονα διαχωρίζει το σκηνικό έργο και το κοινό. Χάρη σε αυτό το όριο, το κοινό μπορεί να «ωφεληθεί» κατά τη διάρκεια του σκηνικού χρόνου από μια «προσωρινή διακοπή δυσπιστίας» προς την αναπαράσταση και να μπει στο φάσμα της ψευδαίσθησης πως όσα βλέπει στη σκηνή συμβαίνουν πραγματικά.

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου
Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου

Μπαίνοντας κάποιος στην γκαλερί Ροντέο στον Πειραιά, το βλέμμα του περιφέρεται, όπως είναι φυσικό, στον χώρο, αλλά για κάποιον παράξενο λόγο στυλώνεται στο βάθος, απέναντι από την κύρια είσοδο, σε έναν τοίχο τον οποίο διακρίνει στο πίσω τμήμα του εκθεσιακού χώρου και κοιτάζοντας διαμέσου του ανοίγματος που βρίσκεται μεταξύ των δύο τμημάτων του. Είναι τόσο έντονη και απρόσμενη η παρουσία ενός τέτοιου τοίχου, που ο επισκέπτης θέλει να κατευθυνθεί προς αυτόν και να διερευνήσει περί τίνος πρόκειται, όχι επειδή είναι το πιο παράξενο πράγμα που συναντά το βλέμμα του αλλά επειδή είναι το πιο απροσδόκητο, υπό την έννοια ότι τα υπόλοιπα «παράξενα» τα εκλαμβάνει, χωρίς πολλές ενστάσεις, ως έργα.

Πλησιάζοντας, λοιπόν, κάποιος τον τοίχο, βεβαιώνεται ότι του απαγορεύει την πρόσβαση στον χώρο που βρίσκεται πίσω του. Συγχρόνως, αυξάνεται και η περιέργειά του να μάθει τι βρίσκεται εκεί. Επίσης, διαπιστώνει ότι η τοιχοποιία, που από μακριά φαινόταν σαν πραγματική, έχει αποδοθεί με σκηνογραφική τεχνική πάνω σε γυψοσανίδα. «Θα μπορούσε να είναι οποιοσδήποτε τοίχος –δεν έχει σημασία‒, εδώ όμως αναπαρίσταται ένα πιστό αντίγραφο του εξωτερικού τοίχου της γκαλερί Rodeo στο Λονδίνο», λέει ο Χριστόδουλος Παναγιώτου.

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021. Φωτο: Στάθης Μαμαλάκης. All images courtesy the artist and Rodeo, London/Piraeus.

Η διαδικασία που ακολουθείται στη συνέχεια είναι απλή: ο επισκέπτης βγαίνει από την γκαλερί και αφού κάνει τον κύκλο του οικοδομικού τετραγώνου, μπαίνει ξανά σε αυτήν από την πίσω πόρτα της και τότε αντικρίζει τον ψεύτικο τοίχο λευκό, καθώς και ένα «φυτό» να βγαίνει από το δάπεδο. Πρόκειται για κάποιο από τα αυτοφυή φυτά της ελληνικής φύσης, που θεωρούνται μάλλον ζιζάνια. Τα κλωναράκια του είναι γοητευτικά, αλλά για κάποιον λόγο δείχνουν και απειλητικά. Παρά το λεπτεπίλεπτο της μορφής του, το «φυτό» μοιάζει αρκετά σκληρό και στιβαρό, καθότι είναι κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου από ασήμι. Αμέσως όμως αυτή η πρώτη αίσθηση διαψεύδεται, γιατί με το παραμικρό ρεύμα αέρα που εισβάλλει από την ανοιχτή πόρτα η μεταλλική κατασκευή λικνίζεται ελαφρά, ακριβώς όπως θα συνέβαινε αν επρόκειτο για ένα πραγματικό φυτό σαν αυτό. Είναι η στιγμή που πιστεύεις ότι το ψεύτικο και το πραγματικό συμπίπτουν – το χρονικό σημείο όπου το ψευδαισθητικό ενισχύεται τόσο ανώδυνα από νοήματα και λειτουργίες, που κάθε προτίμηση για το πραγματικό χαλαρώνει προς όφελος της μίμησής του.

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Χριστόδουλος Παναγιώτου, Horseweed, ασημένιο γλυπτό, μέγιστες διαστάσεις, 130 x 25 x 25 εκ., 2021. Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021. Φωτο: Στάθης Μαμαλάκης. All images courtesy the artist and Rodeo, London/Piraeus.

Μετά από αυτή την αίσθηση και επιστρέφοντας στην γκαλερί από την κύρια είσοδό της, ο επισκέπτης έχει ήδη στα χέρια του ένα χρυσό αντικλείδι με το οποίο θα ξεκλείδωνε ολόκληρη την έκθεση. Είναι το ίδιο που παρέχει η «επιστολή»-δελτίο Τύπου (μέσω του λόγου και όχι της εικόνας, όπως συνέβη με το ασημένιο λουλούδι).

Από την πλευρά της κύριας εισόδου και στη βιτρίνα της γκαλερί προς τον δρόμο εκτίθενται δώδεκα γυάλινα βάζα. Πρόκειται για ένα έργο που ο Χριστόδουλος Παναγιώτου έφτιαξε στη Γαλλία, κατά τη διάρκεια της υποτροφίας του στο CIRVA, ένα πολύ γνωστό κέντρο έρευνας για την τέχνη του γυαλιού στη Μασσαλία. Εκεί προσκαλούν καλλιτέχνες που συνήθως δεν έχουν δουλέψει με γυαλί και τα έργα τους που προκύπτουν μετά από πολύχρονη κατά κανόνα παραμονή τους στο κέντρο αξιοποιούνται παραγωγικά. Πρόκειται για ένα έργο που συνίσταται από ένα διαφορετικό βάζο για κάθε μήνα. «Ένα λουλούδι προστίθεται στο βάζο του μήνα που ξεκινά, χωρίς να αφαιρεθεί το λουλούδι που υπήρχε στο βάζο του προηγούμενου μήνα. Αλλού, λοιπόν, φιγουράρει ένα φρέσκο λουλούδι, αλλού ένα μαραμένο κι αλλού τίποτα», διευκρινίζει ο καλλιτέχνης. Στην Αθήνα παρουσιάζονται τα 9 από τα 12 αυτά βάζα και στο Λονδίνο τα υπόλοιπα 3, και από τους μήνες που αντιστοιχούν σε αυτά προκύπτουν οι τίτλοι των δύο εκθέσεών στην γκαλερί.

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021

Ένα από τα πιο μυστηριώδη, αλλά εξίσου γοητευτικά έργα της έκθεσης είναι ένα τραπέζι. Είναι φτιαγμένο εξ ολοκλήρου από μάρμαρο. Επίσης, σε διάφορα σημεία του έχει σημάδια από σπρέι, σαν κάποιος να το έχει βανδαλίσει. «Βρέθηκα σε ένα λατομείο στην Πορτογαλία και παρακολούθησα τις διαδικασίες εξόρυξης του μαρμάρου», εξηγεί ο Χριστόδουλος Παναγιώτου. «Παρατήρησα, λοιπόν, κάποια τεράστια κομμάτια του υλικού που ήταν μαρκαρισμένα με σπρέι, με την ένδειξη “bastardo”. Έμοιαζε με βανδαλισμό της πέτρας, αλλά ήταν μια σήμανση που προειδοποιούσε ότι το κομμάτι δεν ήταν ενιαίο, επειδή το διέσχιζαν φυσικές φλέβες ορυκτών. Με γοήτευσε το ότι η διαδικασία ενός γκράφιτι έμπαινε στη διαδικασία της εκμετάλλευσης του μαρμάρου. Επίσης, με γοήτευε το ότι όταν το ίδιο κομμάτι μαρμάρου θα κατέληγε να είναι ένα ευγενές αντικείμενο φτιαγμένο από ένα εξαιρετικής ποιότητας φυσικό πέτρωμα αυτή η πτυχή του γκράφιτι θα είχε εξαφανιστεί. Χάνεται, δηλαδή, ο θεωρούμενος βανδαλισμός του ακατέργαστου υλικού. Και για τον λόγο αυτό ήθελα στο έργο μου να διατηρήσω έναν υπαινιγμό του, φροντίζοντας στο σχιστήριο των μαρμάρων να "κρατηθεί" στο κομμάτι που ετοιμάζεται για να το χρησιμοποιήσω σε έργο μου η εκάστοτε αναγραφή με σπρέι. Όλα αυτά μαζί παράγουν και ένα σχόλιο πάνω στην αισθητική του σύγχρονου design – ένα σχόλιο υπονομευτικό τόσο για το γλωσσάριο των μορφών σ’ αυτή την τέχνη όσο και για τη συμβολική αξία που αποκτούν τα αντικείμενα χάρη σ’ αυτήν. Επίσης, εισάγω την ιδέα ότι δεν θεωρώ βανδαλισμό την παρουσία του σπρέι πάνω στο τελικό αντικείμενο. Έχουμε μάθει και έχουμε συμφωνήσει να θεωρούμε βανδαλισμό το σπρέι, ως κάτι που τοποθετείται σε μεταγενέστερο στάδιο πάνω σε κάτι ήδη ολοκληρωμένο και για τον λόγο αυτό το προσβάλλει. Ενώ στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για ένα σημάδι που ενυπάρχει στην παράδοση της εκμετάλλευσης αυτού του εξορυγμένου υλικού».

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021. Φωτο: Στάθης Μαμαλάκης. All images courtesy the artist and Rodeo, London/Piraeus.

Στον ίδιο χώρο, ένα φύλλο χαλκού που μοιάζει από μακριά να είναι φυσικά οξειδωμένο, παρατηρώντας το κάποιος προσεκτικά, αντιλαμβάνεται ότι τα σημάδια των οξειδώσεων είναι τελικά ζωγραφική πάνω στη μονωμένη επιφάνειά του, η οποία, ακριβώς επειδή είναι μονωμένη, δεν επιτρέπει την επίδραση πάνω του των οξειδωτικών παραγόντων.

Το έργο αυτό στέκεται μπροστά στον θεατή ως «διαστροφική ταυτολογία»: το υλικό είναι μονωμένο για να μην οξειδώνεται και επιζωγραφισμένο έτσι ώστε να μοιάζει σαν να μην είναι μονωμένο και να έχει οξειδωθεί με φυσικό τρόπο.

Το φύλλο του χαλκού που χρησιμοποιήθηκε προέρχεται από το ορυχείο της Κύπρου, με το οποίο είναι στενά συνδεδεμένη ολόκληρη η ιστορία του νησιού. Είναι ένα ορυχείο που λειτουργούσε από την αρχαιότητα, είχε μεγάλη ανάπτυξη κατά τη ρωμαϊκή περίοδο του νησιού και τελικά έκλεισε πριν από λίγους μήνες. Το έργο αυτό θα μπορούσε να ενταχθεί σε μια ευρύτερη σειρά έργων από χαλκό, τα περισσότερα εκ των οποίων είναι σιντριβάνια. Αυτά, όσο λειτουργεί ο μηχανισμός ροής νερού που τα καθιστά σιντριβάνια, είναι έργα. Μόλις σταματήσει αυτή η λειτουργία, είναι πια σκέτος χαλκός. Με αυτήν τη σειρά έργων ο Παναγιώτου αναφέρεται στη «θεατρική φιλοσοφία» του Μπρεχτ και πιο συγκεκριμένα στο βιβλίο του με τον τίτλο «Η αγορά του χαλκού». «Το βιβλίο αυτό περιέχει μια παραβολή που έβρισκα πάντα πολύ ενδιαφέρουσα και η οποία λέει τα εξής: μπαίνει κάποιος σε ένα μαγαζί όπου πωλούνται όργανα μουσικής και θέλει να αγοράσει μια τρομπέτα. Ο πωλητής τού λέει την τιμή της και ο πελάτης απαντά ότι, επειδή δεν γνωρίζει να παίζει αυτό το όργανο και επειδή η τρομπέτα δεν του αρέσει καν ως αντικείμενο, αλλά επειδή, παρ’ όλα αυτά, θα ήθελε να την αγοράσει, προσφέρει γι’ αυτήν μόνο την τιμή του χαλκού από τον οποίο είναι φτιαγμένη» λέει ο Χριστόδουλος Παναγιώτου και διευκρινίζει: «Σκέφτομαι πάντα αυτή την ιστορία σε συσχετισμό με την παράδοση της γλυπτικής, στην οποία ο χαλκός κατέχει πολύ σημαντική θέση, αλλά και σε σχέση με την παράδοση της αρχαιότητας, μια και τότε, όταν γίνονταν πόλεμοι και υπήρχε ανάγκη για επιπλέον οπλισμό, τα γλυπτά που ήταν φτιαγμένα από χαλκό ή άλλα μέταλλα χρησιμοποιούνταν ως πρώτη ύλη και καταστρέφονταν για να φτιαχτούν όπλα. Ως εκ τούτου, ακυρωνόταν η συμβολική αξία τους. Θέλω να πω ότι βρίσκω πάντα πολύ ενδιαφέρουσα τη διάσταση μεταξύ της συμβολικής αξίας ενός αντικειμένου και της πραγματικής του αξίας με βάση το κριτήριο της οικονομίας και την αποτίμησή του απλά ως διαθέσιμου υλικού».

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Χριστόδουλος Παναγιώτου, Χωρίς τίτλο, ακρυλικό χρώμα και βερμικουλίτης σε φύλλο χαλκού, 111 x 100 x 1 εκ., 2021.Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021. Φωτο: Στάθης Μαμαλάκης. All images courtesy the artist and Rodeo, London/Piraeus.

Εκτίθεται, επίσης, μια τέντα από την οποία στάζει συνέχεια μια σταγόνα νερού, καθώς και ένα έργο που αναφέρεται στην εικόνα της Παναγίας στην περίφημη Μονή Κύκκου. Αυτά τα δύο, ίσως περισσότερο από όλα ‒αν και αυτή η διάκριση αδικεί τα υπόλοιπα‒, επιβεβαιώνουν την αίσθηση ότι τα έργα του Χριστόδουλου Παναγιώτου δείχνουν πάντα σαν να είναι «Made in France», επειδή έχουν κάτι που τα κάνει να ταιριάζουν με την κοινή αίσθηση για το εκλεπτυσμένο, που ο περισσότερος κόσμος αναγνωρίζει ως σημαντικό χαρακτηριστικό όλου του γαλλικού πολιτισμού και, φυσικά, της τέχνης στην Γαλλία. Ο ίδιος λέει ότι δεν επιδιώκει να ασκούν αυτού του είδους την έλξη τα έργα του στους θεατές και ακούγεται πειστικά κάθετος ως προς αυτό την ώρα που το λέει. Παραδέχεται όμως ότι συχνά είναι επιρρεπής στο να υποκύψει σε παραδόσεις που είναι πολύ κατοχυρωμένες στη γλώσσα της σύγχρονης τέχνης, γιατί είναι και ο τρόπος για να τις αντιμετωπίσει υπονομευτικά.

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Χριστόδουλος Παναγιώτου, Καποτίνα, κορνίζα αλουμινίου, ακριλικό και πλαστικό ύφασμα, ρυθμιζόμενο υδραυλικό σύστημα, 200 x 100 x 80 εκ., 2021. Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021. Φωτο: Στάθης Μαμαλάκης. All images courtesy the artist and Rodeo, London/Piraeus.

Ωστόσο, ένα άλλο έργο αποκαλύπτει μια διαφορετική πτυχή των πραγμάτων. Είναι φτιαγμένο με τεχνοτροπία εξωτερικού επιχρίσματος σε τοίχους σπιτιών στην Κύπρο, η οποία τεχνοτροπία κάποτε αποτελούσε επικρατούσα μόδα στο είδος, ενώ ποτέ δεν θεωρούνταν ωραία, αντίθετα αναγνωριζόταν ότι εκπροσωπούσε το είδος γενικευμένου κιτς, για το οποίο δεν εκφράζονται ανοιχτές διαμαρτυρίες ή χλευασμοί. Σήμερα η αισθητική αυτή θεωρείται καθαρά και απερίφραστα άσχημη και έχει ξεχαστεί η τεχνική κατασκευής του. Με αφορμή λοιπόν αυτό το έργο, αλλά και ένα ανάλογο, που είναι αναδημιουργία σοβά, όπου όμως ο μισός είναι βαμμένος άλλο χρώμα από τον άλλο μισό, επειδή εκεί θα βρισκόταν το όριο δύο διαφορετικών ιδιοκτησιών, ο Χριστόδουλος Παναγιώτου λέει: «Αυτά τα έργα δεν είναι νοσταλγικά. Τα βλέπω ως παραπομπές σε ένα βιωμένο συναίσθημα και όχι ως ready made. Κι αυτό γιατί η προσπάθειά μου είναι να μεταφέρω μια κινητοποίηση του συναισθήματος. Αυτή είναι η δική μου κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία ενός έργου. Δεν θέλω με κανέναν τρόπο να γίνομαι εκβιαστικός προς τον θεατή, απαιτώντας από εκείνον να νιώσει το ίδιο ‒ να το προσλάβει, δηλαδή, με τον τρόπο που προσλαμβάνω εγώ κάθε έργο. Και για τον λόγο αυτό πιστεύω πως πολλά απ’ όσα εκθέτω τώρα θα γίνουν κατανοητά μόνο ως καθαρά φορμαλιστικές χειρονομίες και όχι ως αιτία για την κινητοποίηση ενός συναισθήματος. Εμένα, ωστόσο, δεν με ενδιαφέρει ο φορμαλισμός. Με συγκινεί περισσότερο η αφήγηση. Ούτε με ενδιαφέρει κάτι που είναι αποκλειστικά εγκεφαλικό ή ανθρωποκεντρικό. Με αγγίζει, επίσης, η αφήγηση του ίδιου του υλικού και η αφήγηση του αντικειμένου. Δεν ξέρω αν όλα αυτά αποκτούν κάποιο νόημα για τους άλλους, αλλά ας παραδεχτώ εδώ ότι όλα αυτά στέκονται ως μια υπονόμευση της σημειολογίας της τέχνης και της ζωγραφικής, την οποία διατρυπά διαγώνια η παράδοση της σκηνογραφίας».

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Χριστόδουλος Παναγιώτου, Χωρίς τίτλο (Σαγρε), ακρυλικό φινίρισμα, βαφή τοίχου, αφρός, κονίαμα, ξύλινο πλαίσιο, 127.5 x 121.5 x 6 εκ., 2021. Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021. Φωτο: Στάθης Μαμαλάκης. All images courtesy the artist and Rodeo, London/Piraeus.

Είναι πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά, όπως επίσης και εξαιρετικά γοητευτικά, όμως το ερώτημα παραμένει: τι ακριβώς είναι αυτό που δικαιολογεί το ότι εκτίθενται όλα μαζί; Η απάντηση του Χριστόδουλου Παναγιώτου σε αυτό είναι η εξής: «Έβλεπα πρόσφατα την τελευταία συνέντευξη της Ρένας Βλαχοπούλου. O δημοσιογράφος αντιμετώπιζε καταγοητευμένος τη μεγάλη σταρ. Κι εγώ ταυτιζόμουν μαζί του, όπως και με όλον εκείνο τον στόμφο και την προσδοκία που μπορεί να περιέχει μια τέτοια διάθεση και, φυσικά, με απεριόριστο γνήσιο θαυμασμό, που είναι το κατεξοχήν αναπόσπαστο συστατικό ενός fan. Μέσα σ’ αυτό το υπέροχο συναισθηματικό φόντο, λοιπόν, ρωτά εκείνος τη Βλαχοπούλου: “Πως προετοιμάζετε όλα αυτά που κάνετε στις ταινίες και στη θεατρική σκηνή;”. Σίγουρα ήλπιζε ότι θα εκμαιεύσει κάποιο σπουδαίο μυστικό, το κρυφό της υπερόπλο στην υποκριτική. Όμως η Βλαχοπούλου είχε εκείνον τον ξεχωριστό τρόπο να απομυθοποιεί κάθε μυθολογία για κείνην και η σχέση της με την υποκριτική ήταν εντελώς πηγαία και καθόλου περισπούδαστη. Οπότε, του απαντά: “Να, παιδί μου, κάθομαι και το σκέφτομαι σαν να ήταν ένα σπίτι που θα χτίζαμε. Λέω, από αυτή την πλευρά θα βάλουμε πόρτες, από κει παράθυρα κ.λπ. και δημιουργώ έτσι ένα σχήμα. Αλλά μετά βγαίνω στη σκηνή και λέω άλλ’ αντ’ άλλων”. Κάπως έτσι κάνω κι εγώ όταν ετοιμάζω τις εκθέσεις μου. Και έτσι έστησα την τωρινή. Ήρθα με ένα πλάνο στο μυαλό μου, αλλά μετά έλεγα όχι αυτό, όχι το άλλο, και από την αρχική ιδέα μου προέκυψε αυτό που θα δει ο επισκέπτης. Μόνο για το έργο που είναι ένας τοίχος και το τι θα βρίσκεται πίσω του παρέμεινα πιστός στη βασική μου απόφαση. Η έκθεση αυτή στήθηκε μέσα από καθαρά σκηνογραφικές χειρονομίες».

Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εξουδετερώνει την πραγματικότητα στην γκαλερί RODEO Facebook Twitter
Άποψη εγκατάστασης, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάϊος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος, Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Δεκέμβριος, Rodeo, Πειραιάς, 2021. Φωτο: Στάθης Μαμαλάκης. All images courtesy the artist and Rodeo, London/Piraeus.

Μια πρόθεσή του είναι αυτά τα τόσο διαφορετικά έργα να στέκονται ενώπιον του θεατή σαν να βρίσκονται σε μια θεατρική σκηνή. «Δεν υπάρχει θεατρικότητα, ελπίζω όμως ότι θα υπάρξει θέατρο», λέει ο καλλιτέχνης στην επιστολή του που έγινε δελτίο Τύπου. «Η απόσταση από το προσκήνιο μέχρι την πρώτη σειρά των καθισμάτων των θεατών είναι αυτή που μετατρέπει ένα γλυπτό σε σκηνογραφία, ένα αντικείμενο σε σκηνογραφικό εξάρτημα».

Γιατί ισχύει για όλους μας πως αρκεί μια «ανεπαίσθητη σύσπαση των βλεφάρων» για να γεννηθεί η δυνατότητα μιας διεστραμμένης παραλλαγής της πραγματικότητας, χάρη στην οποία η απόσταση μεταξύ του προσκηνίου και της πρώτης σειράς καθισμάτων σταθεροποιείται, ο τρεμάμενος τέταρτος τοίχος απαλείφεται και η στρεβλωμένη πια πραγματικότητα, που δεν διαφέρει αισθητά από την απείραχτη, κάνει τα πάντα κάπως πιο οικεία και αρκετά πιο ανεκτά.

Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η «λίστα Τραμπ» και τα «απαράδεκτα έργα τέχνης» οδηγούν σε μια άλλη Αμερική

Εικαστικά / Τραμπ vs Smithsonian: Λογοκρισία, ρατσισμός, λίστες με «απαράδεκτα» έργα

Με στόχο το μεγαλύτερο συγκρότημα μουσείων και ερευνητικών κέντρων στον κόσμο, ο Τραμπ επιχειρεί να ασκήσει έλεγχο και λογοκρισία σε έργα τέχνης και στο περιεχόμενο εκθέσεων, κατηγορώντας το Smithsonian ως «woke» και απειλώντας με περικοπές της χρηματοδότησής του.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Εικαστικά / Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Μια από τις πιο εξέχουσες συλλέκτριες στην Ευρώπη, η οποία έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στην Ύδρα, αποφάσισε να πουλήσει τη συλλογή σουρεαλιστικής και μεταπολεμικής τέχνης που στεγάζει στο σπίτι της στο Λονδίνο -τη μεγαλύτερη αυτού του είδους- σε μια δημοπρασία-ορόσημο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χάρις Επαμεινώνδα: Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις

Εικαστικά / Χάρις Επαμεινώνδα: «Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις»

Η βραβευμένη με Αργυρό Λέοντα Κύπρια εικαστικός συνθέτει έναν κόσμο θραυσμάτων, αποκομμάτων της εσωτερικότητας, με ελλειπτικές εικόνες, τον οποίο μας προκαλεί να ανακατασκευάσουμε μέσα από τη σταδιακή του αποκάλυψη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
 Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Εικαστικά / Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Οι δύο καλλιτέχνες με καταγωγή από Κύπρο και Ελλάδα αντίστοιχα, παρουσιάζουν νέα έργα τους σε μια από τις σημαντικότερες εικαστικές διοργανώσεις της Βρετανίας που φιλοξενεί 30 καλλιτέχνες και συλλογικότητες, με αναθέσεις και θεματικές που έχουν να κάνουν με τη γεωγραφία και τις αξίες που διαπερνούν την πόλη αυτή: καταγωγή και μνήμη.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Μια έκθεση για την πολύχρωμη, πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Εικαστικά / Μια έκθεση για την πολύχρωμη και πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο Τόνι Μιλάκης καταγράφει μια πόλη που η πραγματικότητα προσφέρει τις καλύτερες ζωγραφικές λύσεις, που ακόμη και το πιο ευφάνταστο μυαλό ενός καλλιτέχνη δεν μπορεί να τις επινοήσει.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
CHECK Ο Ζαν Φρανσουά Μιλέ και η ατέρμονη γοητεία της φύσης και των εργατών της γης

Εικαστικά / Ζαν Φρανσουά Μιλέ: ο ζωγράφος που ο Βαν Γκογκ αποκαλούσε «πρωτοπόρο»

«Όσο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο νομίζω ότι ο Μιλέ πίστευε σε κάτι ανώτερο» έγραφε ο Βαν Γκογκ για τον «ζωγράφο των χωρικών» αλλά και έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του γαλλικού ρεαλισμού. Η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου τον τιμά με μια μεγάλη έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το Μοναστήρι του Καρόλου: Το μουσείο του «κομμωτή των σταρ»

Εικαστικά / Κάρολος: O «κομμωτής των σταρ» έχει πλέον δικό του μουσείο στα Χανιά

Το «Μοναστήρι του Καρόλου», ένα ενετικό κτίσμα του 1583 και κατοικία του αυτοδίδακτου δημιουργού από το 1991, έχει μετατραπεί σε ένα μοναδικό καταφύγιο όπου συνυπάρχουν η ιστορία της κομμωτικής, έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών μαζί με μνήμες της Μαρίας Κάλλας, της Μπριζίτ Μπαρντό αλλά και της Μαντάμ Ορτάνς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

Εικαστικά / Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

«Τα έργα του αποθεώνουν την ικανότητα του έρωτα να μας αποσπά από την ιδέα του θανάτου». Και έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε στην αναδρομική έκθεση του Ιδρύματος Γουλανδρή στην Άνδρο, και στην Αθήνα. Όλα σχεδόν, εκτός από το πιο γνωστό του, το οποίο οι επιμελητές απέρριψαν ως «κραυγαλέο»...
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το Fondation Louis Vuitton υποδέχεται 270 έργα του Gerhard Richter σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση

Εικαστικά / Gerhard Richter: «Τώρα που δεν απέμειναν ιερείς ή φιλόσοφοι, οι καλλιτέχνες είναι οι σημαντικότεροι άνθρωποι στον κόσμο»

270 έργα ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή ζωγράφους θα εκτεθούν το φθινόπωρο στο Fondation Louis Vuitton σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Εικαστικά / Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Μια διεθνής έκθεση με 241 φωτογραφίες, που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν δει το φως δημοσιότητας και αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές της ζωής της πιο διάσημης ζωγράφου του 20ού αιώνα, κάνει στάση το φθινόπωρο στη συμπρωτεύουσα.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Έκθεση αφισών στην Ύδρα μιας Ελλάδας ανόθευτης και ταπεινής

Εικαστικά / Πώς διαφήμιζε η Ελλάδα τον εαυτό της στο εξωτερικό από το ’30 έως το ’60;

Μια σειρά αφισών του ΕΟΤ, σε μια έκθεση που φιλοξενείται στην οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, αποκαλύπτει τις πρώτες απόπειρες και τα αρχικά βήματα του ελληνικού τουρισμού, με την υπογραφή σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Εικαστικά / Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Έχει βοσκήσει πρόβατα, έχει πουλήσει κουλούρια και έχει δουλέψει στην οικοδομή, μέχρι που αποφάσισε ότι το μόνο που ήθελε να γίνει είναι καλλιτέχνης. Τελικά, εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους και διεθνώς αναγνωρισμένους Έλληνες δημιουργούς. Ο πρώην πρύτανης της ΑΣΚΤ είναι άνθρωπος από σπάνια πάστα.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Εικαστικά / «Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Μια μεγάλη έκθεση στο Σικάγο εξετάζει την γκέι ταυτότητα ως ιστορικό φαινόμενο μέσα από 300 έργα που δημιουργήθηκαν κυρίως στην περίοδο μεταξύ του 1869, όταν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η λέξη «ομοφυλόφιλος», και του 1939
THE LIFO TEAM
Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Εικαστικά / Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Σε μια σειρά έργων που παρουσιάζει το θαύμα της ανθοφορίας των λουλουδιών και των φυτών, μια από τις πιο αξιοσέβαστες καλλιτέχνιδες της Σουηδίας στρέφεται σε έναν κόσμο ομορφιάς, γαλήνης και ισορροπίας για να αποκαλύψει αλήθειες για την ανθρώπινη κατάσταση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση που μας ταξιδεύει στις διαχρονικές του συνδέσεις

Εικαστικά / Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση για τις διαχρονικές του συνδέσεις

Μπορεί η σύγχρονη τέχνη να συνομιλήσει δημιουργικά με την αρχαία πολιτιστική κληρονομιά; Στην ΕΦΑ Κυκλάδων πίστεψαν στο «στοίχημα» και έτσι προέκυψε μια έκθεση με ξεχωριστό ενδιαφέρον στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ίου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ