Μια ειδικά σχεδιασμένη περιπατητική παράσταση με τίτλο «Η Οβάλ Κυρία», σε σύλληψη, διασκευή και σκηνοθεσία Παυλίνας Μάρβιν, θα πραγματοποιηθεί μέσα στους χώρους της έκθεσης «Δημοκρατία» ως παράλληλο πρόγραμμα, στις 31 Ιανουαρίου και στις 1 και 2 Φεβρουαρίου. Βασίζεται στο ομώνυμο διήγημα της Βρετανο-μεξικανής σουρεαλίστριας ζωγράφου και συγγραφέως Λεονόρα Κάρινγκτον που πρωτοεκδόθηκε το 1939.
Στην ιστορία της Κάρινγκτον η νεαρή Λουκρητία επιθυμεί να υπάρχει ως άλογο, ενώ η αλογίσια φύση της καταστέλλεται βίαια από την πατρική εξουσία. Η κεντρική σκηνοθετική ιδέα αντλεί μεθοδολογικά από το πεδίο του μεταδραματικού θεάτρου και του θεάτρου της επινόησης.
Για την ιδέα της παράστασης η Παυλίνα Μάρβιν λέει στη LiFO: «Πριν από δύο χρόνια μού χάρισαν ένα βιβλίο με ιστορίες της Λεονόρα Κάρινγκτον που είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά το 1982 από τις εκδόσεις Ύψιλον, σε μετάφραση του ποιητή Γιάννη Βαρβέρη, με τίτλο “Η αρχάρια”. Οι ιστορίες αυτές κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του ’30 αρχικά. Συνδέθηκα με το συγκεκριμένο αφήγημα αυτής της νέας γυναίκας που ζει με τον πατέρα της σε ένα πολύ αυστηρό αριστοκρατικό σπίτι, η οποία θέλει να είναι άλογο και ο πατέρας της δεν το επιτρέπει αυτό. Ένιωσα ότι συνδέεται πολύ καλά αυτό το έργο με όλα τα θέματα, τους προβληματισμούς, τις συγκρούσεις που έχουμε και στο σήμερα, και καλλιτεχνικά και ψυχαναλυτικά και από κάθε άποψη. Όταν η διευθύντρια της Πινακοθήκης μού ζήτησε να αναλάβω μια περφόρμανς μέσα στην έκθεση “Δημοκρατία”, ενώ δεν πήγα με τη σκέψη της “Οβάλ Κυρίας”, όταν μπήκα στην έκθεση “είδα” την παράσταση. Γιατί είναι ένα πολύ ιδιαίτερο περιβάλλον, ένας χώρος –όπως μου είπε η συνεργάτιδά μας Αλεξάνδρα Πλαστήρα– με πολλούς πατέρες και καθόλου μητέρες».
Σε αυτό που συμφωνήσαμε όλοι από την αρχή είναι ότι το σπίτι της Οβάλ Κυρίας, που είναι όλη η έκθεση, είναι η ματαιωμένη δημοκρατία του σήμερα, ένας κόσμος που υπόσχεται πράγματα διαφορετικά από εκείνα που εκπληρώνει. Θα κατορθώσει η Οβάλ Κυρία να μετατρέψει τη ματαίωση της διέγερσης σε εξέγερση;
Η παράσταση συνδέεται άμεσα με τον τρίτο θεματικό άξονα της έκθεσης, «Εξέγερση» και «Διέγερση». Συνομιλεί επίσης με τις έμφυλες διαστάσεις του αγώνα για κοινωνική χειραφέτηση μέσα από τη διαμαρτυρία και την αντίσταση. Τελικά, μήπως είμαστε όλοι άλογα; Πώς και πόσο γιορτάζουμε με το σώμα και τη φωνή μας την άνοιξη της χειραφέτησης και της βαθιάς επιθυμίας;
«Αυτό που γράφει η Κάρινγκτον έχει μέσα τη μάχη για τη χειραφέτηση, με ηρωίδα της ένα κορίτσι που δεν μπορεί να εκφραστεί και να είναι αυτό που θέλει. Έχει ένα χρώμα βικτοριανό, εξαιτίας των βρετανικών καταβολών της Κάρινγκτον, αλλά εγώ βλέπω και όλο το χρώμα και τη δύναμη που χρησιμοποιεί αργότερα, όταν φτάνει στο Μεξικό. Αυτή η αφήγηση ταιριάζει με τα εκθέματα γύρω μας, που παρουσιάζουν με πολλούς τρόπους την καταπίεση. Η Κάρινγκτον έχει μια πολύ συγκεκριμένη στάση απέναντι σε πολλά ζητήματα που αφορούν την ελευθερία, την καταπίεση, την απελευθέρωση, την ανεξαρτησία, η οποία δεν είναι καθόλου αυτονόητη για την τάξη της και την εποχή της. Είναι μια πολύ διαφορετική περίπτωση, σπουδαία, που πρέπει να προσεγγίσουμε περισσότερο σήμερα», λέει η Παυλίνα Μάρβιν.
Με την περίπτωση της Λεονόρα Κάριγκτον ασχολήθηκε ο κόσμος της τέχνης ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. H Μπιενάλε της Βενετίας, η πιο διάσημη παγκόσμια διοργάνωση τέχνης, το 2022 είχε τίτλο «The Milk of Dreams», εμπνευσμένο από το έργο της γυναίκας που θεωρείται μια από τις πιο διάσημες εκπροσώπους του σουρεαλισμού. Αναφερόταν σε ένα βιβλίο, καλύτερα σε ένα σημειωματάριο που κρατούσε η Κάρινγκτον στο Μεξικό, στο οποίο έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της όταν έφυγε από την Ευρώπη. Το σημειωματάριο περιείχε σχέδια και ιστορίες που έλεγε στα παιδιά της, τον Γκαμπριέλ και τον Πάμπλο, από τον γάμο της με τον Ούγγρο φωτογράφο Τσίκι Βάις, και τις ζωγράφιζε στους τοίχους του σπιτιού της, που τον Απρίλιο του 2021 άνοιξε ως μουσείο.
Η Λεονόρα Κάρινγκτον αναδύθηκε καλλιτεχνικά στη μεσοπολεμική Ευρώπη. Τα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή της έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στους ονειρικούς της πίνακες και στο ύφος των έργων της. Σχεδόν το σύνολο της δουλειάς της είναι αυτοβιογραφικό και εικονογραφεί το χάος και τον κόσμο των φανταστικών πλασμάτων και των παράξενων τελετουργικών από τους μύθους που τη γοήτευαν σε όλη της τη ζωή. Συνδέθηκε με τους σουρεαλιστές, αλλά έλεγε: «Δεν είχα τον χρόνο για να γίνω η μούσα κανενός. Ήμουν υπερβολικά απασχολημένη κάνοντας επανάσταση ενάντια στην οικογένειά μου και μαθαίνοντας πώς να είμαι καλλιτέχνιδα».
Κατάφερε να διαφύγει από την Ευρώπη και τη σκιά του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου και να φτάσει στο Μεξικό, όπου έζησε μέχρι το τέλος της ζωής της. Στο Μεξικό απελευθέρωσε όλη την ενέργεια και τη φαντασία της, επινόησε χιλιάδες χαρακτήρες, απελευθέρωσε κάθε αντισυμβατικό κομμάτι του χαρακτήρα της και συνέδεσε βιώματα με φαντασιώσεις σχετικές με την αλχημεία, τον μυστικισμό και τον αποκρυφισμό. Αυτός ο κόσμος, που θυμίζει τον κόσμο του Ιερώνυμου Μπος και του Νταλί, την έκανε να κινηθεί ανεξάρτητα από κάθε ρεύμα, με μια καθηλωτική οπτική γλώσσα.
«Στην περιπατητική αυτή παρουσίαση της “Οβάλ Κυρίας” παίρνουν μέρος δυο ηθοποιοί, η Ολυμπία Μπουλογεώργου στον ρόλο της Οβάλ Κυρίας και η Μαριάννα Δεβετζή σε όλους τους άλλους ρόλους και ιδιαίτερα στον ρόλο της επισκέπτριας που μπαίνει σε αυτό το σπίτι, αφηγείται την ιστορία και γίνεται μάρτυρας όλων των γεγονότων», λέει η Παυλίνα Μάρβιν. «Και μαζί με αυτό έχουμε τέσσερις γυναίκες από το φωνητικό σύνολο Πλειάδες που ερμηνεύουν τραγούδια στις γλώσσες της έκθεσης, στα ελληνικά, τα ισπανικά, τα πορτογαλικά, τα καταλανικά.
Υπάρχει μια μουσική δραματουργία στην παράσταση και συνδέσαμε σκηνές της με συγκεκριμένα έργα που υπάρχουν στην έκθεση. Η περιπατητική αυτή δουλειά περιλαμβάνει έξι διακριτές σκηνές στις οποίες παίζει πολύ καθοριστικό ρόλο η υπάρχουσα επιμέλεια του χώρου. Η σκηνογραφία μας είναι η έκθεση, φωτίζουμε με χρώμα και σκιές, και εμείς φέρνουμε στην παράσταση ελάχιστα σκηνικά στοιχεία· ένα είναι ο Τάρταρος, το αγαπημένο άλογο της Οβάλ Κυρίας. Σε αυτό που συμφωνήσαμε όλοι από την αρχή είναι ότι το σπίτι της Οβάλ Κυρίας, που είναι όλη η έκθεση, είναι η ματαιωμένη δημοκρατία του σήμερα, ένας κόσμος που υπόσχεται πράγματα διαφορετικά από εκείνα που εκπληρώνει. Θα κατορθώσει η Οβάλ Κυρία να μετατρέψει τη ματαίωση της διέγερσης σε εξέγερση; Αυτός είναι ο πυρήνας μας για να προχωρήσουμε με το έργο».
Η παράσταση επιχειρεί να διερευνήσει, με τη βοήθεια εργαλείων από το πεδίο του σωματικού θεάτρου και της συνάντησης της μουσικής με το θέατρο της επινόησης, σε ποιο βαθμό η διεκδικητική θηλυκότητα μπορεί να συμβάλει στην ανάκτηση της χαμένης φωνής και στη διαμόρφωση χειραφετητικών πρακτικών που επιδιώκουν την ορατότητα και τον εκδημοκρατισμό.
Όπως η μυθιστορηματική, τολμηρή, γεμάτη φαινομενικά αξεπέραστα εμπόδια, ζωή και καλλιτεχνική πορεία της Κάρινγκτον, η παράσταση προκαλεί συνδέσεις και στοχεύει να αφηγηθεί τη γεμάτη εμπόδια πορεία προς τον εκδημοκρατισμό, μέσα από τη φαντασία, το τραγούδι και το παιχνίδι, θέτοντας ερωτήματα για τη διεθνή συγκυρία που υπονομεύει την επούλωση των συλλογικών τραυμάτων της κοινής απολυταρχικής εμπειρίας στο καλλιτεχνικό στερέωμα των τριών χωρών που διερευνά η έκθεση.
Όπως το έργο της Κάριγκτον, στο οποίο κυριαρχεί η μεταμόρφωση, αυτή η περιπατητική παράσταση προκαλεί τον επισκέπτη-θεατή να ανακαλύψει μορφές που αναδύονται η μια μέσα από την άλλη ως νέες πτυχές του εαυτού και των επιθυμιών του, ακόμα και μέσα από την ανάλαφρη και ζωηρή φύση των ζώων.
Αν και ο σουρεαλισμός άνοιξε έναν νέο κόσμο πιθανοτήτων για τις γυναίκες, και τους πρόσφερε μια ταυτότητα και ανεξαρτησία που στην κοινωνία στερούνταν και δεν μπορούσαν να τη διανοηθούν, η Κάρινγκτον προχώρησε πολύ περισσότερο, ζώντας μια εξαιρετικά χειραφετημένη ζωή. Είναι μια από τις ειρωνείες του σουρεαλισμού: ένα κίνημα που αντικειμενοποίησε και σεξουαλικοποίησε τις γυναίκες μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι συνέβαλε στην απελευθέρωσή τους.
Οι φωτογραφίες είναι φοιτητών/τριών του Τμήματος Φωτογραφίας και Οπτικοακουστικών Μέσων του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, και της διδάσκουσας Μυρτώς Σταματοπούλου.
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση εδώ.
