Στη λίστα με τους 213 καλλιτέχνες και καλλιτέχνιδες από όλο τον κόσμο που ανακοίνωσε η φετινή Μπιενάλε της Βενετίας, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 23 Απριλίου έως τις 27 Νοεμβρίου, φιγουράρει ένα μόνο ελληνικό όνομα, εκείνο της Janis Rafa, την οποία επέλεξε για την κεντρική έκθεση στο Αρσενάλε η επιμελήτρια της 58ης διοργάνωσης Σεσίλια Αλεμάνι.
Οι καλλιτέχνες προέρχονται από 58 χώρες. 180 από αυτούς δεν έχουν παρουσιαστεί ποτέ στο παρελθόν στην κύρια έκθεση της Μπιενάλε. Η διοργάνωση έχει πάρει τον τίτλο της, «The Milk of Dreams», από ένα βιβλίο με σχέδια της σουρεαλίστριας Λεονόρα Κάρινγκτον. Στη «διιστορική» αυτή έκθεση, όπως είπε η Σεσίλια Αλεμάνι, «η παρουσία ενός μεγάλου αριθμού γυναικών και gender non-conforming καλλιτεχνών αμφισβητεί τη φιγούρα των ανδρών ως το κέντρο του σύμπαντος».
Η γεννημένη στην Αθήνα Τζάνις Ραφαηλίδου (Janis Rafa) ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή της στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου του Λιντς (2002-2012) με διδακτορικό στη video art και ήταν μέλος του προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών Rijksakademie (2013-2014) με υποτροφία από το Ίδρυμα Ωνάση. Έχει βραβευτεί από την ARTWORKS (2021).
«Δεν μπορώ να πω ακόμα πολλά πράγματα για το έργο, γιατί δεν μας επιτρέπεται, αλλά μπορώ να σας πω πώς προέκυψε η συμμετοχή μου» λέει η Τζάνις Ραφαηλίδου από το αεροδρόμιο, πριν πετάξει για Ολλανδία όπου ζει και εργάζεται.
Η πρακτική μου ταίριαξε με τη θεματολογία της Μπιενάλε και εντάχθηκε εκεί γιατί στη δουλειά μου είναι ξεκάθαρη, τα δέκα τελευταία χρόνια, η ύπαρξη μιας προβληματικής που εξετάζει τη σχέση ανθρώπου και ζώου, τη σχέση του ζωντανού και του νεκρού σώματος και πώς αυτό το αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος και το ζώο και πώς συνυπάρχουν σε ένα περιβάλλον.
«Δεν γνωριζόμουν με τη Σεσίλια Αλεμάνι, είδε τη δουλειά μου μέσα από τα ολλανδικά πορτφόλιο που κοίταζε για την προετοιμασία της Μπιενάλε. Αυτό που γνωρίζω είναι ότι η Μπιενάλε δεν θα έχει φέτος πολλά βίντεο στις συμμετοχές, εγώ είμαι μια καλλιτέχνης που δουλεύει κυρίως με βίντεο, κινούμενη εικόνα και φιλμ, κάποια γλυπτά και βίντεο εγκαταστάσεις.
Θα έχω μια βίντεο εγκατάσταση. Είναι μια δουλειά που έχει προκύψει κατά τη διάρκεια των δυο προηγούμενων χρόνων της πανδημίας του κορωνοϊού, είναι αποτέλεσμα της έρευνας που έκανα στη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Η πρακτική μου ταίριαξε με τη θεματολογία της Μπιενάλε και εντάχθηκε εκεί γιατί στη δουλειά μου είναι ξεκάθαρη, τα δέκα τελευταία χρόνια, η ύπαρξη μιας προβληματικής που εξετάζει τη σχέση ανθρώπου και ζώου, τη σχέση του ζωντανού και του νεκρού σώματος και πώς αυτό το αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος και το ζώο και πώς συνυπάρχουν σε ένα περιβάλλον, το μυστικό, το μυθολογικό, η ενσωματωμένη πλέον βία στο σώμα, όσο αφορά τον άνθρωπο, τη γυναίκα, την ενδοοικογενειακή βία, όσον αφορά τον εγκλεισμό, όλα αυτά, αυτά εξετάζω και στη δουλειά μου αυτή».
Το σύνολο της δουλειάς της Τζάνις Ραφαηλίδου συνδυάζει φιλμ, βίντεο εγκατάσταση και γλυπτική, προκειμένου να επιστήσει την προσοχή σε μια μη ανθρωποκεντρική, μη λογοκεντρική έννοια των υποκειμενικοτήτων και των τόπων.
Το έργο της κινούμενης εικόνας ισορροπεί μεταξύ μιας εμπειρικής αντίληψης τοπίων και γεγονότων και μιας αυθεντικής αναπαράστασής τους. Οι ιστορίες της βρίσκονται στο περιθώριο του αστικού περιβάλλοντος, στοιχειωμένες από αδέσποτα σκυλιά, φονικά, ξεχασμένα ερείπια, εγκατάλειψη και θάνατο.
Νεκροί και ζωντανοί, ανθρώπινα και μη ανθρώπινα όντα συνυπάρχουν σε μια συμφωνία ονείρου και αισθησιασμού, σχηματίζοντας μια οπτική γλώσσα που βασίζεται στη σιωπή, τη σωματικότητα και την αφή.
Η κρυπτική και οικουμενική φύση αυτών των κινηματογραφικών κόσμων ξεκινά από έναν συγκεκριμένο ρεαλισμό που έχει πολύ μικρή σχέση με τη συνήθη αναπαράστασή του, την αναζήτηση του αόρατου, του μυθικού και του απόκρυφου. Τελετουργίες αποχαιρετισμού, ταφής ή ανασκαφής, υποβολής ή εκδίκησης σχηματίζουν ένα κυκλικό μοτίβο αφήγησης στο οποίο αναγνωρίζεται η μη ανθρώπινη δράση προκειμένου να αποκαλυφθούν πολιτικές και ηθικές διαστάσεις, ως ένα άλλο είδος αρχαιολογίας.
Η πρώτη της μεγάλου μήκους ταινία «Kala azar» (2020) έκανε την πρεμιέρα της στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Ρότερνταμ (βραβείο KNF) και στο New Directors/New Films στο MoMA (2021). Η ταινία έχει συμμετάσχει σε 38 κινηματογραφικά φεστιβάλ, αποσπώντας 9 βραβεία.
Το 2020 τής ανατέθηκε η υλοποίηση νέου έργου από το Ίδρυμα In Between Art Film ως μέρος του πρότζεκτ «Mascarilla 19: Codes of Domestic Violence».
Το 2019 παρουσίασε την πρώτη της μουσειακή ατομική έκθεση στο Μουσείο Centraal της Ουτρέχτης.
Η δουλειά της έχει εκτεθεί σε διάφορους χώρους, μεταξύ των οποίων: Μπιενάλε Βουκουρεστίου (2021), Ατομική Έκθεση Centraal Museum (NL, 2019), Goethe-Institut (GR, 2021), MAXXI (2020), State of Concept Athens (2020) , Manifesta 12 (2018), Palazzo Medici Riccardi (2017), Center d'art Contemporain Chanot (2017), Mardin Biennial (2018), Kunsthalle Munster (2017), EYE Filmmuseum (2016/ 2021), Palazzi (2021 Stroz). Το έργο της Ράφα αποτελεί μέρος πολλών θεσμικών και ιδιωτικών συλλογών, μεταξύ των οποίων το Μουσείο Stedelijk, το Μουσείο Centraal, το Μουσείο Voorlinden και το Fondazione In Between Art Film.
