Η σχέση του Φρόιντ με τον κινεζικό πολιτισμό

Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Το γραφείο του Φρόιντ με τα αγαπημένα του αντικείμενα και στο κέντρο το μικρό κινέζικο παραβάν | Courtesy of the Freud Museum London
0

Το σπίτι του Σίγκμουντ Φρόιντ στο Λονδίνο είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μουσεία της πόλης, φυσικά με επίκεντρο τον πολυφωτογραφημένο καναπέ των ασθενών του. Με μεγάλο ενδιαφέρον αναλύεται συχνά και η σχέση του με τους πολιτισμούς με τους οποίους ήρθε σε επαφή και επηρέασαν το έργο του.

Η συλλογή έργων τέχνης του Φρόιντ είναι περίφημη και διαθέτει περισσότερα από 2000 έργα που συγκέντρωσε από την Αίγυπτο, την Ελλάδα και τη Ρώμη.

Η ιστορία της συλλογής του ξεκινά το 1896, όταν βρισκόταν στην αρχή της καριέρας του. Το 1938 εγκατέλειψε τη Βιέννη για το Λονδίνο, σε ηλικία 82 ετών, και μετέφερε με μεγάλες δυσκολίες τα αντικείμενα της συλλογής, ανάμεσά τους και το ρωμαϊκό αντίγραφο ενός χάλκινου αγάλματος της θεάς Αθηνάς του 2ου αιώνα, που ήταν το αγαπημένο του. Τα αντικείμενα αυτά βρίσκονταν επάνω στο γραφείο του και στα ντουλάπια γύρω από αυτό. Ακόμα και η τέφρα του φυλάσσεται μέσα σε μια ελληνική υδρία από την πλούσια συλλογή του.

Ο ίδιος έλεγε ότι τα αντικείμενα που ταξίδεψαν μαζί του από το γραφείο του στην οδό Bergasse, στη Βιέννη, στο Λονδίνο φαίνονταν πιο εντυπωσιακά.

Η συλλογή του Φρόιντ ήταν μέρος της προκαταρκτικής του εργασίας. Συνέλεγε αντικείμενα που ήταν, για τον ίδιο, οπτική απεικόνιση ενός αρχαίου παρελθόντος που βρίσκεται ασυνείδητα θαμμένο στη συλλογική σύγχρονη ψυχή. Η συλλογή του τού έδωσε νέες ιδέες για να εξηγήσει τη σημερινή ύπαρξή μας.

Μια νέα έκθεση που θα ξεκινήσει στις 22 Φεβρουαρίου στο Freud Museum διερευνά τη σχέση του αυτήν τη φορά όχι με την αρχαιότητα, αλλά με την Κίνα, τον κινεζικό πολιτισμό και τα κινεζικά αντικείμενα και βιβλία στη συλλογή του.

Πολύ αργότερα από τότε που άρχισε να συλλέγει τα αρχαία αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά αντικείμενα που αποτελούν την πλειοψηφία της συλλογής του, ο Φρόιντ έδειξε ενδιαφέρον και άρχισε να αποκτά όλο και περισσότερα κινεζικά κομμάτια που, αν και ήταν τα λιγότερα σε αριθμό, ήταν από τα πιο πολύτιμα αντικείμενα που είχε. Μάλιστα, στο γραφείο του επάνω, εκεί που έβαζε όλα τα αγαπημένα του αντικείμενα καθώς και τα πρακτικά των μελετών του, η θεά Αθηνά κάνει παρέα σε αιγυπτιακές θεές, στιλό και κουτιά πούρων και σε μια κινεζική φιγούρα της Δυναστείας των Τανγκ.

Το ενδιαφέρον του Φρόιντ και η σχέση του με την Κίνα παίρνει και άλλες μορφές, καθώς οι ιδέες για την κινεζική γλώσσα είναι καίριες για την κατανόηση της ερμηνείας των ονείρων. 

Κατά τη διάρκεια της ζωής του, οι ιδέες του Φρόιντ είχαν σημαντικό αντίκτυπο στην Κίνα. Τα έργα του άρχισαν να διαβάζονται και να συζητούνται εκεί γύρω στο 1913, και αρκετές κινεζικές μεταφράσεις των έργων του εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Το περίφημο ανάκλιντρο στο γραφείο του Φρόιντ | Courtesy of the Freud Museum London

Η ενδιαφέρουσα αυτή νέα έκθεση έχει ως επίκεντρο ένα διακοσμητικό αντικείμενο που είχε στο κέντρο του γραφείου του. Πρόκειται για ένα μικροσκοπικό παραβάν από νεφρίτη. Ήταν ένα από τα δύο μόνο αντικείμενα που διασώθηκαν από το πρώην διαμέρισμά του στη Βιέννη το 1938. Το περίπλοκο στολίδι, που στέκεται ακόμα στη θέση του στο τελευταίο του σπίτι στο Χάμστεντ, δεν είναι ιδιαίτερα πολύτιμο και δεν είχε εμφανή σχέση με τη ζωή του ιδρυτή της ψυχανάλυσης. Ωστόσο, μεταφέρθηκε λαθραία από το διαμέρισμά του από τη στενή του φίλη Μαρία Βοναπάρτη, όταν οι Ναζί απείλησαν να κατάσχουν τη μεγάλη συλλογή αντικειμένων και τις αντίκες που είχε αφήσει πίσω του ο Φρόιντ στην Αυστρία. Η σημασία του προβληματίζει τους ιστορικούς από τότε.

Σήμερα οι μελετητές προσπαθούν να ξεκλειδώσουν το πόσο σημαντική ήταν η Κίνα στο έργο του και αυτό το μικρό παραβάν θεωρείται το κλειδί και το εργαλείο της έρευνάς τους. Το κατασκευασμένο από νεφρίτη αντικείμενο στέκεται σε μια ξύλινη βάση και απεικονίζει το κινεζικό ιδεόγραμμα «shou», που σημαίνει «μακρά ζωή». Για τους Ταοϊστές η συνοδευτική διακόσμηση με λουλούδια βοηθούσε στην ενατένιση της απλότητας του φυσικού κόσμου. Ωστόσο, για τον Φρόιντ είχε μια άλλη σημασία, και φαίνεται να χρησιμοποίησε την εικόνα ως υπενθύμιση του άγνωστου, όπως λέει ο ειδικός στον κινεζικό πολιτισμό καθηγητής Κρεγκ Κλούνας στον «Guardian». Εκείνη την εποχή, ο ανεξερεύνητος κόσμος μιας φανταστικής «Ανατολής» ήταν σε αντίθεση με τη δυτική παράδοση της λογικής σκέψης και του κλασικού και για τον Φρόιντ η Ανατολή ήταν σαν τη σκοτεινή περιοχή της κρυφής σημασίας στο ανθρώπινο μυαλό. Υπάρχει επίσης ένα ισχυρό επιχείρημα ότι το συνέδεσε με την ψυχολογία των γυναικών, που τη θεωρούσε μεταβαλλόμενη και μυστηριώδη. Ο Κλούνας πιστεύει ότι το αντικείμενο που βρισκόταν ακριβώς μπροστά του, στο γραφείο του, ήταν μια υπενθύμιση για όλα όσα πίστευε ο Φρόιντ ότι δεν μπορούν να εξηγήσουν οι θεωρίες.

Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Αντικείμενο από νεφρίτη και χρυσό, από την κινεζική συλλογή του Φρόιντ (λεπτομέρεια) | Courtesy of the Freud Museum London

Ενώ ο Φρόιντ μελέτησε τόσο την ελληνική όσο και τη ρωμαϊκή φιλοσοφία σε βάθος, ο Κλούνας σημειώνει ότι απέφευγε τη σοβαρή έρευνα για τα κινεζικά έθιμα και τις σχολές φιλοσοφικής σκέψης, αντίθετα, χρησιμοποίησε κινεζικά τεχνουργήματα ως ισχυρά εμβλήματα μυστηρίου.

Η συλλογή του Φρόιντ ήταν μέρος της προκαταρκτικής του εργασίας. Συνέλεγε αντικείμενα που ήταν, για τον ίδιο, οπτική απεικόνιση ενός αρχαίου παρελθόντος που βρίσκεται ασυνείδητα θαμμένο στη συλλογική σύγχρονη ψυχή. Η συλλογή του τού έδωσε νέες ιδέες για να εξηγήσει τη σημερινή ύπαρξή μας.

Το ελάχιστα κατανοητό σε πολλούς ενδιαφέρον του Φρόιντ για την Κίνα είναι κάτι που ήρθε την τελευταία δεκαετία της ζωής του, οπότε ήταν πολύ φρέσκο ​​στο μυαλό του. Ενώ ήταν αδηφάγος αναγνώστης, μοιάζει να επέλεξε να αφήσει την Κίνα στη σφαίρα του άγνωστου. Σήμερα, το μυστήριο γύρω από τη συλλογή των κινέζικων αντικειμένων του πλανάται ακόμα και, όπως και οι θεωρίες του, προκαλεί πολλές νέες αναλύσεις και θεωρίες.

Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Τα αρχαία αντικείμενα στο γραφείο του Φρόιντ | Courtesy of the Freud Museum London
Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Αντικείμενο από την κινεζική συλλογή του Φρόιντ | Courtesy of the Freud Museum London
Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Επιτραπέζιο κινέζικο παραβάν της Qing Dynasty, 19ος αιώνας | Courtesy of the Freud Museum London
Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Επιτραπέζιο κινέζικο παραβάν, 19ος αιώνας | Courtesy of the Freud Museum London
Ο Φρόιντ και η Κίνα μέσα από τα αντικείμενα τέχνης που συνέλεξε στα τελευταία του χρόνια Facebook Twitter
Καρφίτσα από χρυσό και νεφρίτη, από την κινεζική συλλογή του Φρόιντ (λεπτομέρεια) | Courtesy of the Freud Museum London
Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στη Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες που εξακολουθούν 60 χρόνια μετά

Εικαστικά / Το αμερικανικό «πραξικόπημα» στην Μπιενάλε της Βενετίας και οι θεωρίες συνωμοσίες 60 χρόνια μετά

Ένα νέο ντοκιμαντέρ εστιάζει στις έντονες αντιδράσεις που προκάλεσε η «σκανδαλώδης» βράβευση του αρχιερέα της ποπ αρτ Ρόμπερτ Ράουσενμπεργκ στην Μπιενάλε του 1964, με τη χορηγία της αμερικανικής κυβέρνησης.
THE LIFO TEAM
Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Εικαστικά / Οι ζωές και τα έργα της Lorenza Böttner

Η Lorenza Böttner (1959-1994) ήταν μια καλλιτέχνις που είχε έντονα βιωματική, σωματική σχέση με τη μεταμόρφωση. Μεταμόρφωσε μια ζωγραφική πρακτική σε εικαστική περφόρμανς που «βγήκε» στον δρόμο και έκανε τον δημόσιο χώρο θεατρική σκηνή για μια πολιτικοποιημένη σωματική διαφορετικότητα.
PAUL B. PRECIADO
Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Πολιτισμός / Ένας Μάιος γεμάτος με σύγχρονη τέχνη στην Αθήνα

Το τρίτο μέρος του αφιερώματος του ΕΜΣΤ στις γυναίκες εικαστικούς, Jonathan Meese στην Bernier/Eliades, Θανάσης Τότσικας στη Rodeo, Ιωάννα Λημνιού στην Breeder και ό,τι άλλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γκαλερί και οι χώροι τέχνης τον Μάιο.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Σεξ, ερωτισμός, χλιδή και λάμψη: Ο πολυτάραχος κόσμος της Tamara de Lempicka

Εικαστικά / Ερωτισμός, χλιδή και λάμψη: Ο πολυτάραχος κόσμος της Tamara de Lempicka

Εκθέσεις, ένα μιούζικαλ στο Μπρόντγουεϊ και τιμές-ρεκόρ σε δημοπρασίες φέρνουν στο προσκήνιο μία από τις γυναίκες με τη μεγαλύτερη καλλιτεχνική επιρροή στις αρχές του 20ού αιώνα
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Η Μαντάμ ντε Πομπαντούρ δεν ήταν μόνο η ερωμένη του βασιλιά

Εικαστικά / Η Μαντάμ ντε Πομπαντούρ δεν ήταν μόνο η ερωμένη του βασιλιά

Μια γυναίκα με εξουσία στην Αυλή των Βερσαλλιών, η οποία ήταν υπέρ των μεταρρυθμίσεων και του «φιλοσοφικού» κόμματος που υποστήριζε τον Διαφωτισμό, υπήρξε καλλιτέχνιδα και προστάτιδα των τεχνών. Ήταν όμως και λαομίσητη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Ο ζωηρόχρωμος, μυστηριώδης, πνευματικός κήπος της Ιωάννας Λημνιού

Εικαστικά / Η Ιωάννα Λημνιού μεταμορφώνει την γκαλερί The Breeder σε ιδεώδη κήπο

Στην πρώτη της ατομική έκθεση της που συζητιέται, μέσα από την πυκνή βλάστηση των έργων της αχνοφαίνεται και μια ελπίδα ότι αξίζουμε μια καλύτερη πραγματικότητα από αυτή που ζούμε στις ασφυκτικά φτιαγμένες πόλεις.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
«Για τους αγρότες δεν έχει προτεραιότητα η “οικολογική ευαισθησία” της πόλης, αλλά η πραγματικότητά τους»

Εικαστικά / «Για τους αγρότες δεν έχει προτεραιότητα η “οικολογική ευαισθησία” της πόλης, αλλά η πραγματικότητά τους»

Ανάμεσα σε εκατοντάδες έργα που υπαγορεύονται από τα «επείγοντα» της εποχής, το «Ξηρόμερο», η ελληνική συμμετοχή στην 60ή Μπιενάλε της Βενετίας, εστιάζει στην εντοπιότητα και λειτουργεί ως φόρος τιμής στα πανηγύρια της επαρχίας.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΙΑΚΟΣΑΒΒΑΣ
Η Βενετία γιορτάζει τη εικονογραφία και τον συμβολισμό του στήθους

Εικαστικά / Μια μεγάλη εικαστική έκθεση αφιερωμένη στο γυναικείο στήθος

Στη Βενετία και στο Palazzo Franchetti μια έκθεση αφηγείται την «περιπέτεια» ενός σημείου της γυναικείας ανατομίας που έχει κατανοηθεί και αναπαρασταθεί στην τέχνη, τη διαφήμιση, τη μόδα, σε όλους τους πολιτισμούς και τις παραδόσεις με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.
NEWSROOM
Το λεπτεπίλεπτο έργο του Στρατή Ταυλαρίδη που το κατέστρεψε μια γάτα στη Σμύρνη 

Εικαστικά / Το λεπτεπίλεπτο έργο του Στρατή Ταυλαρίδη που το κατέστρεψε μια γάτα στη Σμύρνη 

Ο νεαρός εικαστικός εκπροσώπησε την Ελλάδα στη Μεσογειακή Μπιενάλε της Σμύρνης με ένα έργο για την ιστορία ενός παιδιού που έχει υποστεί ενδοοικογενειακή κακοποίηση, το οποίο καταστράφηκε από μια γάτα. Και δεν βρέθηκε κανείς να τη σταματήσει! 
M. HULOT