Η Παλαιστίνη στο Νέο Κόσμο

Τυχαίο ή όχι, το χριστουγεννιάτικο (και συνεχίζεται ακόμη) πολεμικό σκηνικό της Γάζας έχει έρθει στην Αθήνα και έχει μετατραπεί σε τέχνη. Ήδη στις αίθουσες προβάλλεται το Βαλς με τον Μπασίρ του Άρι Φόλμαν. Συναρπαστικό ισραηλίτικο animation ντοκιμαντέρ που καταπιάνεται με τη σφαγή στον παλαιστινιακό καταυλισμό στο Λίβανο το 1982 από τους Φαλαγγίτες του Μπασίρ. Με την υψηλή επίβλεψη των Ισραηλινών φυσικά. Λίγο πριν το τέλος του 2008 παρουσιάστηκε στις Σέρρες μια θεατρική συμπαραγωγή του τοπικού ΔΗΠΕΘΕ με το Θέατρο του Νέου Κόσμου, το Σφαγείο του Ιλάν Χατσόρ σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου. Γράφτηκε το 1990 από τον Ισραηλινό Χατσόρ, τέσσερα χρόνια πριν επιτευχθεί η Συμφωνία του Όσλο μεταξύ Αραφάτ και Ράμπιν για την αποχώρηση των Ισραηλινών από την πόλη της Γάζας μετά από 27 χρόνια κατοχικής παραμονής τους. Η συμφωνία έρχεται βέβαια ως απόρροια της πρώτης Ιντιφάντα που ξέσπασε το 1987. Το 1990, υποστηρίζει σε σημείωμά του για το Σφαγείοο συγγραφέας, «τα βίαια φαινόμενα, που κατέστρεφαν τις ζωές των Παλαιστινίων και των Ισραηλινών, δεν είχαν βρει κάποια θέση στο ισραηλινό θέατρο. Ένιωσα ότι δίπλα στα σπίτια μας ξετυλίγονταν μεγάλα δράματα, με διλήμματα και αποφάσεις ζωής ή θανάτου, και είχα την ανάγκη να γράψω γι' αυτά.»

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος έχει δημιουργήσει στο Νέο Κόσμο μια παράδοση στη σκηνοθεσία έργων που έχουν πολιτικό προβληματισμό. «Επιλέγοντας και μόνο τα έργα του ρεπερτορίου παίρνω μια πολιτική θέση. Έργα που έχουν να κάνουν με μια κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα σήμερα. Νομίζω ότι επιθυμώ να σκέφτομαι πολιτικά θεατρικά. Από το πρώτο έργο που ανέβασα στο Νέο Κόσμο είχα αυτήν τη λογική. Εδώ βέβαια, στην Ελλάδα, πρέπει πάντα να διευκρινίζουμε τι σημαίνει πολιτικό θέατρο. Η λέξη πολιτική ακούγεται δυσάρεστα στ' αυτιά πολλών πολιτών γιατί ειδικά στο θέατρο σχετίζεται άμεσα με την προπαγάνδα. Δεν εννοώ καθόλου αυτό, αλλά ένα θέατρο που πρέπει να παρεμβαίνει ως ενεργός πολίτης όταν επίκεντρο δεν είναι οι ιδέες και οι ιδεολογίες αλλά ο άνθρωπος αντιμέτωπος με αυτές.»

Αν και η παράσταση έχει παρουσιαστεί σε 100 διαφορετικές εκδοχές σε παγκόσμιο επίπεδο, στην Ελλάδα παρουσιάζεται πρώτη φορά. Η ισραηλινή καταγωγή του συγγραφέα δημιουργεί αρχικά κάποια ερωτήματα για την προσέγγιση του παλαιστινιακού ζητήματος. «Επέλεξα να διηγηθώ αυτή την ιστορία από την πλευρά των τριών Παλαιστίνιων αδερφών, ώστε το ισραηλινό κοινό να γνωρίσει τον εχθρό μέσα από τη δύναμη του θεάτρου», αναφέρει ο ίδιος. «Και μόνο που επιλέγει οι ήρωές του να είναι Παλαιστίνιοι, στην ουσία θέλει να δείξει το πρόσωπο του «εχθρού» στους συμπατριώτες του. Για ποιο λόγο πολεμάνε, πώς σκέφτονται, για ποια πράγματα πονάνε; Με τον ίδιο τρόπο που το έκανε η αρχαία τραγωδία από τον Αισχύλο μέχρι τον Ευριπίδη. Στις Τρωάδες του Ευριπίδη οι ήρωες είναι κάτοικοι της Τροίας που μιλάνε για τα δεινά που τους προξένησαν οι Έλληνες ιμπεριαλιστές όταν πήγαν να τους κατακτήσουν. Δεν είναι κάτι καινούργιο αυτό» συμπληρώνει ο κ. Θεοδωρόπουλος. Ο συγγραφέας, κατά τα λεγόμενά του, δεν είναι από αυτούς που πιστεύουν πως οι Παλαιστίνιοι είναι τέρατα και είναι από αυτούς που προσδοκούν την αρμονική συνύπαρξη των δύο λαών. «Το καλύτερο που κάνει είναι ότι δεν παίρνει μια ξεκάθαρη θέση αλλά αφήνει τα πράγματα ανοικτά, έτσι ώστε να δημιουργεί ερωτήματα στο θεατή και όχι να δίνει απαντήσεις».

Ο σκηνοθέτης έχει μια πιο ακέραιη άποψη. «Από την εφηβεία μου μέχρι σήμερα είμαι υπέρ των Παλαιστινίων. Και όχι μόνο για ιστορικούς λόγους. Συμμετέχω και δρω όπως μπορώ από το ‘75 και μετά. Μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια, από το 1948 (σ.σ. δημιουργία ισραηλινού κράτους) μέχρι σήμερα, παρακολουθούμε μια πολλή μεγάλη και άγρια προσπάθεια αφανισμού του παλαιστινιακού λαού. Οι Ισραηλινοί δεν στοχεύουν σε αυτά τα σαχλά που υποστηρίζουν, στις ρουκέτες για παράδειγμα. Το Ισραήλ δεν θα ησυχάσει εάν δεν εξοντωθεί και ο τελευταίος Παλαιστίνιος».

ΣτοΣφαγείοπαρακολουθούμε τη σύγκρουση δύο αδερφών. Ο ένας είναι αγωνιστής για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης, ενώ ο άλλος αδερφός, ο μεγαλύτερος, είναι χαφιές. Ο τρίτος, ο μικρότερος, βρίσκεται ανάμεσα. Από τη μια συμμετέχει στο απελευθερωτικό μέτωπο, αλλά, από την άλλη, τον αφορά να μη διαλυθεί η οικογένειά του. «Έχει πολύ ενδιαφέρον το πώς αναπτύσσεται ο χαρακτήρας του χαφιέ. Ποιοι είναι οι λόγοι που τον οδηγούν. Ποιος είναι ο ψυχισμός που διαμορφώνεται μέσα στην ισραηλινή κατοχή ώστε κάποιοι οδηγούνται στις τάξεις ενός απελευθερωτικού κινήματος και κάποιοι άλλοι γίνονται συνεργάτες του εχθρού. Μπορούμε να τους κατανοήσουμε; Δεν έχει ξαναγίνει στο παγκόσμιο θέατρο να φωτίσεις τόσο πολύ τον ήρωα-χαφιέ». Τα πρόσφατα πολεμικά γεγονότα δεν επηρέασαν περισσότερο τη σκηνοθετική ματιά. «Δεν χρειάστηκε να κάνω κάποιες αλλαγές μετά τα γεγονότα στη Γάζα. Αυτό που ήταν συνταρακτικό ήταν ότι το κοινό των Σερρών έβλεπε μέσα από το έργο τα γεγονότα που συνέβαιναν στην Αθήνα μετά τη δολοφονία Γρηγορόπουλου. Πολύ συγκεκριμένα υπάρχει μια σκηνή που ο ένας αδερφός μιλάει για μια διαδήλωση που βρήκαν το μικρότερο αδερφό τους χτυπημένο με μια σφαίρα. Ήταν τόσο κοντά με αυτό που είχε συμβεί στην Αθήνα, που αυτό που οι θεατές έρχονταν να μου πουν ήταν το πόσο συνταρακτικά επίκαιρο ήταν. Αμέσως μετά γίνονται τα γεγονότα στη Γάζα. Ένα καλό έργο, όταν καταπιάνεται με τέτοια θέματα, πάντα είναι επίκαιρο. Πάντα θα έχουμε αναφορές. Ξυπνά δικές μας μνήμες, του εμφυλίου, ξυπνάει μνήμες στους Ιρλανδούς, στους πολεμιστές του IRA και στην Αφρική σήμερα. Ποτέ ένα έργο δεν έχει ενδιαφέρον αν μιλάει μόνο ιδεολογικά, μόνο ως προπαγάνδα, αλλά όταν μιλάει για ανθρώπινες ψυχές και πώς αυτές επηρεάζονται από την πολιτική. Πώς αυτές γίνονται θύματα των όποιων δυνάμεων».

Αγωνιστικό το έργο, αγωνιστικές και παράλογες οι μέρες. Άραγε πώς θα αισθανόταν ο κ. Θεοδωρόπουλος αν διέκοπταν την παράστασή του στη μέση, όπως συμβαίνει τις τελευταίες εβδομάδες; «Εγώ είμαι πάρα πολύ περήφανος, γιατί το κείμενο που διαβάζεται στα θέατρα ξεκίνησε από το Θέατρο του Νέου Κόσμου. Από ηθοποιούς του Θεάτρου του Νέου Κόσμου. Νιώθω πάρα πολύ περήφανος που πήραν μια τέτοια πρωτοβουλία. Το θεωρώ αστείο, όταν γίνονται κάποια συνταρακτικά γεγονότα, να λέμε ότι μπορεί να διακοπεί η τελετή μιας παράστασής σαν να μιλάμε για θρησκευτικές τελετουργίες που δεν πρέπει να διακοπούν για να μη χάσουμε την επαφή μας με το Άγιο Πνεύμα. Αυτή είναι αξία του θεάτρου: Είναι ένας ζωντανός οργανισμός και δεν μπορούν να απέχουν οι άνθρωποι του θεάτρου από αυτά που συμβαίνουν γύρω τους».