Η ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΑΚΥΡΩΣΗ του show «Πες το ψέματα», που είχε προγραμματιστεί για τον Φεβρουάριο, υπό το βάρος πλήθους αντιδράσεων, αποχωρήσεων και του ντόρου που ακολούθησε, έφερε στην επιφάνεια το ζήτημα του σεξισμού που μαστίζει και τη σκηνή και του ελληνικού stand-up comedy. H επίμαχη αφίσα της παράστασης, που αποτελεί μεταφορά του βρετανικού «Would I lie to you?», με τους 17 άντρες κωμικούς και επώνυμους καλεσμένους και καμία γυναίκα ανάμεσά τους, ήταν αυτή που πυροδότησε ένα κύμα διαμαρτυρίας εκ μέρους γνωστών γυναικών stand-up κωμικών όπως η Ήρα Κατσούδα, η Δήμητρα Νικητέα, η Χρύσα Κατσαρίνη, η Κατερίνα Βρανά, η Χριστίνα Βούλγαρη, η Μελίνα Κόλλια και άλλες, οι οποίες σε κοινή τοποθέτησή τους μίλησαν ξεκάθαρα για ζητήματα πρόσβασης και αποκλεισμού των γυναικών με αφορμή την εν λόγω παράσταση. Μια σειρά δημόσιων τοποθετήσεων, απολογητικών δηλώσεων και κάποιων εσφαλμένων damage control χειρισμών εκ μέρους των οργανωτών, εν μέσω απανωτών αποχωρήσεων ονομάτων που είχαν ανακοινωθεί, δυναμίτισε το κλίμα ακόμα περισσότερο, με οριστική κατάληξη, όπως ήταν φυσικό, την ακύρωση της παράστασης.
Οι δικαιολογίες που επικαλέστηκαν κάποιοι από τη δημιουργική ομάδα της παράστασης, όπως ο Βύρων Θεοδωρόπουλος, που υποστήριξε «πως δεν βρήκαν άλλες γυναίκες», ή ο Δημήτρης Μακαλιάς, ο οποίος δήλωσε στην ΕΡΤ πως «εμείς θέλουμε ανθρώπους στην παράστασή μας ίσους, άξιους ανθρώπους για να κάνουμε μια δουλειά, δεν θα βάζαμε ποτέ για τα μάτια του κόσμου μια γυναίκα», απέδειξαν πως δεν έγινε κατανοητό ποιο ήταν εν τέλει το πρόβλημα. Και είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως ακόμα και δημοφιλείς κωμικοί, που θα έπρεπε να είναι πιο υποψιασμένοι, δυσκολεύονται να καταλάβουν το απλούστατο, ότι ο σεξισμός είναι συστημικός και πως κάθε φορά που στήνουν ένα line-up το θέμα δεν είναι αν θα γίνει ποσόστωση αλλά το ότι δεν σκέφτηκαν καν γιατί συνιστούσε πρόβλημα μια παράσταση με 17 άντρες κωμικούς.
Η κατάληξη μετά από όλα αυτά ήταν να χρειάζεται να εξηγήσουν οι γυναίκες κωμικοί που αντέδρασαν γιατί μια παράσταση με τον τίτλο «Women in comedy» είναι κάτι εντελώς διαφορετικό και γιατί μια παράσταση γυναικείας ενδυνάμωσης δεν έχει σχέση με μια παράσταση αποκλειστικά αντρική υπόθεση.
Η αντίδραση του Δημήτρη Χριστοφορίδη που θα συμμετείχε κι αυτός στην παράσταση και διαχώρισε τη θέση του από τους υπόλοιπους της οργανωτικής ομάδας ήταν η μόνη προς τη σωστή κατεύθυνση: «Δεν έχει σημασία ποιος έκανε το line-up, δεν έχουν σημασία οι μετέπειτα καλεσμένοι, δεν έχει σημασία ποιος το σκέφτηκε, σημασία έχει ότι είδαμε μια αφίσα με 17 αντρικά ονόματα και δεν είπαμε τίποτα. Εγώ, προσωπικά, δεν είπα τίποτα. Κρίμα. Η κωμωδία γίνεται χειρότερη έτσι, όχι καλύτερη».
Όταν οι έμφυλοι διαχωρισμοί και τα στερεότυπα είναι τόσο βαθιά ριζωμένα και εντυπωμένα στην κοινή συνείδηση, καθίσταται ομολογουμένως δύσκολο να γίνουν αντιληπτές οι διακρίσεις κατά των γυναικών που προκύπτουν με απόλυτα φυσικό τρόπο. Ασφαλώς και πιστεύουμε πως οι οργανωτές δεν είχαν καμία πρόθεση, συνειδητά τουλάχιστον, να αποκλείσουν τις συναδέλφους τους και πιθανό να αυτοπροσδιορίζονται ως φεμινιστές. Ωστόσο, οι διακρίσεις δεν είναι πάντα συνειδητές. Για τον ίδιο λόγο, θεωρητικά κανείς δεν αποκλείει τις γυναίκες από τις ηγετικές θέσεις στην πολιτική, στις επιχειρήσεις και στα διοικητικά συμβούλια. Είναι έτσι όμως;
Εν έτει 2025, καλούμαστε να εξηγούμε τα αυτονόητα που μόνο αυτονόητα δεν είναι τελικά. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Η stand-up σκηνή είναι ταυτισμένη στο μυαλό των περισσοτέρων με τους άρρενες εκπροσώπους της και το χιούμορ θεωρείται αυστηρά αντρική υπόθεση. Για δεκαετίες η γυναίκα ήταν καλή για να αποτελεί αντικείμενο σε σεξιστικά αστειάκια και για να σπάνε πλάκα εις βάρος της. Χιούμορ και γυναίκα εξακολουθούν να αποτελούν αντιφατικές έννοιες για πολλούς. Ακόμα και σε μια καθημερινή παρέα, η αντιμετώπιση του χιούμορ, όταν προέρχεται από γυναίκα, είναι πολύ διαφορετική, ειδικά αν τολμήσει κάποιο edgy αστείο, σαφώς αντρικό μονοπώλιο.
Στη συνείδηση των περισσότερων αντρών, η γυναίκα σε μια σκηνή ισοδυναμεί με αυτό που σε ανάρτησή της στο Facebook ανέφερε η κωμικός Ήρα Κατσούδα: «Όπως μου είχε πει πριν από χρόνια στα μούτρα ένας συνάδελφος κωμικός: “Η γυναίκα στη σκηνή πρέπει να ’χει στύλο και να λέει [ότι θα] κεράσει ουίσκι”». Κι αν δεν τολμούν να το ξεστομίσουν τόσο χυδαία, σίγουρα αρκετοί δεν αντιμετωπίζουν τις γυναίκες συναδέλφους ως απολύτως ισότιμες και ισάξιες με τους ίδιους αλλά ως ευχάριστη νότα ή αναγκαίο κακό. Η σκηνή του stand-up comedy είναι, ούτως ή άλλως, ένας πολύ απαιτητικός χώρος. Μια γυναίκα κωμικός αντιμετωπίζεται εξ ορισμού με ακόμα μεγαλύτερη καχυποψία και θα πρέπει να καταβάλει επιπλέον προσπάθεια για να πείσει το κοινό.
Η κατάληξη μετά από όλα αυτά ήταν να χρειάζεται να εξηγήσουν οι γυναίκες κωμικοί που αντέδρασαν γιατί μια παράσταση με τον τίτλο «Women in comedy» είναι κάτι εντελώς διαφορετικό και γιατί μια παράσταση γυναικείας ενδυνάμωσης δεν έχει σχέση με μια παράσταση αποκλειστικά αντρική υπόθεση. Αν υπήρχε ο αντίστροφος σεξισμός, τότε θα βλέπαμε και παραστάσεις «αντρικής ορατότητας», αλλά κοίτα να δεις που δεν βλέπουμε, γιατί απλούστατα είναι περιττές.
Το γεγονός, επίσης, ότι την αρχική σύνθεση της παράστασης την υπερασπίστηκε ένας όχλος μισογύνηδων που φώναζαν για τις «υστερικές» που διαμαρτύρονται επειδή «δεν πουλάνε οι ίδιες» και για τη μάστιγα της πολιτικής ορθότητας λέει πολλά. Μερικά μόνο από τα σχόλια όσων συντάχθηκαν με τους άντρες κωμικούς στα σόσιαλ να διαβάσει κανείς αντιλαμβάνεται τη ρίζα του προβλήματος: «Τι να κάνουμε που παγκοσμίως οι γυναίκες δεν τα πάνε τόσο καλά στην κωμωδία όσο οι άντρες;», «Από πότε έγιναν αστείες οι γυναίκες;», «Όποιος μπλέκει με τα wokeπίτουρα, τον τρώνε οι φεμικότες», «Άλλη μια νίκη για τη woke κουλτούρα», «Ντροπή στις φεμιναζί που το ξεκίνησαν αυτό».
Η μεγάλη ειρωνεία είναι πως το ελληνικό stand-up comedy, που μετρά μόνο λίγες δεκαετίες στη χώρα μας, οφείλει κατά κύριο λόγο την ύπαρξή του σε μια γυναίκα, τη Λουκία Ρικάκη. Οι «Νύχτες Κωμωδίας» που οργάνωνε η σκηνοθέτις που έφυγε πρόωρα, το 2011, σε ηλικία μόλις 50 ετών, ήταν που σύστησαν στο ελληνικό κοινό το stand-up, το 1995, στο club «Κούνιες», και στη συνέχεια στο πρώτο Comedy Club στο 104 της οδού Θεμιστοκλέους. Αλλά στην πορεία ανακαλύψαμε πως οι γυναίκες δεν είναι τόσο αστείες τελικά και καταλήξαμε να μη βρίσκονται γυναίκες κωμικοί για να συμμετέχουν σε μια παράσταση.
Σε έναν ιδανικό κόσμο, χωρίς έμφυλες ανισότητες, θα ανέβαιναν παραστάσεις πότε με άντρες συμμετέχοντες, πότε με γυναίκες, πότε με μεικτή σύνθεση και κανείς δεν θα αναρωτιόταν αν κρύβεται από πίσω ο οποιοσδήποτε αποκλεισμός. Σε έναν ιδανικό κόσμο, όπου θα υπήρχε ισότητα στην πράξη, δεν θα χρειαζόταν να αντιδράσει ή να επιχειρηματολογήσει κανείς και καμία με αφορμή μια προβληματική αφίσα. Σε έναν ιδανικό κόσμο, όταν ένας κωμικός θα ανέβαινε στη σκηνή για το νούμερό του, το φύλο δεν θα είχε καμία θέση. Σε έναν ιδανικό κόσμο, κανείς δεν θα έκανε υποτιμητικά και χυδαία αστειάκια για γυναίκες του stand-up comedy.
Σε έναν ιδανικό κόσμο, η έννοια της ποσόστωσης δεν θα υπήρχε καν. Αλλά επειδή δεν ζούμε σε αυτόν τον κόσμο, υπάρχουν έννοιες όπως η συμπερίληψη, η αφύπνιση, η ορατότητα και η γυναίκεια ενδυνάμωση. Επειδή ζούμε σε έναν άλλον κόσμο, όπου ο σεξισμός έχει διαποτίσει τα πάντα, όπως και τον αέρα που αναπνέουμε, χρειάζονται και η αντίδραση και η προσπάθεια κατανόησης όσων είναι μέρος του προβλήματος που το προνόμιό τους εμποδίζει να δουν.
