Η παρεξήγηση με τη Μέδουσα του Garbati

Η παρεξήγηση με τη Μέδουσα του Garbati Facebook Twitter
Όταν το άγαλμα τοποθετήθηκε με ενθουσιασμό έξω από το δικαστήριο του Μανχάταν –που καταδίκασε σεξουαλικούς εγκληματίες, όπως ο Χάρβεϊ Γουάϊνστιν- πολλοί βάλθηκαν να μαντεύουν το απώτερο κίνητρο του Αργεντινού καλλιτέχνη που το φιλοτέχνησε. Φωτ.: Michael M. Santiago/Getty Images/Ideal Image
0



ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΠΕΡΙΠΟΥ ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ, με το κίνημα #MeToo να μην έχει χάσει πολλή από την αρχική δυναμική του, στη Νέα Υόρκη ένα πανέμορφο άγαλμα κατάφερνε να διχάσει την κοινή γνώμη.

Το έργο Τέχνης επί της ουσίας ήταν η αντιστροφή ενός αρχαιοελληνικού μύθου. Η Μέδουσα, πανέμορφη ιέρεια της θεάς Αθηνάς, πριν καταλήξει το τέρας που τελικά εξοντώθηκε δια αποκεφαλισμού από τον Περσέα, απεικονιζόταν σε όλη την άγρια ομορφιά της, αυτή τη φορά, όμως, ως τιμωρός και όχι ως κτήνος – δράστις.

Απεικονιζόταν ως η γυναίκα που τελικά αποκεφάλισε τον Περσέα –και όχι το αντίστροφο- αποκαθιστώντας την τάξη για τον βιασμό που υπέστη από τον θεό Ποσειδώνα.

Ο μύθος λέει ότι η Αθηνά, αντί να προστατεύσει την ιέρεια της και να επιδιώξει την παραδειγματική τιμωρία του Ποσειδώνα, ξέσπασε την οργή της πάνω στην άτυχη γυναίκα, θεωρώντας την υπεύθυνη για τον βιασμό της. Τελικά, ως ύστατη τιμωρία για τη σαγήνη που άσκησε στον Ποσειδώνα, της αφαίρεσε κάθε ομορφιά, μεταμορφώνοντάς την σε τέρας με βλέμμα που πέτρωνε όποιον την αντίκριζε και με φίδια στη θέση των μαλλιών της...

Σε κάθε περίπτωση, με την Τέχνη παραδοσιακά να «σηκώνει» τόσες ερμηνείες, όσα και τα μάτια που την αντικρίζουν, η Μέδουσα του Garbati, επανέρχεται συχνά πυκνά στο timeline χρηστών των social media, κάθε φορά που προκύπτει κάποια συγκλονιστική αποκάλυψη περί σεξουαλικής παρενόχλησης ή βιασμού.


Όταν το άγαλμα τοποθετήθηκε με ενθουσιασμό έξω από το δικαστήριο του Μανχάταν –που καταδίκασε σεξουαλικούς εγκληματίες, όπως ο Χάρβεϊ Γουάϊνστιν- πολλοί βάλθηκαν να μαντεύουν το απώτερο κίνητρο του Αργεντινού καλλιτέχνη που το φιλοτέχνησε.

Πολλοί «είδαν» την αλληγορία του τότε στο σήμερα: διαχρονικά τα θύματα βιασμού αντιμετωπίζονται ως οι φταίχτες αυτού που τους συνέβη και τιμωρούνται αντί του δράστη, με διαπόμπευση, στοχοποίηση, δικαστικούς μαραθώνιους που κατακρεουργούν εκ νέου το θύμα. Επίσης, κάποιοι λίγοι είχαν ενστάσεις για τη «συμβολική» κίνηση του καλλιτέχνη, εντοπίζοντας λάθη στα σημεία που επέλεξε να τονίσει.
 

Όμως, ο Luciano Garbati δεν είχε κατά νου να προκαλέσει τέτοιες παθιασμένες συζητήσεις. Βασικά, δεν είχε κατά νου μία φεμινιστική ανάγνωση της δουλειάς του, καν. Έτυχε. Και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι είχε ξεκινήσει να δουλεύει πάνω σ' αυτή την ιδέα της αντιστροφής του μύθου ήδη από το 2008. Τότε δηλαδή που το κίνημα #MeToo και η χιονοστιβάδα αποκαλύψεων σεξουαλικής κακοποίησης δεν αχνοφαινόταν καν στον χολιγουντιανό ορίζοντα.

Για την ακρίβεια, ο Garbati είχε εμπνευστεί το άγαλμα, από μία χαλκογραφία του 16ου αιώνα που αναπαριστούσε γυμνό τον Περσέα να κραδαίνει στα χέρια του το κεφάλι της Μέδουσας. Τότε ο Garbati συνέλαβε την ιδέα να αναδειχθεί για πρώτη φορά η γυναίκα – Μέδουσα και όχι το απεχθές τέρας, στο οποίο τη μεταμόρφωσαν. Η απόκοσμης ομοφιάς κοπέλα, κάπως σκεπτική, με το βλέμμα χαμηλωμένο, αλλά σταθερό, έχοντας πλέον στο ένα χέρι σπαθί και στο άλλο το κεφάλι του εκτελεστή της.

Η συγκυρία των αποκαλυπτηρίων δημιούργησε νέους, αναθεωρημένους συνειρμούς. Κάποιοι έφτασαν να υμνούν τον τρόπο με τον οποίο ο γλύπτης συνέδεσε τη θεματική του βιασμού της Μέδουσας με τις τρέχουσες αποκαλύψεις που συγκλόνιζαν την Αμερική. Με τη διάθεση του να αναδείξει την εναλλαγή των ρόλων, με τα θύματα πλέον να μιλούν με θάρρος, και, μέσω της δικαστικής οδού, να καταδιώκουν τους δήμιους τους. Ο συμβολισμός, από εκεί και μετά, είχε γίνει viral και ουδείς θυμόταν ή έψαχνε τις ειλικρινείς δηλώσεις του Garbati...

Η παρεξήγηση με τη Μέδουσα του Garbati Facebook Twitter
O Luciano Garbati δεν είχε κατά νου μία φεμινιστική ανάγνωση της δουλειάς του. Έτυχε. Και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι είχε ξεκινήσει να δουλεύει πάνω σ' αυτή την ιδέα της αντιστροφής του μύθου ήδη από το 2008. Φωτ.: Getty Images/Ideal Image


Πολύ γρήγορα το άγαλμα, τοποθετημένο στο Collect Pond Park του Μανχάταν, θεωρήθηκε σύμβολο δικαιοσύνης. Ο Garbati άρχισε να δέχεται ποταμό μηνυμάτων από γυναίκες –και άντρες- που θεωρούσαν την καλλιτεχνική του χειρονομία «καθαρτήρια», «ανακουφιστική», μία «ρομφαία σε όσους δικάζουν τα θύματα βιασμού και τα περνούν από Ιερά Εξετάση, πετώντας τους αληθινούς δράστες» στα μαλακά, μία πραγματική αποσταθεροποίηση της αρχικής, πατριαρχικής αφήγησης για τον βιασμό μιας γυναίκας από έναν «Θεό».
 

Φυσικά, υπήρχαν και οι οργισμένες φωνές. Γιατί ο Garbati επέλεξε την αυτοδικία; Και γιατί η Μέδουσα κρατούσε στο χέρι της το κεφάλι του Περσέα και όχι του Ποσειδώνα που, τελικά, τη βίασε; Μήπως αυτό ήταν μία θολή ανάγνωση περί του τι εστί δικαιοσύνη για τα θύματα του βιασμού; Και μήπως δεν ήταν προβοκατόρικο το γεγονός ότι άντρας ο ίδιος, όμως, είχε επιλέξει μία τόσο γυναικεία ανάγνωση του ζητήματος; Επί μακρόν, στο Twitter άντρες και γυναίκες, φιλότεχνοι και μη, θύματα ή όχι, αναζητούσαν το πραγματικό νόημα πίσω από το εντυπωσιακό άγαλμα, χωρίς να προκύπτει κάτι νεότερο να ειπωθεί.

Για όσο καιρό το άγαλμα παρέμεινε στο Μανχάταν (έως τον Απρίλιο του 2020), στο πλαίσιο έκθεσης εμβληματικών έργων Τέχνης στο κέντρο της μεγαλούπολης, η διχογνωμία καλά κρατούσε και ο Garbati ξεπουλούσε ρέπλικες του αρχικού έργου Τέχνης μέσω διαδικτύου, προς 750 δολάρια η μία..! Προς τιμήν του πάντως, είχε φροντίσει ένα 10% από τα έσοδα να πηγαίνουν στο Εθνικό Κέντρο για τα Δικαιώματα των Γυναικών.

Όπως δήλωνε, μετά από όλη αυτή τη θύελλα, μπορεί η αρχική του πρόθεση καμία σχέση να μην είχε με το #MeToo, όμως, δήλωνε ευτυχής που κατάφερε να κάνει τους άντρες μέρος της συζήτησης και όχι απλούς παρατηρητές των αποκαλύψεων που σημειώνονταν η μία μετά την άλλη.

Σε κάθε περίπτωση, με την Τέχνη παραδοσιακά να «σηκώνει» τόσες ερμηνείες, όσα και τα μάτια που την αντικρίζουν, η Μέδουσα του Garbati, επανέρχεται συχνά πυκνά στο timeline χρηστών των social media, κάθε φορά που προκύπτει κάποια συγκλονιστική αποκάλυψη περί σεξουαλικής παρενόχλησης ή βιασμού.

Και το παρήγορο είναι ότι ακόμη και σήμερα –και στα ελληνικά social με αφορμή την υπόθεση της Σοφίας Μπεκατώρου- έχουν γραφτεί κάποια πολύ όμορφα πράγματα, που, όμως αγνοούν την αρχική ιστορία του γλυπτού.

Ακόμη και έτσι, όμως, είναι σημαντικό που η Τέχνη βοηθά –έστω και με ανάκατο το χρονολόγιο που αφορά το συγκεκριμένο έργο- στο να δούμε βαθύτερα στα πραγματικά γεγονότα και να αφομοιώσουμε τη σκληρή πραγματικότητα στις σωστές της διαστάσεις.

Εικαστικά
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Με αφορμή το εμβρυακό #MeToo της χώρας μας

Τι διαβάζουμε σήμερα: / Με αφορμή το εμβρυακό #MeToo της χώρας μας

Σήμερα: Το ωραιότερο εμβολιαστικό κέντρο • • • δύο διαστάσεις της υπόθεσης Μπεκατώρου • • • η κατάντια της διοίκησης Τραμπ • • • στα τάρταρα η δημοφιλία του Τραμπ • • • παιδάκι και σκυλάκι στον ίδιο τάφο • • • μια εγκυκλοπαίδεια στην παλάμη μας • • • το ρητό της εβδομάδας.
ΚΩΣΤΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Η «λίστα Τραμπ» και τα «απαράδεκτα έργα τέχνης» οδηγούν σε μια άλλη Αμερική

Εικαστικά / Tο μένος του Τραμπ για το Smithsonian: Λογοκρισία, ρατσισμός, λίστες με «απαράδεκτα» έργα

Με στόχο το μεγαλύτερο συγκρότημα μουσείων και ερευνητικών κέντρων στον κόσμο, ο Τραμπ επιχειρεί να ασκήσει έλεγχο και λογοκρισία σε έργα τέχνης και στο περιεχόμενο εκθέσεων, κατηγορώντας το Smithsonian ως «woke» και απειλώντας με περικοπές της χρηματοδότησής του.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Εικαστικά / Το σπίτι-μουσείο της Πολίν Καρπίδα βγάζει τους θησαυρούς του στο σφυρί (μέχρι κεραίας)

Μια από τις πιο εξέχουσες συλλέκτριες στην Ευρώπη, η οποία έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στην Ύδρα, αποφάσισε να πουλήσει τη συλλογή σουρεαλιστικής και μεταπολεμικής τέχνης που στεγάζει στο σπίτι της στο Λονδίνο -τη μεγαλύτερη αυτού του είδους- σε μια δημοπρασία-ορόσημο.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χάρις Επαμεινώνδα: Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις

Εικαστικά / Χάρις Επαμεινώνδα: «Η γλώσσα μου δεν είναι οι λέξεις»

Η βραβευμένη με Αργυρό Λέοντα Κύπρια εικαστικός συνθέτει έναν κόσμο θραυσμάτων, αποκομμάτων της εσωτερικότητας, με ελλειπτικές εικόνες, τον οποίο μας προκαλεί να ανακατασκευάσουμε μέσα από τη σταδιακή του αποκάλυψη.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
 Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Εικαστικά / Μαρία Λοϊζίδου και Πέτρος Μώρης στη 13η Μπιενάλε του Λίβερπουλ

Οι δύο καλλιτέχνες με καταγωγή από Κύπρο και Ελλάδα αντίστοιχα, παρουσιάζουν νέα έργα τους σε μια από τις σημαντικότερες εικαστικές διοργανώσεις της Βρετανίας που φιλοξενεί 30 καλλιτέχνες και συλλογικότητες, με αναθέσεις και θεματικές που έχουν να κάνουν με τη γεωγραφία και τις αξίες που διαπερνούν την πόλη αυτή: καταγωγή και μνήμη.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Μια έκθεση για την πολύχρωμη, πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Εικαστικά / Μια έκθεση για την πολύχρωμη και πολύπλοκη Αθήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο Τόνι Μιλάκης καταγράφει μια πόλη που η πραγματικότητα προσφέρει τις καλύτερες ζωγραφικές λύσεις, που ακόμη και το πιο ευφάνταστο μυαλό ενός καλλιτέχνη δεν μπορεί να τις επινοήσει.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
CHECK Ο Ζαν Φρανσουά Μιλέ και η ατέρμονη γοητεία της φύσης και των εργατών της γης

Εικαστικά / Ζαν Φρανσουά Μιλέ: ο ζωγράφος που ο Βαν Γκογκ αποκαλούσε «πρωτοπόρο»

«Όσο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο νομίζω ότι ο Μιλέ πίστευε σε κάτι ανώτερο» έγραφε ο Βαν Γκογκ για τον «ζωγράφο των χωρικών» αλλά και έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του γαλλικού ρεαλισμού. Η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου τον τιμά με μια μεγάλη έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το Μοναστήρι του Καρόλου: Το μουσείο του «κομμωτή των σταρ»

Εικαστικά / Κάρολος: O «κομμωτής των σταρ» έχει πλέον δικό του μουσείο στα Χανιά

Το «Μοναστήρι του Καρόλου», ένα ενετικό κτίσμα του 1583 και κατοικία του αυτοδίδακτου δημιουργού από το 1991, έχει μετατραπεί σε ένα μοναδικό καταφύγιο όπου συνυπάρχουν η ιστορία της κομμωτικής, έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών μαζί με μνήμες της Μαρίας Κάλλας, της Μπριζίτ Μπαρντό αλλά και της Μαντάμ Ορτάνς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

Εικαστικά / Γιγάντιοι φαλλοί, το σεξ ως ζωτική δύναμη: Τα «ερωτικά» του Takis αναστατώνουν ακόμα

«Τα έργα του αποθεώνουν την ικανότητα του έρωτα να μας αποσπά από την ιδέα του θανάτου». Και έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε στην αναδρομική έκθεση του Ιδρύματος Γουλανδρή στην Άνδρο, και στην Αθήνα. Όλα σχεδόν, εκτός από το πιο γνωστό του, το οποίο οι επιμελητές απέρριψαν ως «κραυγαλέο»...
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Το Fondation Louis Vuitton υποδέχεται 270 έργα του Gerhard Richter σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση

Εικαστικά / Gerhard Richter: «Τώρα που δεν απέμειναν ιερείς ή φιλόσοφοι, οι καλλιτέχνες είναι οι σημαντικότεροι άνθρωποι στον κόσμο»

270 έργα ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή ζωγράφους θα εκτεθούν το φθινόπωρο στο Fondation Louis Vuitton σε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Εικαστικά / Μια αθέατη ως τώρα πλευρά της Φρίντα Κάλο στη Θεσσαλονίκη

Μια διεθνής έκθεση με 241 φωτογραφίες, που μέχρι πρόσφατα δεν είχαν δει το φως δημοσιότητας και αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές της ζωής της πιο διάσημης ζωγράφου του 20ού αιώνα, κάνει στάση το φθινόπωρο στη συμπρωτεύουσα.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Έκθεση αφισών στην Ύδρα μιας Ελλάδας ανόθευτης και ταπεινής

Εικαστικά / Πώς διαφήμιζε η Ελλάδα τον εαυτό της στο εξωτερικό από το ’30 έως το ’60;

Μια σειρά αφισών του ΕΟΤ, σε μια έκθεση που φιλοξενείται στην οικία Λαζάρου Κουντουριώτη, αποκαλύπτει τις πρώτες απόπειρες και τα αρχικά βήματα του ελληνικού τουρισμού, με την υπογραφή σημαντικών Ελλήνων καλλιτεχνών.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Εικαστικά / Νίκος Τρανός: «Η τέχνη είναι ένα πολύ αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό» 

Έχει βοσκήσει πρόβατα, έχει πουλήσει κουλούρια και έχει δουλέψει στην οικοδομή, μέχρι που αποφάσισε ότι το μόνο που ήθελε να γίνει είναι καλλιτέχνης. Τελικά, εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους και διεθνώς αναγνωρισμένους Έλληνες δημιουργούς. Ο πρώην πρύτανης της ΑΣΚΤ είναι άνθρωπος από σπάνια πάστα.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Εικαστικά / «Οι πρώτοι ομοφυλόφιλοι» και η γέννηση μιας νέας ταυτότητας

Μια μεγάλη έκθεση στο Σικάγο εξετάζει την γκέι ταυτότητα ως ιστορικό φαινόμενο μέσα από 300 έργα που δημιουργήθηκαν κυρίως στην περίοδο μεταξύ του 1869, όταν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά η λέξη «ομοφυλόφιλος», και του 1939
THE LIFO TEAM
Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Εικαστικά / Η Χίλμα αφ Κλιντ έβρισκε γαλήνη ζωγραφίζοντας λουλούδια

Σε μια σειρά έργων που παρουσιάζει το θαύμα της ανθοφορίας των λουλουδιών και των φυτών, μια από τις πιο αξιοσέβαστες καλλιτέχνιδες της Σουηδίας στρέφεται σε έναν κόσμο ομορφιάς, γαλήνης και ισορροπίας για να αποκαλύψει αλήθειες για την ανθρώπινη κατάσταση.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση που μας ταξιδεύει στις διαχρονικές του συνδέσεις

Εικαστικά / Το «Πλέγμα των Κυκλάδων» και μια έκθεση για τις διαχρονικές του συνδέσεις

Μπορεί η σύγχρονη τέχνη να συνομιλήσει δημιουργικά με την αρχαία πολιτιστική κληρονομιά; Στην ΕΦΑ Κυκλάδων πίστεψαν στο «στοίχημα» και έτσι προέκυψε μια έκθεση με ξεχωριστό ενδιαφέρον στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ίου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ