Ανήκω στη γενιά που μεγάλωσε με Disney και μάλιστα στην πιο hardcore εκδοχή της. «Φαντασία 2000» με τον Μίκι μαθητευόμενο μάγο, Ντόναλντ, Νταίζη, Σκρουτζ και Κλάρα Μπελ σε μικρά επεισόδια της ΕΡΤ και φυσικά τα σκίτσα των κλασικών εικονογραφημένων – πολύ πριν δημιουργηθεί το Club του Μίκι Μάους, που ομολογώ δεν χώνεψα ποτέ.
Ανάμεσα σε αυτά βάλε τη «Χιονάτη», την «Πεντάμορφη και το Τέρας» ή τη «Μικρή Γοργόνα» και μπορείς να καταλάβεις ότι προφανώς και περίμενα το βασιλόπουλο που θα μου δώσει το μαγικό φιλί, αν και οπτικά πολύ απείχα από τις ηρωίδες με το άψογο πρόσωπο, τα μακριά μαλλιά και τις τέλειες αναλογίες.
Η Disney, τώρα που το σκέφτομαι, πάντα έδινε στις πρωταγωνίστριές της μια επαναστατική ταυτότητα. H Μπελ αποφάσισε να πάρει τη θέση του πατέρα της στο κάστρο του Τέρατος, η Αυγούλα («Sleeping Beauty») πήγε στο απαγορευμένο δωμάτιο, την τσίμπησε το αδράχτι κι έπεσε σε βαθύ ύπνο, η Άριελ προτίμησε τον αγαπημένο της Έρικ και άφησε το βασίλειο του βυθού, η Ραπουνζέλ το έσκασε από το κάστρο όπου την κρατούσε η υποτιθέμενη μητέρα της και πολύ αργότερα, το 2013, η Άννα από το «Frozen» («Ψυχρά κι Ανάποδα») αποφάσισε να ταξιδέψει στα παγωμένα βουνά της Αρεντέλα για να βρει την αδελφή της, αφήνοντας πίσω ένα τσούρμο άντρες να διοικούν το βασίλειο.
Τα βήματα είναι αργά αλλά σταθερά. Από το πρότυπο της ανήμπορης βασιλοπούλας ή της ορφανής κόρης που σώζεται από ένα ψηλό αγόρι ή, στη χειρότερη, από επτά νάνους –είναι μεγάλη συζήτηση αυτή η συμβίωση– φτάσαμε σε μια πιο φεμινιστική θεώρηση ή τουλάχιστον ακουμπήσαμε μια πιο Girl Power αντίληψη, που αλλάζει επιτέλους λίγο τα δεδομένα.
Νομίζω ότι αυτή είναι και η πρώτη blockbuster Disney ταινία όπου, πάνω από το ρομάντζο ανάμεσα στην ωραία και τον παίδαρο, τελικά υπερίσχυσε η αγάπη ανάμεσα σε δύο αδελφές και τα μάγια λύθηκαν με το δικό τους φιλί – χωρίς την παρέμβαση κάποιου αρσενικού κούκλου. Να πούμε βέβαια ότι και σε αυτή την περίπτωση οι δυο πριγκίπισσες είναι θεές με μακριά μαλλιά, μεγάλα μάτια και φιδίσιο κορμί που φοράνε εντυπωσιακά ρούχα – αν έχεις τρέξει πανικόβλητος να βρεις τη στολή της βασίλισσας Έλσας πριν εξαντληθεί, με καταλαβαίνεις.
Τα βήματα είναι αργά αλλά σταθερά. Από το πρότυπο της ανήμπορης βασιλοπούλας ή της ορφανής κόρης που σώζεται από ένα ψηλό αγόρι ή, στη χειρότερη, από επτά νάνους –είναι μεγάλη συζήτηση αυτή η συμβίωση– φτάσαμε σε μια πιο φεμινιστική θεώρηση ή τουλάχιστον ακουμπήσαμε μια πιο Girl Power αντίληψη, που αλλάζει επιτέλους λίγο τα δεδομένα.
Ακολούθησε η Βαϊάνα («Moana», 2016), αυτή η γλυκιά πολεμίστρια που –επίσης αψηφώντας τις διαταγές του πατέρα της– αποφασίζει να σώσει τον τόπο της, ζητώντας βοήθεια από τον Μάουι με ένα αποφασιστικό μάντρα: «Είμαι η Βαϊάνα του Μότο Νούι. Θα ανέβεις στη βάρκα μου, θα διασχίσουμε τον Ωκεανό και θα επιστρέψεις την καρδιά της Τεφίτι». Κανένα ειδύλλιο, καμιά νύξη για έρωτες και αγάπες, μόνο περιπέτεια, τόλμη και φιλία, με μια πρωταγωνίστρια που δεν έχει αλαβάστρινο δέρμα, ούτε σώμα μοντέλου, και συμπρωταγωνιστή έναν ευγενικό γίγαντα που πολύ απέχει από τα πριγκιπόπουλα του παραμυθιού.
To 2021 η Disney κυκλοφόρησε το «Ενκάντο: Ένας κόσμος μαγικός» και νομίζω ότι η πρωταγωνίστρια Μιραμπέλ Μαδριγάλ ήταν αυτή που έβαλε οριστικό τέλος στο πρότυπο της εύθραυστης πριγκίπισσας-πρωταγωνίστριας. Δυναμική, με χιούμορ, αποφασιστικότητα και ενσυναίσθηση, αλλά κυρίως κοντούλα, παχουλούλα, με γυαλιά και κατσαρά, απεριποίητα μαλλιά, μοιάζει περισσότερο με πολλά κορίτσια αυτής της ηλικίας – σίγουρα περισσότερο από την Πεντάμορφη ή τη Ραπουνζέλ. Μια φανταστική παραγωγή με χρώματα, εξαιρετική μουσική και πλοκή στην οποία η Μιραμπέλ, η μόνη από την οικογένεια που δεν έχει κάποιο χάρισμα, τελικά καταφέρνει με το θάρρος της να σώσει όλη την κοινότητα. Στην 60ή της ταινία μεγάλου μήκους, η Walt Disney μάς έδωσε μια πιο αυθεντική φιγούρα για να γίνει πρότυπο των μικρών παιδιών και κέρδισε μάλιστα Όσκαρ καλύτερης ταινίας κινουμένων σχεδίων την ίδια χρονιά.
Οι ιστορίες της Disney εξελίσσονται μαζί με την κοινωνία, αργά αλλά σταθερά. Και παρότι έχουμε πολύ δρόμο μπροστά μας, κάτι πάει να γίνει. Κάτι που ρίχνει τον πρίγκιπα από το λευκό του άλογο, επιτρέπει τη διαφορετικότητα και ενισχύει τη συμπερίληψη. Το 2022 η Pixar –για λογαριασμό της Walt Disney– δημιούργησε την ταινία «Lightyear» με πρωταγωνιστή τον Buzz Lightyear, τον αστροναύτη από το «Toy Story». Η καρδιακή φίλη και συγκυβερνήτριά του, η Alisha, είναι παντρεμένη με την Kiko, την οποία φιλά τρυφερά όταν επιστρέφει σπίτι μετά την αποστολή της – ό,τι θα έκανε δηλαδή οποιοσδήποτε φυσιολογικός χαρακτήρας κινουμένων σχεδίων στη θέση της.
Η Walt Disney αρνήθηκε να κόψει τη σκηνή, όπως της ζητήθηκε από συγκεκριμένες χώρες όπου έκανε τη διανομή, με αποτέλεσμα η ταινία να μη φτάσει στις αίθουσες σε όλο τον κόσμο. Η queer Alisha –που λίγοι ξέρουν, αφού το φιλμ δεν σημείωσε τόσο μεγάλη επιτυχία– είναι ίσως η αρχή. Πού ξέρεις; Μπορεί κάποια στιγμή το «ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα» να γίνει «ζήσαν αυτοί αληθινά κι εμείς απαλλαγμένοι από στερεότυπα, σε έναν κόσμο όπου μπορείς να είσαι ό,τι θέλεις». Κι αυτό να μην είναι παραμύθι.
Buzz Lightyear (Pixar, 2022)
