«ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΖΩΗ; Πότε ξεκινά; Τη στιγμή της γονιμοποίησης ή αργότερα στην κύηση; Και πού ακριβώς; In vitro, στις παγέτες με το κρύο άζωτο ή στη μήτρα; Σε κάθε μήτρα; Κι επομένως, πότε αυτό που “διακόπτουμε” είναι ζωντανό, πότε το σκοτώνουμε;»
Οι ερωτήσεις πέφτουν σαν πολυβόλο. Τις ξεστομίζει μια δημοσιογράφος στον αρχισυντάκτη της, φλεγόμενη να ξεκινήσει το ρεπορτάζ της για τη ζωή που παραγγέλλεται και κατασκευάζεται στα εργαστήρια, για τη ζωή που συσκευάζεται και αποθηκεύεται για μελλοντική χρήση, για τα επιτεύγματα της γενετικής που υπόσχονται θαύματα και μας παρασύρουν ενίοτε στην ύβρι...
Η σκηνή ξεπροβάλλει σ' ένα από τα πρώτα κεφάλαια του μυθιστορήματος της Καρολίνας Μέρμηγκα «Συγγενής» (Μελάνι, 2013), αλλά τα παραπάνω ερωτήματα αποτελούν μέρος μόνο του υλικού του. Ξεφυλλίζοντάς το κανείς από την ανάποδη και βλέποντας την εκτενή βιβλιογραφία στο παράρτημά του, υπάρχει ο κίνδυνος να ξεγελαστεί, νομίζοντας πως πρόκειται για μελέτη. Κι όμως, ενώ στις σελίδες του γίνεται λόγος για την τεχνητή γονιμοποίηση, για δωρητές σπέρματος, για νομικές αντιδικίες ή για την αποκωδικοποίηση του DNA, πρόκειται για ένα καθαρόαιμο, καλοκουρδισμένο μυθιστόρημα που σε καλεί να σκεφτείς.
«Υπάρχει και μια συγγένεια ακόμη: αυτή που έχουμε με τον εαυτό μας και που χτίζουμε χρόνο με το χρόνο, καθώς μεγαλώνουμε. Όταν είσαι πολύ νέος, δεν τη γνωρίζεις αυτή τη σχέση, κοιτιέσαι στον καθρέφτη κι αναρωτιέσαι ποιος είναι αυτός εκεί μέσα, αλλά μετά, με την ηλικία, φτάνει μια στιγμή που μπορείς να πεις, έτσι είμαι εγώ».
Εκείνο που προσεγγίζει ουσιαστικά η Μέρμηγκα με όχημα τις επιστημονικές εξελίξεις είναι οι ανθρώπινες σχέσεις, όπως αυτές ορίζονται από τα δεσμά της οικογένειας, τις υπαρξιακές μας ανάγκες, τις κοινωνικές συμβάσεις, τις φιλικές και ερωτικές μας επιλογές. Η λαχτάρα της κεντρικής ηρωίδας, της Αλεξάνδρας, να εξερευνήσει «το πιο τρομακτικό θρίλερ που παίζεται κάτω απ' τα μάτια μας, πιάνοντας τη νομοθεσία στον ύπνο», έχει πυροδοτηθεί από την περιπέτεια μιας φίλης της που έχει χάσει από λευχαιμία το παιδί της.
Καρολίνα Μέρμηγκα, Συγγενής, εκδόσεις Μελάνι
Η τελευταία είναι αποφασισμένη να κινήσει γη και ουρανό για να δώσει ζωή στα κατεψυγμένα έμβρυα της νεκρής της κόρης, αδιαφορώντας για τις αντιρρήσεις του γαμπρού της, οχυρωμένη πίσω από το πένθος και την απόγνωση. Κι εκεί που η Αλεξάνδρα σκέφτεται πώς να τη συνεφέρει, μια μεγάλη ανατροπή έρχεται ν' αναστατώσει το δικό της σπιτικό, κλονίζοντας τις βεβαιότητες που έτρεφε.
Η ίδια και ο δικηγόρος σύζυγός της, ο Μιχάλης, αστικής καταγωγής και οι δυο, στα πενήντα και κάτι, εμφανίζονται σαν ένα μάλλον αξιοζήλευτο ζευγάρι. Μπορεί ο γάμος τους να μην επιστέγασε κάποιο θυελλώδες πάθος, μπορεί στην πορεία να θάμπωσε κάπως η εικόνα που έτρεφαν ο ένας για τον άλλο, αλλά έχουν παραμείνει σύντροφοι και στα καλά και στα κακά κι έχουν μεγαλώσει με περίσσευμα αγάπης τον εικοσάχρονο γιο τους. Ώσπου μια μέρα, εντελώς ξαφνικά, βλέπουν να εισβάλλει στη ζωή τους μια τριαντάχρονη γυναίκα, η οποία ισχυρίζεται πως είναι καρπός μιας παλιάς, σύντομης σχέσης του Μιχάλη με επαρχιώτισσα συμφοιτήτριά του και αποζητά να γνωρίσει τον πατέρα που της έλειψε...
Αυτό είναι το βασικό νήμα της πλοκής στο «Συγγενής», με τη Μέρμηγκα να το ξεδιπλώνει πότε από την οπτική γωνία της Αλεξάνδρας, πότε από εκείνη του άντρα της. Ο Μιχάλης, σοκαρισμένος, δεν θέλει και πολύ για να υιοθετήσει την εκδοχή της «άγνωστης κόρης»: στο πρόσωπό της αναγνωρίζει τα χαρακτηριστικά του, στην ελκυστική της κορμοστασιά ανακαλεί την παλιά του αγάπη, και ο λανθάνων ερωτισμός που αναπτύσσεται ανάμεσά τους σύντομα θ' αρχίσει να φαντάζει πολύ απειλητικός. Η Αλεξάνδρα, από τη μεριά της, εξαρχής καχύποπτη, προσπαθεί να διαχειριστεί την κατάσταση με ψυχραιμία, αλλά το αναπάντεχο αυτό γεγονός φέρνει στην επιφάνεια ό,τι απωθούσε μέσα της για χρόνια και την οδηγεί στο να επανεξετάσει όλο της το παρελθόν. Ακόμη και οι φίλοι που περιστοιχίζουν το ζευγάρι φωτίζονται πια αλλιώς...
Λίγους μήνες αργότερα, η Αλεξάνδρα θα το έχει συνειδητοποιήσει για τα καλά: «Υπάρχει και μια συγγένεια ακόμη: αυτή που έχουμε με τον εαυτό μας και που χτίζουμε χρόνο με το χρόνο, καθώς μεγαλώνουμε. Όταν είσαι πολύ νέος, δεν τη γνωρίζεις αυτή τη σχέση, κοιτιέσαι στον καθρέφτη κι αναρωτιέσαι ποιος είναι αυτός εκεί μέσα, αλλά μετά, με την ηλικία, φτάνει μια στιγμή που μπορείς να πεις, έτσι είμαι εγώ. Είμαι πεισματάρα, είμαι ονειροπαρμένη, αλλά είμαι και συμπονετική, είμαι και ανοιχτή στις ανάγκες των άλλων. Αυτή είμαι. Αλλά μετά, μπορεί να έρθει κάποιος και να σου το πάρει πίσω. Να σου πει ότι, όχι, δεν είσαι ούτε καλή, ούτε συμπονετική, μια υποκρίτρια είσαι. Να σου αφαιρέσει αυτό που πιο πολύ απ' όλα χρειάζεσαι: να ξέρεις ποια είσαι».
Ταξίδι αυτογνωσίας, το «Συγγενής» είναι το τρίτο βιβλίο της Καρολίνας Μέρμηγκα. Γεννήθηκε το ’57, σπούδασε νομικά, εργάστηκε ως δικηγόρος και δημοσιογράφος, και έχει δημοσιεύσει ακόμη δύο συλλογές διηγημάτων και τα μυθιστορήματα «Ο Έλληνας γιατρός», «Κάτι κρυφό μυστήριο» (Μελάνι) και «Ο κήπος της Αμαλίας» (Πατάκης).
