Ο ΠΟΛΥΒΡΑΒΕΥΜΕΝΟΣ Βρετανός συγγραφέας, που έχει τιμηθεί μεταξύ άλλων με το βραβείο Booker, συγκαταλέγεται στις πιο ξεχωριστές φωνές της σύγχρονης βρετανικής λογοτεχνίας. Στο έργο του εξερευνά με συνέπεια τη σχέση ανάμεσα στη μνήμη, στην επιθυμία και στον ιστορικό χρόνο. Από το «Swimming-pool library» έως το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του, τα βιβλία του παρακολουθούν χαρακτήρες που διαμορφώνονται μέσα σε περιόδους έντονων κοινωνικών μεταβολών, αποφεύγοντας τις εύκολες ηθικές κατατάξεις και τα προκαθορισμένα συμπεράσματα, και επιμένοντας στη σύνθετη, συχνά αμφίσημη εμπειρία της ανθρώπινης ζωής. Έχει καταφέρει να δημιουργήσει ήρωες που κινούνται σε μεταβατικές εποχές, στον ύστερο θατσερισμό, στα χρόνια του AIDS ή στις δεκαετίες της σχετικής απελευθέρωσης, και επιλέγουν να είναι άνθρωποι που αγαπούν, επιθυμούν, σιωπούν και θυμούνται.
Από τη «Γραμμή της oμορφιάς» έως το πρόσφατο «Our Evenings», η queer εμπειρία βρίσκεται στον πυρήνα του λογοτεχνικού του έργου. Ουσιαστικά, το έργο του έχει συμβάλει καθοριστικά στη διάχυσή της στον κυρίαρχο λογοτεχνικό λόγο, ακριβώς επειδή δεν την αντιμετωπίζει ως ειδική περίπτωση. Με γραφή ακριβή και διεισδυτική, που συχνά διαποτίζεται από λεπτό αυτοσαρκασμό, τα μυθιστορήματά του προσεγγίζουν την γκέι ζωή όχι ως μια κλειστή ταυτότητα αλλά ως πρίσμα μέσα από το οποίο αναδεικνύονται ευρύτερα ζητήματα κοινωνικής τάξης, πολιτικής εξουσίας, πολιτισμικών μετατοπίσεων και ηθικών αντιφάσεων. Χωρίς να εγκλωβίζεται σε έμφυλες ή ιδεολογικές ετικέτες, το έργο του παρακολουθεί με ψυχραιμία και ενσυναίσθηση τον τρόπο με τον οποίο οι ιδιωτικές ζωές τέμνονται με τις δημόσιες συνθήκες της εποχής τους.
«Οι πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ νομιμοποιούν τα χειρότερα ένστικτα και εκτός ΗΠΑ, σε χώρες όπου ισχυρές δεξιές δυνάμεις είναι πρόθυμες να καταστείλουν και να οπισθοδρομήσουν. Δεν έχουμε δει ακόμη τα χειρότερα».
Τον συναντώ διαδικτυακά με αφορμή την ελληνική έκδοση της «Υπόθεσης Σπάρσολτ», ενός από τα πιο σύνθετα και συναισθηματικά πυκνά μυθιστορήματά του, από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Το βιβλίο εκτείνεται από τη μεταπολεμική Αγγλία έως τις κοινωνικές μετατοπίσεις του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, παρακολουθώντας τρεις γενιές ανθρώπων που συνδέονται μέσω της τέχνης, του έρωτα και της λογοτεχνίας. Μέσα από αυτούς τους ήρωες, ο Χόλινγκχερστ χαρτογραφεί τις κοινωνικές και σεξουαλικές επαναστάσεις του περασμένου αιώνα, οδηγώντας μας, παράλληλα, στα μεγάλα ζητήματα της δικής μας εποχής.
Άλαν Χόλινγκχερστ,
«Υπόθεση Σπάρσολτ», μτφρ.: Ορφέας Απέργης, εκδόσεις Καστανιώτη
Αφετηρία του μυθιστορήματος είναι η άφιξη του Ντέιβιντ Σπάρσολτ στην Οξφόρδη, το 1940. Πρόκειται για έναν χαρισματικό νέο που, χωρίς να το επιδιώκει, ασκεί βαθιά επίδραση στους ανθρώπους γύρω του. Ο δεσμός που αναπτύσσει με τον Έβερτ Νταξ, γιο ενός καταξιωμένου συγγραφέα, γεννιέται στη σκιά του πολέμου και θα αποδειχθεί καθοριστικός για τη ζωή τους επί δεκαετίες. Η Οξφόρδη, προσωρινό καταφύγιο μακριά από τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου, λειτουργεί ως σκηνικό μιας εύθραυστης ομορφιάς, όπου η επιθυμία και η απώλεια συνυπάρχουν.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Άλαν Χόλινγκχερστ μιλά για τον φόβο και την οργή της εποχής μας, για τη μεταμόρφωση και τη διάχυση της queer λογοτεχνίας, για τη μεταβολή της έννοιας της φυγής αλλά και για τη μοναξιά και την ελευθερία που συνοδεύουν τη συγγραφή.
— Τι είναι αυτό που σας εξοργίζει στην εποχή μας;
Είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς πού τελειώνει η οργή και πού αρχίζει ο φόβος. Η κυριαρχία του ψεύδους με εξοργίζει, όπως και η ανεπάρκεια όσων βρίσκονται σε θέση να το αντικρούσουν. Αυτό που τελικά με φοβίζει είναι οι συνέπειες.
— Σε έναν κόσμο που κινείται ολοένα περισσότερο προς το άμεσο και το σύντομο, πώς υπερασπίζεστε την υπομονή και τη λεπτότητα της μακράς αφηγηματικής φόρμας;
Είναι η μορφή στην οποία έχω αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή μου, ως αναγνώστης και ως συγγραφέας, και για μένα δεν χρειάζεται υπεράσπιση, αν και ίσως, ολοένα περισσότερο, να χρειάζεται υπερασπιστές. Καθώς οι μικροσκοπικές μορφές του σύγχρονου λόγου πολλαπλασιάζονται, ελπίζω ότι το μυθιστόρημα θα αποκτήσει μια ανανεωμένη αίσθηση μυστηρίου και γοητείας ως η μορφή που μπορεί, περισσότερο από κάθε άλλη, να διερευνήσει την ανθρώπινη συνθήκη. Αυτή η ελπίδα δεν είναι απολύτως βάσιμη, αλλά ούτε και εντελώς αφελής.
— Στους χαρακτήρες σας, η επιθυμία συχνά τέμνεται με την ιστορία. Πιστεύετε ότι η αγάπη και η μνήμη συνιστούν ένα είδος αρχείου από μόνες τους;
Καθώς μεγαλώνω, με απασχολεί όλο και πιο πολύ ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η μνήμη και το πώς, εκ των υστέρων, αφηγούμαστε την πορεία της ζωής μας. Κάποιοι άνθρωποι σκέφτονται αφηγηματικά από τη φύση τους, άλλοι πολύ λιγότερο. Ο μυθιστοριογράφος όμως τείνει να αναζητά σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος. Στα τρία τελευταία μου βιβλία βρέθηκα να το επιχειρώ αυτό με παράδοξους τρόπους, σε μεγάλες χρονικές εκτάσεις – παρακολουθώντας μια ολόκληρη ζωή ή τη ζωή πολλών γενεών. Ταυτόχρονα, αισθάνομαι ότι ορισμένα καθιερωμένα μοτίβα του μυθιστορήματος, όπως η καθαρή αλυσίδα αιτιότητας ή το μυστικό που, όταν αποκαλυφθεί, εξηγεί τα πάντα, είναι συχνά αναληθή σε σχέση με την πραγματική εμπειρία της ζωής. Γι’ αυτό προσπαθώ να γράφω βιβλία που μοιάζουν λιγότερο με μυθιστορήματα και περισσότερο με τη ζωή την ίδια: όπου το μέλλον παραμένει άγνωστο και η γνώση του παρελθόντος είναι προσωπική, αποσπασματική και μεταβαλλόμενη. Πιστεύω ότι, όπως και στη ζωή, έτσι και στο μυθιστόρημα υπάρχουν πράγματα που δεν θα εξηγηθούν ποτέ, και δεν μπορούν να εξηγηθούν. Κι όμως, τα καίρια επεισόδια σχετίζονται σχεδόν πάντα με την αγάπη και την επιθυμία, με τα μοτίβα της πιο ιδιωτικής ζωής των χαρακτήρων.
— Πώς αντιλαμβάνεστε την εξέλιξη της queer λογοτεχνίας από τα πρώτα σας βιβλία έως σήμερα;
Το πιο πρόσφατο βιβλίο μου, «Our Evenings», κυκλοφόρησε σε έναν κόσμο εκπληκτικά διαφορετικό από εκείνον στον οποίο εμφανίστηκε το πρώτο μου, «The Swimming-Pool Library», το 1988. Τότε υπήρχαν ελάχιστα σύγχρονα παραδείγματα στη Βρετανία, ενώ στις ΗΠΑ οι βασικοί πρωτοπόροι ήταν ο Άντριου Χόλεραν και ο Έντμουντ Γουάιτ. Παρότι η ομοφυλοφιλία είχε αποποινικοποιηθεί ήδη από το 1967, η λογοτεχνική ανταπόκριση υπήρξε μια εξαιρετικά αργή «απόψυξη». Έτσι, δύο δεκαετίες αργότερα, βρέθηκα μπροστά σε ένα σχεδόν ανεξερεύνητο πεδίο: τη ζωή των γκέι στη Βρετανία, τόσο στο παρελθόν όσο και στο παρόν. Σήμερα αυτό το πεδίο έχει χαρτογραφηθεί, τεκμηριωθεί και αναλυθεί.
Βλέπω την γκέι λογοτεχνία να συγκροτείται ως διακριτό είδος τη δεκαετία του 1980, όταν η αρχική πολιτική επιταγή της –εκείνη της απελευθέρωσης και της νέας ειλικρίνειας– μετασχηματίστηκε σε διαμαρτυρία και μαρτυρία για την τραγωδία του AIDS. Πολύ νωρίς συνειδητοποίησα ότι ένας συγγραφέας αφοσιωμένος στην queer ζωή έχει να αντιμετωπίσει ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο αντικείμενο: άρχισα να γράφω το πρώτο μου βιβλίο πριν από το AIDS, όμως ο κόσμος για τον οποίο έγραφα είχε αλλάξει δραματικά μέχρι να το ολοκληρώσω.
Σε βάθος χρόνου, οι κοινωνικές αλλαγές υπήρξαν σε μεγάλο βαθμό ευεργετικές: μεγαλύτερη ανεκτικότητα, νέες νομικές ισότητες, βαθιές μετατοπίσεις στις στάσεις και τις αντιλήψεις. Η queer λογοτεχνία έγινε πιο διαδεδομένη, καθώς η διερεύνηση της σεξουαλικότητας διαφοροποιήθηκε, και κάτι από την επείγουσα, αντιθετική ένταση του είδους χάθηκε. Πιο πρόσφατα, όμως, οι δυνάμεις της αντίδρασης επανεμφανίζονται και συχνά δρουν βίαια – και πιστεύω πως στην queer λογοτεχνία κάτι από εκείνη την παλιά οργή θα επιστρέψει.
— Πιστεύετε ότι η ομοφυλοφιλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως «θέμα» στη λογοτεχνία ή θεωρείται πλέον αυτονόητο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας;
Υπήρξε τόσο θεμελιώδης για ολόκληρη τη φαντασιακή μου πρακτική, ώστε μου είναι δύσκολο να δώσω μια αντικειμενική απάντηση. Ωστόσο, αισθάνομαι ότι σε γενικές γραμμές έχει πάψει να αντιμετωπίζεται ως ένα «πρόβλημα» που χρειάζεται διαχείριση και, ευτυχώς, έχει ενταχθεί στο ευρύτερο λογοτεχνικό τοπίο. Δεν γνωρίζω, στατιστικά, πόσοι ετεροφυλόφιλοι συγγραφείς εξερευνούν queer θεματικές –ούτε πόσο επιτυχημένα το κάνουν–, όμως τα μυθιστορήματα, τα θεατρικά έργα και οι ταινίες από queer δημιουργούς και για queer εμπειρίες αποτελούν πλέον ένα αναγνωρίσιμο και δημοφιλές κομμάτι του κυρίαρχου πολιτισμού. Ίσως μόνο στη λογοτεχνία για εφήβους και στη δημοφιλή τηλεόραση, όπως στη σειρά «Heartstopper», να εξακολουθεί, εύστοχα και χρήσιμα, να λειτουργεί ως κεντρικός άξονας.
— Πώς αντιλαμβάνεστε τον αντίκτυπο που έχει η πολιτική και ο δημόσιος λόγος της εποχής Τραμπ στη συζήτηση γύρω από τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα, τόσο στις ΗΠΑ όσο και διεθνώς;
Ήδη είναι βαθιά τραυματικός, ιδίως για τα τρανς άτομα. Οι πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ νομιμοποιούν τα χειρότερα ένστικτα και εκτός ΗΠΑ, σε χώρες όπου ισχυρές δεξιές δυνάμεις είναι πρόθυμες να καταστείλουν και να οπισθοδρομήσουν. Δεν έχουμε δει ακόμη τα χειρότερα.
— Η «Γραμμή της Ομορφιάς» καθιερώθηκε ως ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα της εποχής του. Πότε συνειδητοποιήσατε ότι το βιβλίο είχε αποκτήσει ιδιαίτερο βάρος στον δημόσιο λόγο;
Είναι πολύ δύσκολο να κάνει κανείς τέτοιες διαπιστώσεις όταν αφορούν το ίδιο του το έργο. Η αρχική υποδοχή του βιβλίου ήταν ιδιαίτερα θερμή και το βραβείο Booker το έκανε γνωστό σε νέα μέρη του κόσμου. Το γεγονός ότι υπήρξα ο πρώτος γκέι νικητής ήταν ασφαλώς αξιοσημείωτο, αν και, έχοντας ήδη γράψει τρία μυθιστορήματα από αυτή την οπτική, αυτή η διάσταση μού φαινόταν λιγότερο εντυπωσιακή. Σχεδόν αμέσως ακολούθησε η τηλεοπτική μεταφορά από το BBC, η οποία, υποθέτω, το σύστησε σε ακόμη ευρύτερο κοινό. Πρόσφατα ανέβηκε και θεατρική διασκευή στο Λονδίνο, γεγονός που με έκανε να το ξαναδιαβάσω ύστερα από πολλά χρόνια. Μου φάνηκε ένα έργο ιδιαίτερα συνεκτικό και ανθεκτικό, αρχιτεκτονικά στέρεο και συνεπές – με έναν τρόπο που, τεχνικά μιλώντας, αργότερα με ενδιέφερε λιγότερο να επιδιώξω. Φυσικά, ήθελα να εξερευνήσω μια περίοδο μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών ανακατατάξεων –τον θατσερισμό και το AIDS– και να το κάνω από μια ενδιαφέρουσα οπτική· ήξερα ότι είχα μια καλή ιδέα. Ωστόσο, συχνά σε ένα καλό μυθιστόρημα υπάρχουν στοιχεία που ούτε ο ίδιος ο συγγραφέας δεν αντιλαμβάνεται πλήρως, και τα ευρύτερα προτερήματα που αναγνωρίζουν σήμερα οι αναγνώστες δεν είναι κάτι που μπορώ πραγματικά να σχολιάσω.
Άλαν Χόλινγκχερστ,
«Η γραμμή της ομορφιάς», μτφρ.: Ιλάειρα Διονυσοπούλου, εκδόσεις Καστανιώτη
— Υπάρχει ακόμη ο φόβος ότι ο queer λόγος «ενοχλεί» τους ανθρώπους;
Φαντάζομαι ότι εξακολουθεί να ενοχλεί όσους θα είναι πάντοτε εχθρικοί απέναντι σε τέτοια ζητήματα, ή όσους διαθέτουν περιορισμένες εμπειρίες και ανεπαρκή παιδεία. Δεν πιστεύω όμως ότι σήμερα συνδέεται πλέον με πραγματικό φόβο.
— Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο: η ιστορική στιγμή ή η ψυχολογική λεπτομέρεια;
Στη δική μου περίπτωση, το ιστορικό πλαίσιο δεν εκτείνεται ποτέ πέρα από την περίοδο λίγο πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αισθάνομαι ότι διαθέτω μια ενστικτώδη –αν και ασφαλώς καλλιεργημένη– πρόσβαση στις νοοτροπίες αυτής της εποχής, και μπορώ να γράφω για την ανθρώπινη συμπεριφορά το 1926 ή το 1954 χωρίς υπερβολική έρευνα ή αμηχανία. Σχεδόν ό,τι γράφω αφορά την εσωτερική, προσωπική εμπειρία των χαρακτήρων μου· όταν επιχειρώ ένα ευρύτερο ιστορικό πανόραμα, αυτό συγκροτείται από οικεία, ιδιωτικά επεισόδια. Δεν νομίζω ότι μπορώ να διαχωρίσω καθαρά το ιστορικό από το ψυχολογικό, ούτε να πω ότι το ένα με ενδιαφέρει περισσότερο από το άλλο. Και τα δύο αποτελούν αναπόσπαστα μέρη του ίδιου συνόλου.
— Πώς διαχειρίζεστε τον κίνδυνο της νοσταλγίας όταν γράφετε για περιόδους που ανήκουν πλέον τόσο στη συλλογική φαντασία όσο και στην Ιστορία;
Νομίζω ότι οι δομές που χρησιμοποίησα στα τρία τελευταία μου βιβλία –η σύνθεση ενός εκτενούς μυθιστορήματος από διακριτά επεισόδια, συχνά με χρονική απόσταση δεκαετιών– λειτουργούν από μόνες τους ως τρόπος αντιμετώπισης αυτού του ζητήματος. Ο αναγνώστης καλείται να βυθιστεί στην εμπειρία ενός ιστορικού δράματος, της Αγγλίας του 1913 ή του 1945, και κατόπιν να αποσπαστεί απότομα από αυτήν, να μεταφερθεί σε έναν μεταγενέστερο κόσμο και να αναγκαστεί να επανεξετάσει –ακόμη και να ειρωνευτεί– τις παραδοχές που κυριαρχούσαν στα προηγούμενα μέρη. Ελπίζω αυτή η εμπειρία να είναι ευχάριστα αποπροσανατολιστική, καθώς πολλά παραμένουν ανεξήγητα· ταυτόχρονα, ελπίζω κάθε επεισόδιο να αποδίδει πιστά τη συγκεκριμένη ηθική και κοινωνική ατμόσφαιρα της εποχής του. Είναι ένας τρόπος να καταδειχθεί η αλλαγή – η οποία συχνά πυροδοτεί τη νοσταλγία, ακόμη κι αν δεν είναι πάντα σαφές ποιες υπήρξαν οι «κακές» και ποιες οι «καλές» παλιές μέρες.
— Πώς λειτουργεί για εσάς η έννοια της φυγής, τόσο ως αφηγηματική τεχνική όσο και ως ψυχολογική ανάγκη;
Νομίζω ότι στα πρώιμα βιβλία μου απεικόνιζα τη φυγή ή, συχνότερα, την απόπειρα φυγής από την οικογένεια: έναν χώρο που παρουσιαζόταν ως εχθρικός απέναντι στην ελευθερία την οποία ο (συνήθως νεαρός) ομοφυλόφιλος διεκδικεί και αρχίζει να εξερευνά. Στο «Swimming-Pool Library» αποκαλύπτεται ότι τα θεμέλια του πλούτου και της κοινωνικής θέσης της οικογένειας του αφηγητή αποτελούν μια απροσδόκητη πηγή ντροπής· έτσι, η φυγή αποκτά έναν βαθιά αμφίσημο χαρακτήρα. Βλέπω επίσης ότι η φυγή συχνά παίρνει τη μορφή της εισόδου σε έναν κόσμο διαφορετικής κοινωνικής τάξης ή σε έναν χώρο νέων καλλιτεχνικών ελευθεριών, πέρα από τις σεξουαλικές και τις ερωτικές. Ο Τζόνι Σπάρσολτ, για παράδειγμα, ακολουθεί αυτήν τη διαδρομή και ανακαλύπτει ότι είναι ευπρόσδεκτος σε μια ακολουθία queer «επιλεγμένων» οικογενειών. Πιο πρόσφατα, νομίζω πως έχω υιοθετήσει μια πιο ήπια στάση απέναντι στην οικογένεια –την οικογένεια εξ αίματος–, γεγονός που αναμφίβολα αντανακλά μια ευρύτερη κοινωνική μετατόπιση προς την ενσωμάτωση: μια συνθήκη μέσα στην οποία η φυγή δεν είναι πια τόσο αναγκαία, ούτε τόσο επιθυμητή.
— Πώς βιώνετε το πέρασμα του χρόνου στη δική σας δημιουργική ζωή; Αισθάνεστε ότι γράφετε σήμερα με περισσότερη ελευθερία ή με μεγαλύτερη ευθύνη;
Για μένα η γραφή είναι πρωτίστως μια εμπειρία ελευθερίας, πράγμα που δεν σημαίνει ότι είναι εύκολη. Αντιθέτως, η συγγραφή μυθιστορημάτων μού φαίνεται ολοένα και πιο απαιτητική – τεχνικά, επειδή θέτω στον εαυτό μου νέες προκλήσεις και δεν θέλω να επαναλαμβάνομαι· και σε βαθύτερο επίπεδο, λόγω του συνεχώς διευρυνόμενου αποθέματος βιωμένης εμπειρίας από το οποίο μπορώ να αντλήσω. Πού να εστιάσω; Τι να αφήσω απ’ έξω; Η επιλογή βρίσκεται στον πυρήνα της μυθιστοριογραφίας και, ορισμένες φορές, αυτή η ίδια η ελευθερία των επιλογών μπορεί να αποδειχθεί σχεδόν παραλυτική. Ωστόσο, από τη στιγμή που οι επιλογές γίνουν, νιώθω –σχεδόν μαγικά– ότι αποκτώ τον έλεγχο και ότι είμαι υπόλογος μόνο απέναντι στο προσωπικό μου αίσθημα γούστου και αλήθειας. Ποτέ δεν ένιωσα πως τα βιβλία μού έφεραν κάποια ιδιαίτερη κοινωνική ή ιστορική «ευθύνη». Πρόκειται για αφηγήσεις της ζωής συχνά ιδιόρρυθμων χαρακτήρων που κινούνται από ιδιωτικές επιθυμίες και εμμονές. Από την αρχή, για μένα ήταν ουσιώδες να γράφω χωρίς να έχω στο μυαλό μου κάποιον συγκεκριμένο αναγνώστη ή μια προκαθορισμένη ομάδα αναγνωστών, και χωρίς να περιορίζομαι από την αίσθηση ότι οφείλω να ανταποκριθώ στις ανάγκες ή τις προσδοκίες των άλλων.
— Ύστερα από τόσα χρόνια που γράφετε, τι εξακολουθεί να σας συγκινεί περισσότερο στη λογοτεχνία;
Με συγκινεί το σοκ μιας αλήθειας που αρθρώνεται με έναν καινούργιο τρόπο, εκείνη η σχεδόν μαγική ακρίβεια με την οποία μπορούν να αποδοθούν συναισθήματα, τόποι ή πράγματα· και γίνομαι ολοένα πιο δεκτικός στη συσσωρευτική συγκίνηση των μεγάλων ποιημάτων που γνωρίζω σε όλη μου τη ζωή – ποιημάτων που με επηρεάζουν σχεδόν όπως τα μουσικά έργα, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως ταξίδια προς τα πίσω και προς τα εμπρός μέσα στον χρόνο.
— Η γραφή είναι μια πράξη μοναξιάς. Όταν ολοκληρώνετε ένα βιβλίο, αισθάνεστε πιο μόνος ή πιο συνδεδεμένος με τον κόσμο;
Πάντα πρόκειται για μια αμφίσημη εμπειρία. Υπάρχει ένα είδος μοναξιάς –που παλαιότερα τη βίωνα πολύ έντονα– στο να αποχαιρετάς τον κόσμο μέσα στον οποίο κινήθηκες για αρκετά χρόνια. Σήμερα, συνήθως, νιώθω απλώς ανακούφιση που κατάφερα να ολοκληρώσω το βιβλίο, και το πένθος είναι πολύ μικρότερο. Έπειτα όμως ξεκινά κάτι πιο κοινωνικό: ένα βιβλίο που, όσο το έγραφα, κανείς δεν είχε διαβάσει ούτε λέξη του, αρχίζουν ξαφνικά να το μοιράζονται όλο και περισσότεροι άνθρωποι. Αυτό είναι, τις περισσότερες φορές, ένα χαρούμενο και καθησυχαστικό στάδιο, κατά το οποίο επανασυνδέομαι κι εγώ ο ίδιος με τον έξω κόσμο.
— Τι ρόλο έχει παίξει στη ζωή σας η πανέμορφη Οξφόρδη;
Μεγάλωσα μόλις δεκαπέντε μίλια μακριά από την Οξφόρδη και δεν μπορώ να θυμηθώ εποχή που να μην ήξερα την πόλη. Την επισκεπτόμασταν όταν ήμουν παιδί για ψώνια και για τις εντυπωσιακές χριστουγεννιάτικες παντομίμες στο New Theatre. Ήταν το πανεπιστήμιο στο οποίο πάντοτε ήλπιζα να φοιτήσω, και τελικά πέρασα εκεί εννέα χρόνια: αρχικά ως προπτυχιακός και στη συνέχεια ως μεταπτυχιακός φοιτητής, αργότερα διδάσκοντας περιστασιακά σε διάφορα κολέγια, πριν καταλήξω –προς έκπληξή μου– να περάσω έναν χρόνο στην ανεργία. Προς ακόμη μεγαλύτερη έκπληξή μου, είμαι πλέον Honorary Fellow του Magdalen, του κολεγίου στο οποίο φοίτησα, και επιστρέφω εκεί αρκετά συχνά για να δω φίλους – ανάμεσά τους και παλιούς μου καθηγητές, που βρίσκονται τώρα στα ογδόντα τους χρόνια. Είναι μια πόλη ικανή να με αιφνιδιάσει με αναμνήσεις από τα φοιτητικά μου χρόνια και να μου προκαλέσει αισθήματα περισσότερο μελαγχολίας παρά νοσταλγίας. Είναι, βέβαια, διαχρονικά όμορφη, και καθώς από παιδί με συγκινούσαν ιδιαίτερα τα παλιά κτίρια, δεν παύει ποτέ να με συναρπάζει και, όταν το φως πέφτει με έναν συγκεκριμένο τρόπο, να μου κόβει την ανάσα.
— Υπήρξε κάποια ήττα στη ζωή σας που σας έκανε καλύτερο συγγραφέα;
Όχι επαγγελματικής φύσεως. Ωστόσο, αναμφίβολα, αμέτρητες προσωπικές αποτυχίες και απογοητεύσεις, μικρές και μεγάλες, έχουν τροφοδοτήσει και οξύνει την ανάγκη μου να γράφω, καθώς και την κατανόησή μου για τα θέματα που με απασχολούν.
— Έχετε συγχωρήσει ποτέ έναν χαρακτήρα σας για κάτι που δεν θα συγχωρούσατε σε έναν πραγματικό άνθρωπο;
Δεν αισθάνομαι ότι η συγχώρηση αποτελεί ακριβώς δική μου δουλειά ως μυθιστοριογράφου, και πάντοτε αντιστεκόμουν στην ιδέα του μυθιστορήματος ως μιας καθαρής ηθικής κατασκευής, με ανταμοιβές και καταλογισμούς ευθύνης. Όταν ένας κατά τα άλλα συμπαθής χαρακτήρας συμπεριφέρεται με τρόπο που πληγώνει, όταν είναι δειλός ή ανειλικρινής, με ενδιαφέρει περισσότερο το γιατί το κάνει παρά το να τον κρίνω. Μου αρέσει να σκέφτομαι την ανάγνωση ενός μυθιστορήματος ως μια διαρκώς εξελισσόμενη σχέση με τον συγγραφέα και τους χαρακτήρες του, μια κατάσταση αβεβαιότητας που μοιάζει με τη ζωή ως προς το τι ακριβώς σκεφτόμαστε και αισθανόμαστε γι’ αυτούς.
— Τι είναι αυτό που αγαπάτε περισσότερο στη ζωή σας;
Τη βεβαιότητα των στενών φιλικών σχέσεων και την αίσθηση που σου χαρίζει η συγγραφή ότι έχεις συλλάβει κάτι εντελώς απροσδόκητο, τουλάχιστον όταν αποδεικνύεται ότι δεν είναι ανοησία.
