Η Bραζιλιάνα Christiane Jatahy την πρωτογνωρίσαμε στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση τον Δεκέμβριο του 2018 με την παράσταση Ithaca - Our Odyssey. Είχε κάνει πρεμιέρα λίγους μήνες πριν στο Ateliers Berthier, τη δεύτερη σκηνή του παρισινού Odéon, και, παρά την αναφορά της στην Οδύσσεια, δεν είχε σχέση με το ομηρικό έπος. Ήταν μια ελεύθερη, ποιητικών διαστάσεων προσπάθεια διαχείρισης του δράματος των προσφύγων/μεταναστών σε μια περίοδο αυξημένης ευαισθητοποίησης του ευρωπαϊκού κοινού.
Όπως γνωρίζουμε καλά και από άλλους άξιους δημιουργούς προερχόμενους από την αμερικανική ήπειρο, η Ευρώπη είναι αυτή που καταξιώνει τη δουλειά τους και απογειώνει την καριέρα τους. Έχοντας σταθερή ανάγκη από καινούργια πρόσωπα, ικανά να τονώσουν το ενδιαφέρον ενός κοινού κουρασμένου από την πληθώρα καλλιτεχνικών events, η ευρωπαϊκή θεατρική αγορά έχει αναπτύξει αντανακλαστικά ώστε, όταν κάποιος νέος καλλιτέχνης ξεχωρίσει και συζητηθεί, να βρίσκει πεδίο ανοιχτό στα μεγάλα θέατρα και φεστιβάλ.
Εδώ, η Christiane Jatahy πατάει πάνω στην ταινία Dogville του Λαρς φον Τρίερ για να εξετάσει τις σχέσεις εξουσίας μεταξύ των ανθρώπων, τους μηχανισμούς κυριαρχίας, καταπίεσης και εκμετάλλευσης σε μια κοινότητα, που συχνά εκκινούν από ιδανικά αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας.
Αυτό συνέβη με την πενηντατετράχρονη σήμερα Christiane Jatahy από το Ρίο ντε Τζανέιρο. Μια ταινία της για τα όρια μυθοπλασίας και πραγματικότητας, που γυρίστηκε με τρεις χειροκίνητες κάμερες σε ένα διαμέρισμα στη διάρκεια δώδεκα συνεχόμενων ωρών, ήταν η αρχή (A falta que nos move, 2010). Το 2011 σκηνοθέτησε με επιτυχία τη δική της εκδοχή της Δεσποινίδας Τζούλιας του Στρίντμπεργκ, στην οποία χρησιμοποίησε live video και προκινηματογραφημένες σκηνές.
Αν και είχε προηγηθεί η παράσταση της Κέιτι Μίτσελ, με την αριστοτεχνική χρήση του live-video το φθινόπωρο του 2010 στη Σαουμπίνε, η Jatahy δεν κατηγορήθηκε για δανεισμό της ιδέας. Αντιθέτως προσκλήθηκε στο Λονδίνο, στο πλαίσιο της Ολυμπιάδας του 2012, όπου και παρουσίασε το In the comfort of your home (Στην άνεση του σπιτιού σας), ένα πρότζεκτ για τη γνωριμία και την επικοινωνία με τον Ξένο δίπλα μας: σπίτια Βρετανών και μεταναστών μετατράπηκαν για λίγο σε χώρο περφόρμανς. Ο δρόμος των ευρωπαϊκών θεάτρων/φεστιβάλ, ιδίως στη Γαλλία και στη Γερμανία, ήταν πλέον ανοιχτός.
Πρώτα απ’ όλα γιατί αξιοποιεί το γεγονός ότι η σχέση θεάτρου και κινηματογράφου, πραγματικότητας και μυθοπλασίας, ηθοποιού και ήρωα βρίσκεται στο κέντρο του ενδιαφέροντος του ευρωπαϊκού θεάτρου εδώ και αρκετά χρόνια. Επιπλέον, γιατί τα θέματα στα οποία έχει εστιάσει αφορούν έννοιες που μας απασχολούν έντονα: τι μπορεί να σημαίνει πατρίδα, σπίτι, εξορία, ξένος. Έτσι, παρουσίασε το δεύτερο μέρος του Ιthaca - Our Odyssey I στο Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2019 (The Lingering Now - Our Odyssey II) και, παραμένοντας στο ίδιο θεματικό πεδίο, επανήλθε στην Αβινιόν πέρσι με το Βetween dusk and dawn, που θα δούμε φέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών (με τον τίτλο Dusk).
Εδώ, η Christiane Jatahy πατάει πάνω στην ταινία Dogville του Λαρς φον Τρίερ για να εξετάσει τις σχέσεις εξουσίας μεταξύ των ανθρώπων, τους μηχανισμούς κυριαρχίας, καταπίεσης και εκμετάλλευσης σε μια κοινότητα, που συχνά εκκινούν από ιδανικά αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας.
Η κεντρική ηρωίδα, αναζητώντας έναν πιο δίκαιο και ελεύθερο τρόπο ζωής, βρίσκει καταφύγιο σε μια ομάδα καλλιτεχνών του θεάτρου που πειραματίζεται με το σενάριο της ταινίας Dogville.
Στην παράστασή της Christiane Jatahy, αν και η σκηνή ανήκει στο σύνολο, η κάμερα στρέφεται στο άτομο, εστιάζει στο βλέμμα και στα συναισθήματα που εκφράζονται μέσω της έκφρασης του προσώπου, δίνει χώρο στη λεπτομέρεια που χάνει το γυμνό μάτι. Με τη συμβολή του live-video αλλά και συμπληρωματικών προ-κινηματογραφημένων σκηνών, ενδυναμώνεται η ευγλωττία της φυσικής, σωματικής παρουσίας των ερμηνευτών.
Το τι θα συμβεί, αν τελικά οι καλλιτέχνες μπορούν να υποδεχτούν και να δεχτούν την Ξένη χωρίς δεύτερες, ιδιοτελείς σκέψεις, προτείνοντας έναν διαφορετικό, αληθινά αλληλέγγυο, τρόπο ύπαρξης μένει να το διαπιστώσουμε.
Ας ευχηθούμε η διαχείριση του θέματος να μην είναι επιφανειακή και οι διάλογοι υποτυπώδεις, να λείπουν οι κλισέ καταγγελίες της πατριαρχίας και της ανδρικής βίας και η απεύθυνση στο κοινό να μην είναι ψεύτικη, όπως ήταν στο Ιthaca - Our Odyssey I. Και για έναν επιπλέον λόγο: όταν αναφέρεσαι σε έργα τέχνης άλλων, εκ των πραγμάτων δέχεσαι τα οφέλη που εμμέσως σου προσφέρουν, αλλά δεν μπορείς να αποφύγεις τη σύγκριση. Και η σύγκριση μπορεί να είναι σκληρή όταν το έργο αναφοράς είναι το Dogville του Τρίερ, μια καταπληκτική, πραγματικά πρωτοποριακή ταινία.
Christiane Jatahy
Dusk / Λυκόφως
Βασισμένο στην ταινία Dogville του Λαρς φον Τρίερ
Πειραιώς 260 (Η)
27/6-28/6, 20:00
Caroline Guiela Nguyen
FRATERNITÉ, Conte fantastique / ΑΔΕΛΦΟΣΥΝΗ, μια φανταστική ιστορία
Πειραιώς 260 (Δ)
6/7-7/7, 20:00
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
