Έχω ξεκινήσει για το Mario Prassinos Museum, στον περιφερειακό του Φιλοππάπου, για να γνωρίσω τον συλλέκτη του έργου του Στέλιο Γκαρίπη, ενώ στήνεται η έκθεση «Δέντρα και μπουκέτα της μνήμης», η δεύτερη που είναι αφιερωμένη στον σπουδαίο ελληνικής καταγωγής καλλιτέχνη με την πολύπλευρη δραστηριότητα.
Φτάνω στην οδό Μινιάκ 18, σε ένα διαμέρισμα ενός κτιρίου με αυστηρές γραμμές που παραπέμπει αισθητικά στο σπίτι του Prassinos στο Παρίσι, στην οδό Villa Seurat 18, που συνειδητά επέλεξε ο συλλέκτης ώστε «όσοι αναζητούν την αισθητική και την ψυχαγωγία να μπορέσουν να μπουν στον κόσμο του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη, να γνωρίσουν και να συνομιλήσουν με άλλους εραστές των γραμμάτων και των τεχνών και δημιουργούς, να φανταστούν, να ονειρευτούν».
Η ιδέα του κ. Γκαρίπη στη μετά Covid-19 πραγματικότητα είναι όπως αυτή των μουσείων που καλούνται να ανοιχτούν σε νέο κοινό και να δανειστούν ασυνήθιστες γλώσσες προκειμένου να είναι ψυχαγωγικά και ελκυστικά και να μη μοιάζουν με αποθήκες φύλαξης συλλογών.
Άλλωστε, ο ίδιος ο όρος «μουσείο» έχει αποτελέσει τον τελευταίο καιρό αντικείμενο έντονων συζητήσεων στο πλαίσιο του ICOM, του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων, ενώ δεν είναι τυχαίο πως παλαιότερα στον χώρο της τέχνης χρησιμοποιούνταν ο όρος Gallery-National Gallery του Λονδίνου, Galleria degli Uffizi της Φλωρεντίας ή ακόμα Εθνική Πινακοθήκη.
Η παρουσίαση ωστόσο του έργου του Mario Prassinos, όπως μου εξηγεί, δεν μπορεί να περιοριστεί στο κρέμασμα κάποιων πινάκων ζωγραφικής, αλλά απαιτεί έναν τρόπο ιδιαίτερα προσεκτικό στη διδακτική διάθεση και την καθαρότητα της σκηνοθέτησης, μέσα από μια νέα προσέγγιση μουσειογραφίας.
Σκοπός του δεν είναι μόνο η απόκτηση, διατήρηση και έκθεση έργων τέχνης, αλλά η εξασφάλιση της δυνατότητας για τους επισκέπτες να μελετήσουν εκατοντάδες εξαντλημένους καταλόγους, βιβλία και περιοδικά, να ανατρέξουν σε σπάνια χειρόγραφα, να ψηλαφήσουν αντικείμενα και έργα τέχνης που υπήρχαν στα σπίτια του στο Παρίσι και τις Eygalières της Νότιας Γαλλίας, ουσιαστικά η «ανάσταση» του κόσμου και της αισθητικής του Prassinos.
Τα δέντρα και μπουκέτα μνήμης των 100 χρόνων από τον ξεριζωμό της οικογένειας του Mario Prassinos από την Κωνσταντινούπολη συνιστούν κάτι περισσότερο από μια έκθεση έργων τέχνης. Είναι η σημειολογία μιας ανθρωπότητας που σπεύδει ολοταχώς προς τον θάνατο και τα συγκεκριμένα έργα είναι τα ιδανικά για να σηματοδοτήσουν αυτή την τραγική πορεία.
Η γνωριμία του κ. Γκαρίπη με το έργο του Mario Prassinos έγινε το 1992, όταν ένας Γαλλοεβραίος δικηγόρος στο Παρίσι τον μύησε στο μνημειώδες έργο του, σημειώνοντας ότι ο Prassinos είχε «ελληνική καταγωγή, ρίζες από την Κωνσταντινούλη ήταν και εκείνος στο Παρίσι πριν από 70 χρόνια ακριβώς».
«Κάπως έτσι θα ήθελα να συστήσω τον Mario Prassinos και στο ελληνικό κοινό» λέει. «Ως τον ζωγράφο, συγγραφέα και χαράκτη με ελληνική καταγωγή, που διέπρεψε στη Γαλλία του 20ού αιώνα, επέλεξε συνειδητά τη γαλλική υπηκοότητα, τιμήθηκε με τις ανώτερες διακρίσεις της γαλλικής Λεγεώνας της Τιμής και έργα του βρίσκονται σήμερα σε περισσότερα από 1.000 μουσεία σε όλο τον κόσμο».
Ο Mario Prassinos βρέθηκε σε ηλικία 6 ετών, το 1922, από την Κωνσταντινούπολη στο Παρίσι με τον δικηγόρο, συγγραφέα και καθηγητή πατέρα του Λύσανδρο Πράσινο και τη μεγάλη σουρεαλίστρια ποιήτρια, την αδελφή του Γκιζέλ Πράσινος.
Το 1932, σε ηλικία 16 ετών συχνάζει στους διαδρόμους του θεάτρου του Charles Dullin, όπου περνά τον καιρό του με τους μαθητές του πατέρα του, επίσης Κωνσταντινουπολίτες, που δουλεύουν εκεί. Γνωρίζει τους σουρεαλιστές, τον Salvador Dali, τον Hans Arp, τον Man Ray, τον André Breton, τον Paul Eluard, τον René Char, τον Max Ernst, αρχίζει να συναναστρέφεται με τον Miro, τον Victor Brauner, τον Giacometti και λίγο αργότερα τον Balthus.
Το 1937 συμμετέχει σε ομαδική έκθεση με τους Dali, Picasso και Masson. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου μετακομίζει στο σπίτι του Soutine, σε ένα διώροφο κτίριο της οδού Villa Seurat18, όπου στο παρελθόν είχαν μείνει ο Henry Miller και ο Arthaud.
Προκειμένου να επιβιώσει, συνεργάζεται με τον μεγαλύτερο εκδοτικό οίκο της Γαλλίας, τον Gallimard, και γίνεται στενός φίλος με τους μεγαλύτερους συγγραφείς της εποχής: τον Albert Camus, τον Raymond Queneau, τον JeanGenet. Ακολουθούν οι στενές παρέες με τον J.-P. Sartre, τη Simon Beauvoir, τον Boris Vian, τον Jean Cocteau και οι έξοδοι στο Tabou, το φημισμένο τζαζ κλαμπ, με τον Miles Davis.
Η φιλοτέχνηση της πρώτης έκδοσης της «Πανούκλας» του Albert Camus, του «Le Mur» του J.-P. Sartre και του «Instant Fatal» του R. Queneau, τα σκηνικά και τα κοστούμια για τον «Ερίκο 14ο» του Strindberg, που ανέβηκε το 1959 στην Αβινιόν, είναι κάποια από τα σημαντικά του έργα. Μάλιστα, στην πρώτη ατομική έκθεση του Mario Prassinos στο Παρίσι το 1938, ο πρώτος επισκέπτης ήταν ο Πάμπλο Πικάσο, ενώ έργα του βρίσκονται στη συλλογή του Μουσείου Πικάσο στην Αντίμπ.
Το 1958 ο Mario Prassinos επισκέπτεται την Ελλάδα, για πρώτη φορά μετά τον ξεριζωμό του 1922, σε μια κρουαζιέρα με τους δυο στενούς του φίλους: τον μεγάλο Γάλλο εκδότη Michel Gallimard και τον συγγραφέα Albert Camus, που λίγους μήνες αργότερα βραβεύτηκε με το Νόμπελ λογοτεχνίας. Είναι αυτή η επιστροφή στις ρίζες του που αλλάζει τη ματιά του.
Η νέα περίοδος σηματοδοτείται από την αυστηρότητα, που εκδηλώνεται από τη θέληση να ανατρέξει στο άσπρο και το μαύρο, και την έγνοια της κλασικής λιτότητας. Ο ασπρόμαυρος πουαντιγισμός συγκεκριμενοποιείται και τελειοποιείται παρά την παραμονή της γραμμής και της αραβικής γραφής. Ο μεσογειακός ήλιος γίνεται ένας μαύρος ήλιος. Τα λουλούδια και τα μπουκέτα του, που παρουσιάζονται σε αυτή την έκθεση, γίνονται νεκρικά και αποχρωματισμένα. Η τραγωδία είναι πλέον πάντα παρούσα, μέσα στο πνεύμα του εμποτισμένου από τον Αισχύλο ελληνικού τοπίου και μέσα στα μπουκέτα του πένθους.
«Ένα συγκλονιστικό γεγονός που πληροφορήθηκα στα τέλη Μαρτίου, όταν είχαμε φιλοξενήσει στους χώρους του μουσείου για αρκετές ημέρες την κόρη του Mario Prassinos Κατρίν, συνέβη κατά τη διάρκεια της κρουαζιέρας του στην Ελλάδα το 1958, με την οικογένεια του Γάλλου εκδότη Michel Gallimard και του συγγραφέα Albert Camus. Ως αντίδωρο για την κρουαζιέρα, ο Mario Prassinos πρόσφερε στον Gallimard ένα μπλοκ που είχε φιλοτεχνηθεί κατά τη διάρκεια της κρουαζιέρας στα ελληνικά νησιά και σε κάθε του σελίδα είχε ένα σχέδιό του και ένα κείμενο του Albert Camus.
Μετά τον θάνατο του Gallimard και του Camus, η χήρα του Γάλλου εκδότη πούλησε το μπλοκ –σύμφωνα με κάποιες φήμες σε βιβλιοθήκη πανεπιστημίου των ΗΠΑ– το οποίο έκτοτε αγνοείται και το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα. Ήδη έχω εξασφαλίσει τη συναίνεση των φορέων των δικαιωμάτων του Albert Camus, του Gallimard και του Mario Prassinos, ώστε, αν ποτέ βρεθεί, να εκδοθεί» λέει ο κ. Γκαρίπης.
Τα έργα του Prassinos καταλαμβάνουν κάθε χώρο του διαμερίσματος, εκεί βρίσκονται τα φιλοτεχνημένα από αυτόν βιβλία και χαρακτικά. Ο επισκέπτης μπορεί να καθίσει και να μελετήσει, να δει αναλυτικά και από κοντά τις εξαιρετικές εκδόσεις ενώ περιβάλλεται από τα μεγάλων διαστάσεων έργα που ανήκαν στις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές ιδιωτικές συλλογές των δεκαετιών του '60 και '70, καθώς ο Mario Prassinos ήταν ένα από τα πιο γνωστά ονόματα του ρεύματος École de Paris, κοσμώντας ιδιωτικά γαλλικά κάστρα, ελβετικές, ολλανδικές, γερμανικές ή αμερικανικές επαύλεις.
«Έρχεται έτσι το πλήρωμα του χρόνου να καλυφθεί το κενό δεκαετιών και να ξαναεκτεθούν μαζί έργα του Mario Prassinos, κάποια από τα οποία είχαν κάνει τον γύρο των μουσείων της Ευρώπης σε μεγαλειώδεις εκθέσεις τις δεκαετίες του '60, του '70 και του '80.
Ένα άλλο έργο που θα εκτεθεί ανήκε στη συλλογή του μεγάλου συγγραφέα και κριτικού τέχνης Max-Pol Fouchet, ο οποίος το 1960 είχε αφιερώσει μια ολόκληρη ταινία στη γαλλική τηλεόραση για τον Mario Prassinos. Μάλιστα το έργο αυτό είχε αγοραστεί από τον Max-Pol Fouchet, ο οποίος το είχε στο σαλόνι του σπιτιού του μαζί με ένα έργο του φίλου του WIfredo Lam. Στο σπίτι-μουσείο του Boris Vian στο Παρίσι εκτίθεται ένα έργο του Mario Prassinos. Ταινία για τη ζωγραφική του είχε γυρίσει και ο Lucien Clergue, ενώ το 1980 στο εμβληματικό Grand Palais του Παρισιού έγινε μεγάλη αναδρομική του έκθεση.
Ωστόσο ο πρόωρος θάνατός του σε ηλικία 69 ετών το 1985 και ιδίως το κλείσιμο της μεγάλης Galerie de France δεν επέτρεψαν τη συνέχιση αυτής της μεγαλειώδους πορείας, παρότι το γαλλικό κράτος ίδρυσε στη νότια Γαλλία, μετά τον θάνατό του, το Μουσείο Marios Prassinos, μουσείο που δυστυχώς έκλεισε λίγο καιρό αργότερα» λέει ο κ. Γκαρίπης.
Τα δέντρα και μπουκέτα μνήμης των 100 χρόνων από τον ξεριζωμό της οικογένειας του Mario Prassinos από την Κωνσταντινούπολη συνιστούν κάτι περισσότερο από μια έκθεση έργων τέχνης. Είναι η σημειολογία μιας ανθρωπότητας που σπεύδει ολοταχώς προς τον θάνατο και τα συγκεκριμένα έργα είναι τα ιδανικά για να σηματοδοτήσουν αυτή την τραγική πορεία.
Αρκετά από τα δέντρα και τα νεκρικά μπουκέτα που θα εκτεθούν στην έκθεση που εγκαινιάζεται στις 23 Ιουνίου, είχαν παρουσιαστεί στην έκθεση-σταθμό του Mario Prassinos στο Παρίσι το 1960.
Τον κατάλογο της έκθεσης κοσμούσε ένα κείμενο της της Γκιζέλ Πράσινος, το οποίο έκλεινε με αυτά τα λόγια: «Μια ώρα, ένα έτος, μια μέρα – δεν μπορώ να υπολογίσω το χρόνο που με χωρίζει από τη στιγμή που μπήκα στο ατελιέ – […] άλλωστε δε με απασχολεί, εδώ είμαι καλά. Δεν είναι ούτε οι νύχτες, ούτε οι μέρες για να ξαπλώσει η ζωή, το γεμάτο παρελθόν με περιβάλλει και το μέλλον υπάρχει, έχοντας γεννηθεί για εμένα μόνο, στα ποτάμια μόνο του περιπάτου μου που προχωρά σαν ένα μακρύ πεπρωμένο».
Έτσι έχει διαμορφωθεί και ο χώρος της έκθεσης: ως ένας χώρος όπου ο επισκέπτης θα αισθανθεί φυλακισμένος από αυτήν τη σκοτεινή φύση του Mario Prassinos, χάνοντας την αίσθηση του χρόνου, ένας χώρος στον οποίο ο επισκέπτης θα αισθάνεται παράλληλα ευδαιμονία.
Το Mario Prassinos Museum δεν είναι λοιπόν μια επιφάνεια έκθεσης έργων, με φύλακες, αποθήκες φύλαξης των συλλογών, συναγερμούς με φωτοκύταρρα που χτυπούν μόλις πλησιάσεις τα έργα. Φιλοδοξεί να είναι μια γοητευτική «προπαγάνδα» για τον ξεχασμένο συμβολισμό των Μουσών, ένα μουσείο δημοκρατικό, με κοινωνικό ρόλο, σαν αυτά που άρχισαν να εμφανίζονται στην Αμερική και την Ευρώπη την εποχή του Mario Prassinos, από τον Μεσοπόλεμο και ιδίως μετά το 1968, με σκοπό το άνοιγμα σε νέα κοινά, την εκπαίδευση, την επικοινωνία και την αλληλεπίδραση, ένα μουσείο ζωντανό, δημιουργικό, με το βλέμμα στραμμένο στα σύγχρονα ζητήματα.
«Η αποστολή ενός ζωγράφου είναι να μάθει στους άλλους να κοιτούν τον κόσμο. Παρ’ όλες τις προόδους της ζωγραφικής της εποχής του, ο Mario Prassinos έμεινε ο ίδιος, επιβάλλοντας μια νέα όψη των δέντρων και των λουλουδιών, αποκάλυψε μια Ελλάδα που ακόμα και σήμερα αδυνατούμε να δούμε.
Τα δέντρα και τα μπουκέτα του είναι καλυμμένα με σημάδια που έρχονται να μας μάθουν να κοιτούμε τον κόσμο με μια νέα ματιά, αλλά μιας και πρόκειται για ζωγραφική και όχι για λογοτεχνία, τα σημάδια αυτά οργανώνονται σε ένα και μοναδικό σημάδι που εγγράφεται σε μια ορθογώνια επιφάνεια. Αυτή την ορθογώνια επιφάνεια των έργων σκοπεύω αρχικά να δείξω, δίνοντας τη δυνατότητα στους Έλληνες επισκέπτες να δουν τα έργα όπως θα ήθελε ο ίδιος ο Mario Prassinos» λέει ο κ. Γκαρίπης.
«Από κοντά. Από τόσο κοντά, ώστε να μπορεί η ματιά του επισκέπτη να διακρίνει τον καμβά του έργου, τα λευκά σημεία, τα μαύρα σημεία και τη λιγότερο ή περισσότερο συμπυκνωμένη θέση τους. Τόσο κοντά ώστε οι επισκέπτες να πάρουν τη θέση του ζωγράφου, που είναι κοντά στο αντικείμενο που ζωγραφίζει, να διακρίνουν πως υπάρχει κάτι πέρα από την εικόνα.
Την εικόνα μπορούμε να τη δούμε ακόμα και στο κινητό, όπου έχουμε και τη δυνατότητα να μεγεθύνουμε την εικόνα. Ωστόσο πρέπει να εκπαιδευθεί το μάτι να βλέπει τα έργα από κοντά, να διασχίσει το κατώφλι του ορατού σύμπαντος, να προσεγγίσει το άγνωστο για το οποίο γνωρίζουμε ότι είναι εκεί αλλά για το οποίο δεν έχουμε καμία ιδέα.
Ευνόητο είναι πως υπάρχει η πρόβλεψη αν υπάρξει αληθινό ενδιαφέρον του κόσμου για τον μεγάλο αυτό καλλιτέχνη, οι χώροι του Mario Prassinos Museum να αυξηθούν και οι δράσεις του να επεκταθούν, πάντα σε αλληλεπίδραση με τις ανάγκες των κοινών που θα το αγκαλιάσουν».
Mario Prassinos Museum
«Δέντρα και μπουκέτα της μνήμης – 100 χρόνια μετά τον ξεριζωμό»
Μινιάκ 18 Φιλοππάπου, 210 7221011
Διάρκεια έκθεσης: Έως 30 Σεπτεμβρίου 2022
