ΠΟΙΟΣ ΕΓΡΑΨΕ ΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ; Με άξονα αυτό το ερώτημα, η θεολόγος και συγγραφέας Καντίντα Μος, επιχειρεί στο νέο βιβλίο της που έχει τίτλο “God’s Ghostwriters” [«Οι ghostwriters του Θεού»] να φωτίσει τις περιπτώσεις των ανώνυμων εκείνων γραφιάδων που συνέβαλαν στη διαμόρφωση αυτών των θεμελιωδών κειμένων του Χριστιανισμού. Στην Επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς τους Ρωμαίους, υπάρχει στο τελευταίο κεφάλαιο η εξής φράση: «Εγώ, ο Τέρτιος, συγγραφέας αυτής της επιστολής, σας χαιρετώ εν Κυρίω».
Υπάρχει η θεωρία ότι ο «Τέρτιος» ήταν πιστός γραμματέας του Παύλου, σύμφωνα όμως με την Μος, η οποία κατέχει την έδρα θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, το όνομα σημαίνει «τρίτος» στα λατινικά, και πιθανώς πρόκειται για τον τελευταίο σε μια σειρά από γραφείς που κατέγραφαν τις αφηγήσεις του Αποστόλου, αλλά ο ίδιος παρέμεινε ανώνυμοι. Γιατί; Επειδή, όπως υποστηρίζει το βιβλίο, ήταν σχεδόν σίγουρα κάποιος εγγράμματος σκλάβος, ένας από τους πολλές χιλιάδες στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία που βρήκαν απασχόληση ως γραφείς και επιμελητές κειμένων.
Υπάρχει μια μακρά παράδοση στον χριστιανισμό που παρουσιάζει τους τέσσερις συγγραφείς των ευαγγελίων ως στενούς συνεργάτες των αποστόλων, οι οποίοι προσλήφθηκαν για να καταγράψουν αναμνήσεις του Ιησού από πρώτο χέρι, πράγμα που έκαναν από πεποίθηση, επιλογή και αγάπη.
Αυτοί οι «αόρατοι» συγγραφείς στρατολογήθηκαν από τους μορφωμένους κατακτηθέντες που είχαν οδηγηθεί στη σκλαβιά και πουλήθηκαν στα παζάρια της αυτοκρατορίας. Κι αν στη συνέχεια αποκτούσαν δικά τους παιδιά, αυτά στέλνονταν σε «σχολεία σκλάβων» για να ακολουθήσουν τα χνάρια των γονιών τους ως στενογράφοι και γραμματείς. Φυσικά, τα επιτεύγματά τους, τα εκμεταλλεύονταν για το δικό τους κέρδος, πρωτίστως εκείνοι που τους κατείχαν.
Κι αν η ρωμαϊκή οικογένεια που τους είχε αγοράσει ως δούλο με την ιδιότητα γραφέα, ασπαζόταν στη συνέχεια τον χριστιανισμό, είτε φανερά είτε κρυφά, όπως έκαναν πολλοί κατά τον πρώτο και τον δεύτερο αιώνα μ.Χ., τότε μπορεί κάλλιστα να είχαν επιστρατευτεί για να καταγράψουν τα λόγια των αποστόλων που διέσχιζαν την αυτοκρατορία, συμπεριλαμβανομένου φυσικά του Παύλου.
Ως αναφορά σε έναν τέτοιο γραφιά, εκλαμβάνει στο βιβλίο της η Μος την λεγόμενη επιγραφή του Αλεξαμένου ή το γκραφίτι του Αλεξαμένου επίσης γνωστό ως το «βλάσφημο γκραφίτι», μια εγχάρακτη παράσταση η οποία βρέθηκε το 1857 στον Παλατινό λόφο της Ρώμης, στους τοίχους ενός τέτοιου σχολείου σκλάβων και χρονολογείται στον δεύτερο αιώνα μ.Χ. Αποτελεί πιθανώς την αρχαιότερη απεικόνιση της σταύρωσης του Ιησού. Το σχέδιο απεικονίζει ένα νεαρό άνδρα να λατρεύει μια σταυρωμένη μορφή με κεφαλή γαϊδάρου.
Το κείμενο της επιγραφής είναι στα ελληνικά και αναγράφει ΑΛΕΞΑΜΕΝΟC CΕΒΕΤΕ ΘΕΟΝ και ενδεχομένως αποτελεί πράξη χλευασμού προς κάποιον Αλεξάμενο, ο οποίος πιθανώς να ήταν πρώιμος Χριστιανός. Στον διπλανό θάλαμο από αυτόν που βρέθηκε η επιγραφή, βρέθηκε και μια δεύτερη γραμμένη στα λατινικά, η οποία αναγράφει Alexamenos fidelis και ερμηνεύεται ως «Ο Αλεξάμενος είναι πιστός» ή Αλεξάμενος ο Πιστός, και πιθανώς πρόκειται για ανταπόδοση στον χλευασμό της πρώτης επιγραφής.
Στο βιβλίο, αναπλάθεται με φαντασία η ιστορία ενός αγοριού που ονομαζόταν, Αλεξάμενος. Το μέλλον του Αλεξάμηνου, εικάζει η συγγραφέας, διαμορφώθηκε πιθανότατα ως γραμματέας ή γραφέας σε εύπορες ρωμαϊκές οικογένειες που διακρίνονταν μεταξύ εκείνων που είχαν ασπαστεί τον χριστιανισμό. Ίσως μάλιστα να κατέγραψε κάποια από τα μεταγενέστερα χριστιανικά κείμενα.
Υπάρχει μια μακρά παράδοση στον χριστιανισμό που παρουσιάζει τους τέσσερις συγγραφείς των ευαγγελίων ως στενούς συνεργάτες των αποστόλων, οι οποίοι προσλήφθηκαν για να καταγράψουν αναμνήσεις του Ιησού από πρώτο χέρι, πράγμα που έκαναν από πεποίθηση, επιλογή και αγάπη. Κι αν όμως, αντίθετα, ήταν υποδουλωμένα άτομα που δεν είχαν την ευκαιρία να αρνηθούν το συγκεκριμένο έργο;
Το βιβλίο προχωρά το ερώτημα ένα βήμα παραπέρα. Θα μπορούσε ο Ευαγγελιστής Μάρκος, συγγραφέας του παλαιότερου από τα τέσσερα ευαγγέλια, που μεταφέρθηκε σε πάπυρο γύρω στο 70 μ.Χ., και συνήθως λέγεται ότι ήταν το δεξί χέρι του Αγίου Πέτρου, να ήταν ένας εγγράμματος σκλάβος που βρέθηκε να διαμορφώνει την αφήγηση του (αγράμματου ψαρά) Πέτρου σε γραπτή μορφή και συγχρόνως να την εμπλουτίζει είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα με κάποιες από τις δικές του εμπειρίες;
Με στοιχεία από The Guardian
