Με τον χρόνο να έχει παγώσει στο 79 μ.Χ, όταν η πόλη θάφτηκε κάτω από την ηφαιστειακή λάβα του Βεζούβιου, η Πομπηία που ανακαλύφθηκε ξανά το 1748, εξακολουθεί μέχρι σήμερα να συναρπάζει το κοινό.

 

Η περιέργεια του κόσμου για κάθε νέα ανακάλυψη, για τα νέα ευρήματα και τη ζωή των κατοίκων της Πομπηίας, μπορεί να ικανοποιηθεί στην έκθεση «Τελευταίο Δείπνο στην Πομπηία: Από το τραπέζι στον τάφο», στο Legion of Honor των Μουσείων Καλών Τεχνών του Σαν Φρανσίσκο, που θα διαρκέσει μέχρι έως τις 29 Αυγούστου.

 

Με περίπου 150 αντικείμενα, από μαρμάρινα γλυπτά σε φυσικό μέγεθος ζωής και τοιχογραφίες σε μέγεθος δωματίου έως οδοντογλυφίδες από οστά και φακές που έγιναν άνθρακας από τη θερμότητα της έκρηξης των 550 βαθμών του ηφαιστείου, η έκθεση εξερευνά την κουλτούρα της κατανάλωσης της Πομπηίας.

 

Θριαμβευτής της έκθεσης είναι ο Βάκχος, ο θεός του κρασιού και της γονιμότητας, με το πνεύμα του να αιωρείται πάνω από αυτήν την έκθεση, σαν σημάδι της σημασίας του στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της πόλης. Υπάρχει σε τοιχογραφίες και παρουσιάζεται συμβολικά και ως πάνθηρας σε ένα μαρμάρινο τραπέζι με ένα πόδι, που πιθανότατα κοσμούσε το αίθριο ενός πλούσιου σπιτιού της Πομπηίας.

 

Και όπου ο Βάκχος δεν είναι εμφανής, κυριαρχεί το πνεύμα του: Τα αντικείμενα που βρίσκονται στις βιτρίνες προβάλλουν μια αίσθηση ευχαρίστησης που βασίζεται σε άφθονο φαγητό και ποτό.

 

Και όπου ο Βάκχος δεν είναι εμφανής, κυριαρχεί το πνεύμα του: Τα αντικείμενα που βρίσκονται στις βιτρίνες προβάλλουν μια αίσθηση ευχαρίστησης που βασίζεται σε άφθονο φαγητό και ποτό. Γυναίκες και άντρες ξαπλώνουν σε καναπέδες για να δειπνήσουν και να πιουν εξαίσια κρασιά, να τραγουδήσουν και να ζήσουν τη χαρά της ζωής για ακόμα μια μέρα.

 

Μέσα στον ηλιόλουστο παράδεισο της Πομπηίας ανάμεσα σε καταπράσινους αμπελώνες και εύφορες πεδιάδες από τη μία πλευρά και τα άφθονα νερά του κόλπου της Νάπολης στην άλλη, όταν ο Βεζούβιος άρχισε να βρέχει την πόλη με την απειλητική του τέφρα, οι άνθρωποι ασχολούνταν με τυπικές καθημερινές δραστηριότητες: παραγωγή, αγορά και πώληση τροφίμων και, κυρίως, φαγητό και ποτό.

 

Τα πάντα, από τα υπέροχα ψηφιδωτά και τις τοιχογραφίες στις βίλες των πλούσιων μέχρι τα ευρήματα που βρέθηκαν σε αποχετεύσεις, δείχνουν τι λάτρευαν οι κάτοικοι να τρώνε και να πίνουν και παρουσιάζουν μια εξαιρετική εικόνα της καθημερινής τους ζωής.

 

Ο θρίαμβος του Βάκχου σε μια έκθεση για το τελευταίο δείπνο στην Πομπηία
Ένα ασημένιο κύπελλο διακοσμημένο με φύλλα ελιάς | courtesy Ashmolean Museum of Art and Archaeology και Fine Arts Museums of San Francisco

 

«Όπως για εμάς σήμερα, το φαγητό και το ποτό ήταν πραγματικά μια μεγάλη απόλαυση για τους ανθρώπους της Πομπηίας» δήλωσε η επιμελήτρια Ρενέ Ντρέιφους. Η αγάπη τους για τη γαστρονομία βρίσκεται ακόμα και στα σκεύη που χρησιμοποιούσαν. Μικροσκοπικά διακοσμημένα βάζα για οδοντογλυφίδες, περίτεχνα βάζα για τη διατήρηση τροφίμων, ασημένια κύπελα.

 

Υπάρχουν σύκα, δαμάσκηνα, ελιές, φακές, φασόλια, καρύδια, αμύγδαλα, ακόμη και ένα καρβέλι ψωμί στα τραπέζια και μάλιστα αυτό το τελευταίο ταιριάζει με μια τοιχογραφία που δείχνει έναν υποψήφιο να μοιράζει ψωμί σε υποψήφιους ψηφοφόρους.

 

Και δεν είναι μόνο οι περίεργες διατροφικές συνήθειες που μπορεί να εκπλήξουν τους σύγχρονους θεατές. Οι πλούσιοι και η ανώτερη τάξη της πόλης έτρωγαν στα σπίτια τους, σε βίλες που φρόντιζαν οι σκλάβοι. Οι φτωχοί δεν είχαν σκλάβους για να ετοιμάσουν το φαγητό τους, οπότε έτρωγαν σε φαστ φουντ της εποχής και ταβέρνες, κάτι εντελώς αντίθετο από αυτό που συμβαίνει σήμερα.

 

Μερικές τοιχογραφίες είναι αφιερωμένες σε δημοφιλή πιάτα, όπως ένας ζωντανός κόκορας ζωγραφισμένος με το ρόδι με το οποίο αργότερα θα μαγειρευόταν. Ένα πανέμορφο μωσαϊκό στο πάτωμα της τραπεζαρίας παρουσιάζει μια σειρά θαλασσινών που μπορεί να εμφανίζονται στο τραπέζι – και οι επισκέπτες μπορεί να προσπαθήσουν να τα αναγνωρίσουν ως παιχνίδι κατά τη διάρκεια του γεύματος.

 

Όμως, το φάντασμα του θανάτου βρίσκεται πάνω από την έκθεση – και όχι μόνο επειδή οι θεατές γνωρίζουν τη μοίρα της πόλης. Ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό μωσαϊκό που εμφανιζόταν σε ένα πάτωμα τραπεζαρίας δείχνει ένα χαμογελαστό σκελετό που κρατά δύο κανάτες κρασιού. Σημαίνει ότι υπάρχει ευτυχισμένη μετά θάνατον ζωή όπου θα συνεχιστεί το συμπόσιο και θα υπάρχει καλό φαγητό και κρασί και ο νεκρός θα περιβάλλεται από φίλους και συντρόφους.

 

Ο θρίαμβος του Βάκχου σε μια έκθεση για το τελευταίο δείπνο στην Πομπηία
Carpe Diem | Naples Museum | courtesy Fine Arts Museums of San Francisco.

 

Ο θρίαμβος του Βάκχου σε μια έκθεση για το τελευταίο δείπνο στην Πομπηία
Πολύχρωμα ψάρια σε ένα εντυπωσιακό μωσαϊκό | Collection of the Museo Archeologico Nazionale di Napoli | courtesy Fine Arts Museums of San Francisco.

 

Ο θρίαμβος του Βάκχου σε μια έκθεση για το τελευταίο δείπνο στην Πομπηία
Μια γυναίκα ετοιμάζεται να τραγουδήσει σε ένα συμπόσιο | courtesy Museo Archeologico Nazionale di Napoli.

 

Ο θρίαμβος του Βάκχου σε μια έκθεση για το τελευταίο δείπνο στην Πομπηία
Πολιτικός μοιράζει ψωμιά σε υποψήφιους ψηφοφόρους του | courtesy Fine Arts Museums of San Francisco.

 

Ο θρίαμβος του Βάκχου σε μια έκθεση για το τελευταίο δείπνο στην Πομπηία
Λεπτομέρεια από μωσαϊκό στην έκθεση «Last Supper in Pompeii: From the Table to the Grave» | courtesy Fine Arts Museums of San Francisco.