Εγκαίνια για το ΕΜΣΤ με τέσσερις διεθνείς καλλιτέχνες: δύο ατομικές εκθέσεις, του Sammy Βaloji με τίτλο «Απόηχοι της Ιστορίας, σκιές της προόδου» και της Τζάνις Ράφα με τίτλο «Εμείς που προδώσαμε τα άλογα», και δύο in situ αναθέσεις, μία τοιχογραφία του Kasper Bosmans με τίτλο «Το θολό βλέμμα» και η γιγαντιαίων διαστάσεων ζωγραφική εγκατάσταση «Human/Nature» και το βίντεο που τη συνοδεύει από την Emma Talbot.
Αφετηρία υπήρξαν τα φιλοζωικά αισθήματα της καλλιτεχνικής διευθύντριας του μουσείου Κατερίνας Γρέγου και το σημαντικό φιλοσοφικό βιβλίο του Βρετανού Τζον Μπέργκερ από το 2009, «Why look at animals?» («Γιατί να κοιτάμε τα ζώα;») που δανείζει και τον τίτλο του στη μεγάλη θεματική έκθεση «Γιατί να κοιτάμε τα ζώα; Δικαιοσύνη για τη μη ανθρώπινη ζωή», η οποία εγκαινιάζεται στις 15 Μαΐου με τη συμμετοχή περισσότερων από εξήντα καλλιτεχνών.
Οι δύο ατομικές εκθέσεις, η τοιχογραφία και η εγκατάσταση που εγκαινιάζονται σήμερα στις 3 Απριλίου, αποτελούν προπομπό της έκθεσης με θέμα τα δικαιώματα των ζώων, κάτι που δεν έχει γίνει ποτέ σε άλλο μουσείο διεθνώς μέχρι σήμερα. Και φυσικά η έκθεση δεν επικεντρώνεται στην αναπαράσταση των ζώων στην τέχνη αλλά στην ηθική και πολιτική διάσταση της εκμετάλλευσής τους από τον άνθρωπο, από τη βιομηχανική επανάσταση μέχρι σήμερα.
«Οι εκθέσεις αυτές δεν μιλάνε μόνο για τα ζώα αλλά θεωρήσαμε ότι είναι μια πάρα πολύ καλή στιγμή να μιλήσουμε για ένα θέμα που είναι πάρα πολύ παραγκωνισμένο στις δυτικές κοινωνίες, ειδικά μετά τη βιομηχανική επανάσταση. Για το πώς συνυπάρχουμε σε αυτόν τον πλανήτη με τη χλωρίδα και την πανίδα».
Όπως είπε η Κατερίνα Γρέγου στην πρώτη δημοσιογραφική παρουσίαση: «Οι εκθέσεις αυτές δεν μιλάνε μόνο για τα ζώα αλλά θεωρήσαμε ότι είναι μια πάρα πολύ καλή στιγμή να μιλήσουμε για ένα θέμα που είναι πάρα πολύ παραγκωνισμένο στις δυτικές κοινωνίες, ειδικά μετά τη βιομηχανική επανάσταση. Για το πώς συνυπάρχουμε σε αυτόν τον πλανήτη με τη χλωρίδα και την πανίδα.
Κι έτσι ξεκινάμε αυτόν τον κύκλο ως ένα προοίμιο, ένα πρελούδιο, με δύο μεγάλες εκθέσεις και δύο παρουσιάσεις. Μια ηθικο-φιλοσοφική συζήτηση που έχει να κάνει με τα δικαιώματα των ζώων, με την ηθική και πολιτική συζήτηση γύρω από τα ζώα, λαμβάνοντας υπόψη τα τεράστια άλματα που γίνονται τα τελευταία 20 χρόνια με τις επιστημονικές μελέτες που αποδεικνύουν περίτρανα ότι τα ζώα δεν είναι μηχανές, όπως τα είχε βαφτίσει ο Ντεκάρτ, αλλά όντα με ενσυναίσθηση και νοημοσύνη».
Η 30 μέτρων τοιχογραφία του ισογείου, ανάθεση του ΕΜΣΤ στον Kasper Bosmans, έναν καλλιτέχνη που φημίζεται για το πολυδιάστατο έργο του, το οποίο περιλαμβάνει γλυπτική, ζωγραφική, εγκαταστάσεις και σχέδιο, απεικονίζει τα ζώα σε κατάσταση εγκλεισμού, είτε πίσω από κάγκελα, είτε πίσω από γυαλί, αλλά και ως σύμβολα.
Ο καλλιτέχνης μελέτησε τα ελληνικά μουσεία, οπότε δανείστηκε μοτίβα από την αρχαιοελληνική τέχνη και τα λαϊκότροπα κεντήματα, αποδίδοντάς τα μέσα από πολύχρωμες ζωγραφικές συνθέσεις που συνδυάζουν την υψηλή τέχνη, τη λογοτεχνία, τη λαογραφία και την queer αισθητική. Μια πομπή όπου απεικονίζεται η σχέση ανθρώπων και ζώων, αλλά φυσικά όπως τα παρατηρούμε και τα ερμηνεύουμε μέσα από το ανθρώπινο βλέμμα. Παρελαύνουν λούτρινα αρκουδάκια, άλογα, σκαντζόχοιροι, βάτραχοι, μόνο που όλα βρίσκονται σε κατάσταση φυλάκισης κάτω από την ανθρώπινη επιτήρηση ενός ζωολογικού κήπου ή ενός τσίρκο.
Ο Sammy Βaloji, που κατάγεται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και ζει στο Βέλγιο (τη χώρα που εκμεταλλεύτηκε όσο καμία άλλη την πατρίδα του) είναι γνώριμός μας, αφού έργο του είχε παρουσιαστεί και πάλι στους χώρους του ΕΜΣΤ κατά την Documenta 14 του 2017 στην Αθήνα, ενώ θεωρείται από τους επιδραστικότερους καλλιτέχνες διεθνώς. Έχει αφιερώσει τα τελευταία χρόνια της δραστηριότητάς του στην έρευνα της ιδιαίτερα πολύπλοκης σχέσης μεταξύ Κονγκό και Βελγίου, τόσο σε πολιτισμικό όσο και οικονομικό επίπεδο.
Η πρώτη του ατομική στην Ελλάδα με τίτλο «Απόηχοι της Ιστορίας, σκιές της προόδου» έχει ως αντικείμενο την ιστορία της χώρας του από τον 15ο αιώνα μέχρι την περίοδο της αποικιοκρατίας αλλά και τη σύγχρονη μορφή της νεοαποικιοκρατίας. Εξετάζει το πώς η βίαιη εκμετάλλευση και η εξόρυξη πόρων που υπέστη από την εποχή της βελγικής κυριαρχίας επηρέασε την εξέλιξη του Κονγκό, γεγονός που έφτασε στη σύγχρονη εποχή μέσα από τον ανταγωνισμό ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης μεταξύ 1940 και 1950 για τον έλεγχο του κογκολέζικου ουρανίου, και φυσικά τις οικολογικές επιπτώσεις μέχρι σήμερα που οι εξορύξεις συνεχίζονται.
Παράλληλα, το έργο με τίτλο «The Meandering», ανάθεση και παραγωγή του ΕΜΣΤ, διερευνά πώς η τέχνη της χώρας «μετοίκισε» στην Ευρώπη όταν οι Ευρωπαίοι έφευγαν από το προαποικιοκρατικό Βασίλειο του Κονγκό με διπλωματικά δώρα που κατέληγαν στα περίφημα cabinet de curiosités και όχι μόνο.
Πρόκειται για αντικείμενα που η καλλιτεχνική τους αξία αμφισβητήθηκε και μόνο πολύ αργότερα θεωρήθηκαν ένα εθνολογικό είδος τέχνης, όταν το 1922 στην Μπιενάλε της Βενετίας έγινε η πρώτη έκθεση με θέμα την «Arte Negra».
Η έκθεση περιλαμβάνει φωτογραφίες, αρχειακό υλικό, βίντεο, εγκαταστάσεις, ενώ ένα χαλί 88 μέτρων με μοτίβα προερχόμενα από τα γεωμετρικά σχέδια που έφεραν τέσσερις πολύτιμες και περίτεχνα σκαλισμένες στρατιωτικές σάλπιγγες από φίλντισι, οι οποίες έφτασαν στην Ευρώπη τον 15ο και τον 16ο αιώνα, απλώνεται σε ολόκληρη την κύρια αίθουσα.
Η μνημειώδης υφαντουργική εγκατάσταση από μετάξι με τίτλο «Human/Nature» της Emma Talbot, ύψους 9 μέτρων, έχει ζωηρά χρώματα και μηνύματα ανάμεσα σε μυθολογικά και ρυθμικά μοτίβα δανεισμένα από απεικονίσεις ζώων του Μεσαίωνα και της κλασικής αρχαιότητας, όπου η Χίμαιρα εκπροσωπεί το ανθρώπινο «Εγώ» απέναντι στο άγνωστο της φύσης.
Συνοδεύεται από ένα γλυπτό/τρισδιάστατη υφασμάτινη «Χίμαιρα» με χαρακτηριστικά λύκου-γυναίκας-πουλιού-φιδιού. Το βίντεο με τίτλο «Δεν είσαι το επίκεντρο (μέσα στο μυαλό του ζώου)» είναι ένας καταιγισμός εικόνων και κινούμενων σχεδίων όπου η πρωταγωνίστρια/οικοφεμινίστρια και alter ego της καλλιτέχνιδας προσπαθεί να κατανοήσει τον κόσμο μέσα από το βλέμμα ενός μη ανθρώπινου όντος. Τα σχόλια χαρακτηρίζονται από χιούμορ αλλά και από ιδιαίτερο εκπαιδευτικό ενδιαφέρον.
Τέλος, η Τζάνις Ράφα, μια καλλιτέχνιδα η οποία έχει κατακτήσει μια αξιόλογη θέση στη διεθνή εικαστική σκηνή χάρη ακριβώς στο μαχητικό της ενδιαφέρον για τα ζώα, ιδιαιτέρως τα άλογα, δίπλα στα οποία έχει διανύσει μια πορεία ως αθλήτρια, υπογράφει τη μεγάλη πολυμεσική εγκατάσταση με τίτλο «Εμείς που προδώσαμε τα άλογα». Δύο χώροι στον τελευταίο όροφο του ΕΜΣΤ μετατρέπονται σε χώρους ιππασίας με σέλες, στομίδες, βραβεία από αγώνες, μια κουρτίνα από τρίχωμα αλόγου. Η υποβλητική και αισθησιακή ατμόσφαιρα του χώρου που παραπέμπει στην «ερωτική» σχέση του ιππέα με το σώμα του αλόγου περιέχει και μια νέον εγκατάσταση που «μιλάει» εκ μέρους των αλόγων για τις συνέπειες της ανθρώπινης δραστηριότητας επάνω τους.
Η καλλιτέχνιδα βλέπει μέσα από τη σχέση μας με τα άλογα τη βίαιη απαίτηση του ανθρώπου και την απουσία συναίνεσης εκ μέρους του υποταγμένου ζώου, που φυσικά δεν έχει άλλη επιλογή απέναντι στην ανθρώπινη υπεροπλία. Έτσι, η έκθεση, που την αφιερώνει στο αγαπημένο άλογο της νιότης της, απέναντι στο οποίο ομολογεί ότι νιώθει ενοχές, καλεί τους επισκέπτες να αναθεωρήσουν την αντίληψη της ανθρώπινης υπεροχής απέναντι στα ζώα που η ανθρώπινη ματαιοδοξία και απληστία καθυποτάσσει. Το βίντεο που συμπληρώνει την έκθεση αποτελείται από εικόνες ενός παροπλισμένου και απόκοσμου ιπποδρόμου, όπου η απουσία των αλόγων κυριαρχεί.
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τις τέσσερις εκθέσεις του ΕΜΣΤ εδώ.
