Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LifO
Οι Αθηναίοι

Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας: «Η Αθήνα συγκαταλέγεται στις πιο άσχημες πόλεις σε όλον τον κόσμο»

Αρχιτέκτων, ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ. Γεννήθηκε και ζει στο Κολωνάκι. Θεωρεί ότι η μεγαλύτερη φυσιογνωμία της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής σκέψης κατά τον 20ό αιώνα ήταν ο Λε Κορμπιζιέ.

Γεννήθηκα στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1924. Η καταγωγή μου είναι από τη Σίκινο. Ο παππούς μου, όπως και ο πατέρας μου, ήταν ναυτικοί πράκτορες. Η μητέρα μου, Μαριέττα Περόγλου, περηφανευόταν για τις οικογενειακές της ρίζες, οι οποίες φτάνουν μέχρι τους Νοταράδες και τους Ζαΐμηδες. Ο πατέρας της είχε έρθει από τη Μέση Ανατολή και ήταν ο πρώτος που έφερε τη φιστικιά στην Ελλάδα, από τη Συρία. Ωστόσο, τα δέντρα στο κτήμα της οικογένειας στην Αίγινα είναι θάμνοι και είναι από τα μικρότερα του νησιού σε σχέση με αυτά που φυτεύτηκαν έπειτα. Τουλάχιστον έχουν το πλεονέκτημα ότι μπορείς να μαζέψεις τους καρπούς με το χέρι.


• Ο πατέρας μου είχε ως χόμπι τον αθλητισμό για να ξεφεύγει από το επάγγελμά του, που δεν νομίζω ότι τον γοήτευε. Τον θυμάμαι να πηγαίνει βόλτα με τα πόδια από το κέντρο στο Ελληνικό και ποτέ να μην παίζει μ' εμένα ή την αδερφή μου. Άφηνε τη μητέρα μου να αφεντεύει την οικογένεια. Εκείνη ήταν μια αυταρχική προσωπικότητα, μια γυναίκα δυναμική, που ήθελε, όμως, να μας εξουσιάζει. Μας λάτρευε, αλλά μ' έναν δικό της τρόπο. Είχε την αντίληψη της κατακτητικής αγάπης. Πίστευε ότι της ανήκες. Μάλιστα, την περίοδο που έλειπα με υποτροφία στην Αμερική, ξεπούλησε σε έναν παλιατζή οτιδήποτε δικό μου.


• Ως παιδί ήμουν ατίθασος, ζωηρός και δραστήριος. Αγαπούσα πολύ τα μαθηματικά, τη φυσική και απεχθανόμουν τα αρχαία ελληνικά. Με τους φίλους μου παίρναμε τα ποδήλατά μας και κάναμε ατελείωτες βόλτες. Επειδή ήταν Κατοχή, τα αυτοκίνητα είχαν κατασχεθεί, οπότε όλοι οι δρόμοι ήταν άδειοι. Παρά τις κακουχίες της εποχής, ήταν ιδεώδης πόλη για εμάς. Ο αγαπημένος μου τόπος ήταν η Αίγινα, το μέρος των καλοκαιρινών μου διακοπών. Μικρός, ήθελα να γίνω ναυπηγός. Τα ερεθίσματά μου είχαν να κάνουν με τη θάλασσα και οτιδήποτε είχε σχέση με τη μελέτη, τη σχεδίαση και την κατασκευή σκαφών. Έχω φτιάξει με τα χέρια μου δύο κανό και ένα ιστιοφόρο.

 

• Στην αρχιτεκτονική στράφηκα λόγω ενός θείου μου, του αρχιτέκτονα και αρχαιολόγου Gorham Phillips Stevens. Ήταν ο σύζυγος της αδερφής της γιαγιάς μου. Πρόκειται για τον άνθρωπο που έκανε την πρώτη σοβαρή μελέτη του Ερεχθείου, η οποία ακόμα θεωρείται πρότυπη. Επειδή ζούσαμε μαζί στην Αθήνα, τον έβλεπα, αποσβολωμένος, να σχεδιάζει καθημερινά. Συνειδητοποίησα ότι όλο αυτό με ενθουσίαζε. Κι έτσι ερωτεύτηκα την αρχιτεκτονική.

 

Θλίβομαι που σήμερα από τη μέση εκπαίδευση απουσιάζει η αρχιτεκτονική. Τα παιδιά στο σχολείο διαπαιδαγωγούνται σε μια νοοτροπία που στηρίζεται στην οικονομική επιτυχία και όχι στην αλληλοβοήθεια. Η Ελλάδα δεν είναι ένας συμπαγής πληθυσμός, δεν μιλάμε δηλαδή για λαό. Προσωπικά, θεωρώ ότι συναποτελείται από δέκα εκατομμύρια άτομα. Ουσιαστικά, ο καθένας κοιτά τη δική του βολή. Δεν υπάρχει ίχνος αλληλεγγύης. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LifO
Θλίβομαι που σήμερα από τη μέση εκπαίδευση απουσιάζει η αρχιτεκτονική. Τα παιδιά στο σχολείο διαπαιδαγωγούνται σε μια νοοτροπία που στηρίζεται στην οικονομική επιτυχία και όχι στην αλληλοβοήθεια. Η Ελλάδα δεν είναι ένας συμπαγής πληθυσμός, δεν μιλάμε δηλαδή για λαό. Προσωπικά, θεωρώ ότι συναποτελείται από δέκα εκατομμύρια άτομα. Ουσιαστικά, ο καθένας κοιτά τη δική του βολή. Δεν υπάρχει ίχνος αλληλεγγύης. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LifO

 

Η Αθήνα έχει μετατραπεί πλέον σε ένα τεράστιο πάρκινγκ. Δεν παρατηρείται πουθενά αλλού στον κόσμο αυτό. Το 1960, σε συσκέψεις που είχα ως εκπρόσωπος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων με την πολιτική ηγεσία, προβλεπόταν ότι κάθε νέο κτίριο θα είχε γκαράζ.


• Το 1948 ήμουν διπλωματούχος του Εθνικού Mετσοβίου Πολυτεχνείου. Στο διάστημα 1949-1951 ήμουν άμισθος επιμελητής στην έδρα της Ειδικής Kτιριολογίας του EMΠ και παράλληλα υπηρέτησα στο Πολεμικό Ναυτικό ως αρχικελευστής στα δημόσια ναυτικά έργα και αλλού. Επίσης, έχω δίπλωμα M.Sc. από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης και στη συνέχεια πήρα πτυχίο από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου στην πολεοδομία - χωροταξία. Από το 1952 ως το 1954 εργάστηκα με τον καθηγητή Percy Goodman στη Νέα Υόρκη. Επιπλέον, συμμετείχα στον σχεδιασμό του τουριστικού συγκροτήματος του Αστέρα Γλυφάδας, το οποίο αποπερατώθηκε το 1954, και στην κατασκευή του ξενοδοχείου Ναυσικά του Αστέρα Βουλιαγμένης.

 

• Από το 1956 μέχρι το 1960 υπηρέτησα ως δημόσιος υπάλληλος στο υπουργείο Δημοσίων Έργων ως υπεύθυνος για τις πολεοδομικές και αρχιτεκτονικές μελέτες της ανοικοδόμησης της Σαντορίνης μετά τις καταστροφές του σεισμού. Έπειτα, κατά το διάστημα 1960-1969, ανέλαβα αρχιτέκτων της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος. Θεωρώ ότι η μεγαλύτερη φυσιογνωμία της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής σκέψης κατά τον 20ό αιώνα ήταν ο Λε Κορμπιζιέ.

 

• Το 1980 εκλέχθηκα καθηγητής των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων στο EMΠ, όπου δίδαξα μέχρι το 1993. Στους νέους φοιτητές θα έλεγα ότι η μάθηση είναι θέμα βούλησης, όχι δασκάλου. Για παράδειγμα, τα αγγλικά είναι μια γλώσσα που την έμαθα μόνος μου, διαβάζοντας κόμικς, βλέποντας ταινίες στον κινηματογράφο και συνάπτοντας σχέσεις με αγγλόφωνες κοπέλες.

 

• Η αρχιτεκτονική μου στηρίχτηκε στις αρχές του μοντέρνου κινήματος με την προσήλωση στα φυσικά δεδομένα της τοποθεσίας, την πλοκή του ανοιχτού με τον κλειστό χώρο, την οικονομία στη σύνθεση και στην ύλη και την ενότητα μορφής και κατασκευής. Αυτές τις αρχές επεξεργάστηκα κυρίως στις κατοικίες μου και στα ξενοδοχειακά συγκροτήματα.


• Η αρχιτεκτονική για μένα είναι ένας συνδυασμός τέχνης και επιστήμης. Το έργο μου χαρακτηρίζεται από τις εξής αρχές: την ένταξη του κτιρίου στο φυσικό περιβάλλον, τη βιοκλιματική αρχιτεκτονική, τον σεβασμό στο δομημένο περιβάλλον αλλά και την οργανική ενσωμάτωση των εικαστικών τεχνών στο κτίριο.

 

• Η Αθήνα έγινε μια τεράστια τσιμεντούπολη επειδή δεν σχεδιάστηκε από αρχιτέκτονες. Στην Ελλάδα οι αρχιτέκτονες βρίσκονται υπό διωγμό. Σύμφωνα με τον ελληνικό νόμο, η υπογραφή του αρχιτέκτονα σε μια μελέτη δεν είναι απαραίτητη. Αυτό άνοιξε τον δρόμο στους εργολάβους. Είναι απορίας άξιον το ότι το ελληνικό κράτος ουδέποτε με αξιοποίησε για τις πολεοδομικές μου ικανότητες. Αλλά και ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε για εκείνους που έχουν κάτι να προσφέρουν. Φεύγουν χιλιάδες νέοι για να εργαστούν στο εξωτερικό. Πολλοί επισκέπτονται την Ελβετία, μια χώρα που έφτιαξε ο Ιωάννης Καποδίστριας, και εκεί τον θεωρούν μέγα ευεργέτη τους. Ανατρέξτε στο βιβλίο του Κρίστοφερ Μόνταγκιου Γούντχαους, Καποδίστριας: Ο ιδρυτής της ελληνικής ανεξαρτησίας, όπου τα περιγράφει αναλυτικά. Αλλά εμείς φροντίσαμε να τον «καθαρίσουμε» πολύ γρήγορα.


• Ο Κωνσταντίνος Δοξιάδης ήταν κορυφαίος και πρωτοπόρος πολεοδόμος. Έφτιαξε, μεταξύ άλλων, την πρωτεύουσα του Πακιστάν, το Ισλαμαμπάντ, καθώς και τα σχέδια της επέκτασης της Ουάσινγκτον. Στην Ελλάδα, η μόνη δουλειά που του ανέθεσαν ήταν το Απολλώνιο, στο οποίο έχω κάνει τρία κτίρια. Ωστόσο, ποτέ δεν θυμάμαι να εισακούστηκαν άλλες προτάσεις του. Γιατί στη χώρα μας την εξουσία κατέχουν οι εμποροσπιτάδες. Αυτοί είναι που χορηγούν την εκλογή των πολιτικών. Δυστυχώς, στον τόπο μας συνεχίζουμε την πολιτική της χούντας: Ελλάς Ελλήνων Εργολάβων.

 

• Από τα μέσα του 20ού αιώνα η αρχιτεκτονική τείνει να εξαφανιστεί από τον νεοελληνικό χώρο. Δείτε πόσα νεοκλασικά έχουν κατεδαφιστεί ή αντικαταστάθηκαν από άλλα κτίσματα, συνήθως αδιάφορα και απεχθή. Οφείλω να πω ότι υπάρχουν ταλαντούχοι και ικανοί αρχιτέκτονες και το έργο τους εκτιμάται διεθνώς. Όμως, προκαλεί πολλές απορίες το γεγονός ότι πολλοί στις μέρες μας παραμένουν άνεργοι. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της κακής διοίκησης. Στο σύστημα της μελετοκατασκευής, που αφορά την ανάθεση κτιριακών έργων, η αρχιτεκτονική αποτελεί μόνο το 9%, διότι, όπως φαντάζεστε, προέχουν η τάχιστη παράδοση του έργου και το κόστος.


• Επίσης, είναι αδιανόητο το ότι στη χώρα μας δίνεται η άδεια οικοδομής σε πρόσωπα τα οποία όχι μόνο δεν διαθέτουν αρχιτεκτονική παιδεία αλλά ούτε και τη στοιχειώδη εμπειρία. Σε άλλες χώρες του εξωτερικού τις άδειες οικοδομών τις υπογράφουν μόνο διπλωματούχοι αρχιτέκτονες, οι οποίοι μάλιστα έχουν αποκτήσει τριετή πρακτική εμπειρία σε αντίστοιχο γραφείο. Διαφορετικά, για διπλωματούχους πολιτικούς μηχανικούς απαιτείται εξαετής εμπειρία σε αρχιτεκτονικό γραφείο ή για άτομα που στερούνται διπλώματος ενδεκαετής εμπειρία, και αφού έχουν περάσει επιτυχώς αυστηρές εξετάσεις. Κάποτε, όταν πρότεινα αυτό το σύστημα σε μια συνέλευση του ΤΕΕ και σε συνέλευση του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (ΣΑΔΑΣ), έπεσαν να με φάνε, μόνο ξύλο που δεν έφαγα. Η αντίδραση, φυσικά, προέκυψε επειδή ήθελα να τους μειώσω τα διπλώματα.

 

Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LifO
Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/LifO

 

• Όλοι, όμως, ξεχνούν ότι οι σημαντικότεροι αρχιτέκτονες παγκοσμίως, όπως ο Λε Κορμπιζιέ ή ο Φρανκ Λόιντ Ράιτ, δεν είχαν δίπλωμα αρχιτεκτονικής, αλλά εργάστηκαν δίπλα σε σπουδαίους και άξιους αρχιτέκτονες. Ανατρέξτε στο παρελθόν και θα δείτε ότι, προτού ιδρυθούν αρχιτεκτονικές σχολές και θεσπιστούν διπλώματα, δημιουργήθηκαν αριστουργήματα σε όλον τον κόσμο από ανθρώπους που διακρίθηκαν για τις αρχιτεκτονικές τους γνώσεις, χωρίς να έχουν σπουδάσει.


• Θλίβομαι που σήμερα από τη μέση εκπαίδευση απουσιάζει η αρχιτεκτονική. Τα παιδιά στο σχολείο διαπαιδαγωγούνται σε μια νοοτροπία που στηρίζεται στην οικονομική επιτυχία και όχι στην αλληλοβοήθεια. Η Ελλάδα δεν είναι ένας συμπαγής πληθυσμός, δεν μιλάμε δηλαδή για λαό. Προσωπικά, θεωρώ ότι συναποτελείται από δέκα εκατομμύρια άτομα. Ουσιαστικά, ο καθένας κοιτά τη δική του βολή. Δεν υπάρχει ίχνος αλληλεγγύης.


• Γι' αυτό, εξάλλου, η πιο ανίκανη επιχείρηση είναι το ελληνικό κράτος. Σκεφτείτε ότι πριν από δεκαπέντε χρόνια είχαμε σχεδιάσει μαζί με τον Βασίλη Γρηγοριάδη το κτίριο που θα στέγαζε το υπουργείο Εργασίας στο Ολυμπιακό Χωριό. Τελικά, αυτή η μετεγκατάσταση δεν έγινε ποτέ, επειδή το κτίριο πουλήθηκε από τη Μονή Βατοπεδίου, η οποία το είχε λάβει σε ανταλλαγή. Είδατε, έχουμε και μοναστήρι που πουλά και αγοράζει ως μια κανονική επιχείρηση.

 

• Η δόμηση έγινε συνώνυμο της διαφθοράς. Οι άδειες οικοδομής στηρίζονται σε έναν «τσελεμεντέ» που περιέχει αρχιτεκτονικούς όρους. Στη Σαντορίνη, όταν κάναμε την ανοικοδόμηση, ελεγχόμασταν από μια επιτροπή που απαρτιζόταν από αρχιτέκτονες κύρους, όπως ο Δημήτρης Πικιώνης, ο Μανώλης Βουρέκας, ο Τάκης Μιχελής και ένας Κωνσταντινίδης – όχι ο γνωστός. Σήμερα, ποια επιτροπή ελέγχει τους πολιτικούς μηχανικούς που χτίζουν αφειδώς στην πρωτεύουσα; Αυτό που ακούμε είναι ότι υπάρχει επιτήρηση από τις υπηρεσίες του Δημοσίου, οι οποίες τι κάνουν; Κοιτούν αν εφαρμόζεται σωστά αυτός ο «τσελεμεντές» των όρων δόμησης. Αστειότητες!


• Στην Αθήνα μού αρέσουν ο Εθνικός Κήπος, το Ζάππειο, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το μετρό. Όμως, αναμφίβολα, συγκαταλέγεται στις πιο άσχημες πόλεις σε όλον τον κόσμο. Έχει το μεγαλύτερο μήκος δρόμων και ταυτόχρονα μικρά οικοδομικά τετράγωνα. Υπάρχουν πολλά σημεία στην πόλη τα οποία είναι παραμελημένα. Οι δημοτικές αρχές δεν ενδιαφέρονται παρά μόνο για το εορταστικό στόλισμα της πλατείας Συντάγματος.


• Με ενοχλεί το γεγονός ότι ο δημόσιος χώρος έχει συρρικνωθεί. Η Αθήνα έχει μετατραπεί πλέον σε ένα τεράστιο πάρκινγκ. Δεν παρατηρείται πουθενά αλλού στον κόσμο αυτό. Το 1960, σε συσκέψεις που είχα ως εκπρόσωπος του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων με την πολιτική ηγεσία, προβλεπόταν ότι κάθε νέο κτίριο θα είχε γκαράζ. Εν τω μεταξύ, έχουν φτιαχτεί πεζόδρομοι-καλντερίμια, λες και απευθύνονται σε ημιόνους. Όλη η πόλη είναι σχεδιασμένη με μίσος απέναντι στους πεζούς. Δενδρύλλια και κολόνες εντελώς ασύνδετα, σπασμένα φρεάτια, τα οποία καθημερινά αποτελούν παγίδες όχι μόνο για τους τυφλούς αλλά για όλους. Ο δημόσιος χώρος έχει υποβαθμιστεί σε ανησυχητικό βαθμό. Ρύπανση, καταπάτηση, στενότητα, ασύδοτη ανομία και κατάληψη. Ένας απέραντος ευτελισμός, ο οποίος στις καθημερινές μας διαδρομές γίνεται επικίνδυνος για τη σωματική μας ακεραιότητα.


• Ο μεγαλύτερος από τα αδέρφια του πατέρα μου, ο Ηρακλής, ήταν μανιακός με το κυνήγι, αγριάνθρωπος και αυτοκτόνησε όταν έμαθε ότι είχε καρκίνο, χωρίς να πει τίποτα στη γυναίκα του. Πήγε στον Ευαγγελισμό, παίρνοντας μαζί του ένα περίστροφο. Στην αρχή, πυροβόλησε στην καρδιακή του χώρα, αλλά αστόχησε. Στη συνέχεια, τοποθέτησε το πιστόλι στο στόμα και έβαλε τέλος στη ζωή του. Κατόπιν τούτου, ο πατέρας μου σιχαινόταν το κυνήγι. Μάλιστα, επειδή πολέμησε το 1912, θυμάμαι ότι τον είχα ρωτήσει πόσους Τούρκους σκότωσε. Εκείνος μου απάντησε: «Δεν σκότωσα κανέναν, μόνο έπιασα έναν αιχμάλωτο». «Και τι του έκανες;» τον ξαναρώτησα. «Του έφτιαξα τσάι επειδή κρύωνε» μου αποκρίθηκε. Αυτό με έμαθε την έννοια της συμφιλίωσης και της συνεργασίας.

 

Πορεύτηκα στη ζωή μου έχοντας την εξής κοσμοθεωρία: ακόμα και αν κάτι πηγαίνει στραβά, εγώ να το θεωρώ αστείο. Με αυτόν τον τρόπο γλίτωνα από το να είμαι διαρκώς δυστυχισμένος. Αντιθέτως, έχω καταφέρει να είμαι πάντα ευτυχής και ενθουσιώδης. Νιώθω πλήρης. Ίσως ήμουν τυχερός.


• Η καλύτερη περίοδος της ζωής μου ήταν εκείνη της στρατιωτικής μου θητείας στο Ναυτικό, όπου χρησίμευσε δεόντως το ότι ήμουν αρχιτέκτων, κάτι που φρόντισα να το εκμεταλλευτώ. Εξακολουθώ να σχεδιάζω κάθε μέρα στο γραφείο, να σκιτσάρω και να γράφω τα απομνημονεύματά μου. Έχω ένα τεράστιο αρχείο και παλεύω καθημερινά να το ταξινομήσω. Επιπλέον, διαβάζω πολλά βιβλία Ιστορίας.

 

• Έκλεισα αισίως τα 95 έτη. Περπατώ κάθε μέρα όσο πιο πολύ μπορώ. Δεν είχα ποτέ άγχος. Πορεύτηκα στη ζωή μου έχοντας την εξής κοσμοθεωρία: ακόμα και αν κάτι πηγαίνει στραβά, εγώ να το θεωρώ αστείο. Με αυτόν τον τρόπο γλίτωνα από το να είμαι διαρκώς δυστυχισμένος. Αντιθέτως, έχω καταφέρει να είμαι πάντα ευτυχής και ενθουσιώδης. Νιώθω πλήρης. Ίσως ήμουν τυχερός. Όλα μού πήγαν καλά. Πλέον, δεν θυμώνω καν. Ο θάνατος δεν με τρομάζει. Αισθάνομαι περίεργα που ακόμα ζω. Τον περίμενα πολύ νωρίτερα, αλλά δεν έχει έρθει ακόμη. Όταν επέλθει, βέβαια, βρίσκεσαι στο απόλυτο μηδέν. Η ζωή αποτελείται από έναν κύκλο που ξεκινά από τη γέννηση και καταλήγει στον θάνατο.


• Είμαι πολυθεϊστής. Πιστεύω σε όλους τους θεούς. Τόσα δισεκατομμύρια άνθρωποι ασπάζονται αυτές τις θρησκείες, κάποιος απ' αυτούς ίσως είναι ο σωστός. Τοποθετημένη στο γραφείο μου θα δείτε μια μικρή φωτογραφία από την αγαπημένη μου σύζυγο Νταίζη, την οποία έχασα το 2008. Παρότι μου λείπει, ευτυχώς δεν πρόλαβε να με δει πολύ γέρο. Παντρευτήκαμε το 1956. Μια ολόκληρη ζωή. Κάθε δεύτερη νύχτα, όμως, τη βλέπω στον ύπνο μου. Είναι εκεί και με νουθετεί. Πλέον, δεν φοβάμαι τίποτα παρά μόνο μη χάσω το μυαλό μου. Αυτήν τη διανοητική απώλεια. Δεν ανήκω σ' εκείνους που θα ήθελαν να τους θυμούνται. Δεν με ενδιέφερε ποτέ η καταξίωση.


• Η ζωή με έχει διδάξει ότι το σημαντικό είναι να υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους αλληλουχία. Ο Ορτέγα ι Γκασέτ, εξέχουσα φυσιογνωμία στον ευρωπαϊκό χώρο και ένα από τα διαυγέστερα θεωρητικά πνεύματα του 20ού αιώνα, έχει γράψει ένα βιβλίο με τίτλο Η εξέγερση των μαζών. Στο πόνημα αυτό σκιαγραφεί τον μέσο άνθρωπο, τον κοινό άνθρωπο, ο οποίος, μέσα στην αφθονία του και χωρίς σκοπό, σύρεται απλώς από το ρεύμα. Και αναφέρεται στην επικράτηση των μετρίων έναντι των εξαίρετων. Οι μέτριοι, λοιπόν, είναι αυτοί που είναι ικανοποιημένοι από τον εαυτό τους κι έχουν απαιτήσεις από τους άλλους. Εξαίρετοι είναι εκείνοι που δεν είναι ευχαριστημένοι με τον εαυτό τους, αλλά επιθυμούν να προσφέρουν. Στην εποχή μας αυτοί που θέλουν να προσφέρουν υπάρχουν, αλλά είναι λίγοι και, κυρίως, υποχείριο της μάζας. Ο κόσμος διοικείται σήμερα από τους μετρίους. Ωστόσο, ευτυχώς, η ανθρωπότητα είναι ακόμα ζωντανή, παρά την ανοησία της.


Κατά τη διάρκεια της ημερίδας ΕΣΩ 2020, την Τρίτη 4 Φεβρουαρίου, στις 17:00, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, θα απονεμηθεί το βραβείο συνολικής προσφοράς Archisearch σε τρεις μεγάλες προσωπικότητες: στον Κωνσταντίνο Δεκαβάλλα, στον Ιωάννη Βικέλα και στον καθηγητή Θεοδόση Τάσιο.

Δημοσιογράφος. Σπούδασε στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστήμιου ([email protected])

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

O εντελώς μοναδικός Αριστομένης Προβελέγγιος μιλά στον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο
O νέος κόσμος τον ξέρει από ένα πάρεργο: σχεδίασε το μπαρ Au Revoir. Aλλά ο πολυσχιδής, υπέροχος άνθρωπος που με δέχτηκε σε ένα ισόγειο στα Άνω Πατήσια είναι ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες αρχιτέκτονες.
Πέντε εμβληματικά κτίρια του αθηναϊκού αρχιτεκτονικού μοντερνισμού
Θεωρούνται σημεία αναφοράς στον πολεοδομικό ιστό της πρωτεύουσας
Χτίζοντας δοχεία ζωής: Ο Άρης Κωνσταντινίδης μιλά στον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο
Μια συνέντευξη του μεγάλου αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη (1913-1993) στον Στάθη Τσαγκαρουσιάνο στο περιοδικό Το Τέταρτο, του Μάνου Χατζιδάκι.
Ο Μανόλης Κορρές αφηγείται τη ζωή του στη LIFO
Αρχιτέκτονας. Γεννήθηκε στην Κυψέλη, κατοικεί στα Μελίσσια. Πάντα παρατηρούσε την πόλη από ψηλά. Και η πόλη δεν ήταν ποτέ ακίνητη.
Η παρεξηγημένη «ανώνυμη» αρχιτεκτονική της καθημερινότητας
O καθηγητής αρχιτεκτονικής Δημήτρης Φιλιππίδης αποτυπώνει στο βιβλίο του «Ανώνυμη αρχιτεκτονική - Μια άρρητη παρουσία» όλα εκείνες τις αρχιτεκτονικές δημιουργίες που προσπερνάμε καθημερινά.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Μαρία Κίτσου: Η πoλυσυζητημένη ηθοποιός της χρονιάς αφηγείται τη ζωή της στη LiFO
Λαίδη Μακμπέθ στην παράσταση του Δημήτρη Λιγνάδη στο Εθνικό Θέατρο, Ελένη στις «Άγριες Μέλισσες» του ANT1: φέτος είναι, χωρίς αμφιβολία, η χρονιά της Μαρίας Κίτσου.
Άννα Λόντου: Η προγονή και κληρονόμος του Γιώργου Σεφέρη αφηγείται τη ζωή της στη LiFO
Η ζωή δίπλα στον Σεφέρη, η αυτοκτονία της Πηνελόπης Δέλτα, το σπίτι της οδού Άγρας και άλλες πτυχές μιας μυθιστορηματικής καθημερινότητας.
Η Όλια Λαζαρίδου αφηγείται τη ζωή της στη LIFO
Ηθοποιός, γεννήθηκε στο Κολωνάκι, ζει στα Εξάρχεια. Αγαπά τους γέρους και τα παιδιά γιατί είναι σε μια ηλικία που δεν διεκδικούν τίποτα.
Όταν η Τζένη Βάνου είχε αφηγηθεί τη ζωή της στη LIFO
Τραγουδίστρια. Γεννήθηκε στην πλατεία Αττικής το 1939 και πέθανε στις 5 Φεβρουαρίου 2014. Δεν εκτίμησε ποτέ όσο θα έπρεπε «τη χρυσόσκονη που την έλουσε ο Θεός».
Ματθαίος Γιωσαφάτ: «Ο γάμος είναι μία από τις σημαντικότερες αιτίες της χρόνιας κατάθλιψης»
Ο κορυφαίος Έλληνας ψυχίατρος-ψυχαναλυτής και συνιδρυτής της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας σε μια σπάνια συνέντευξη.
Γιάννης Καϋμενάκης: «Για να μάθεις για το κρασί έχεις τρεις τρόπους. Σπουδάζοντας, πίνοντας ή ταξιδεύοντας»
Οινοχόος, ιδιοκτήτης του Paleo Wine Store στον Πειραιά. Γεννήθηκε στον Κορυδαλλό, ζει στον Πειραιά. Θεωρεί ότι αλλάζει δραματικά η κατάσταση στο ελληνικό κρασί – προς το καλύτερο.
Όταν ο Μένης Κουμανταρέας είχε αφηγηθεί τη ζωή του στη LiFO
«Όταν γράφεις μια ιστορία για την πόλη πρέπει να κοιτάς τους ήρωες από πολύ κοντά και να είσαι αποστασιοποιημένος κιόλας. Η αρχική φωλιά για να τους βρεις είναι πάντα ο εαυτός σου».
Μάκης Θεοφυλακτόπουλος: «Βλέπω νέα παιδιά, χαρά Θεού- η ελπίδα, το καλό κομμάτι της κοινωνίας»
O σπουδαίος Έλληνας ζωγράφος Μάκης Θεοφυλακτόπουλος αφηγείται τη ζωή του στη LIFO
Κώστας Μπακογιάννης: «Δεν ξέρεις πόσο θα ήθελα να ζει ο πατέρας μου και να με έχει δει δήμαρχο της Αθήνας»
Ο δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Μπακογιάννης αυτοβιογραφείται στη μακροβιότερη στήλη της LiFO.
Οι Αθηναίοι της LiFO: Οι δημοσιογράφοι που γράφουν τη στήλη για 15 χρόνια αφηγούνται την εμπειρία τους
Λίγο πριν από τα εγκαίνια της μεγάλης φωτογραφικής έκθεσης «Οι Αθηναίοι της LiFO» στο Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς, παλιοί και νέοι συνεργάτες της LiFO θυμούνται μερικές από τις πιο εντυπωσιακές φωτογραφίες στην ιστορία της στήλης και καταγράφουν εμπειρίες από το making of.
Λίνα Μενδώνη: «Από μικρό παιδί γαλουχήθηκα να πορεύομαι με μέτρο»
Υπουργός Πολιτισμού. Γεννήθηκε στο Παγκράτι, ζει στο κέντρο. Πιστεύει πως, ανεξαρτήτως φύλου, πρέπει να αντιμετωπίζεσαι με κριτήριο την αξία σου.
Όταν ο ζωγράφος Παναγιώτης Τέτσης αφηγήθηκε τη ζωή του στη LifO
«Μου αρέσουν όλα τα θέματα με τα οποία καταπιάνομαι. Λέω γελώντας ότι είμαι τούτι-φρούτι».
Snik: «Δεν έχω πει σε κανέναν ούτε "πάρε ναρκωτικά" ούτε "πάρε ένα όπλο στο χέρι"»
Ο πρωτοπόρος της νέας ελληνικής ραπ σκηνής μιλά για την τεράστια επιτυχία που απολαμβάνει, εξηγεί πώς κατάφερε να φτάσει ως εδώ και δίνει τον δικό του ορισμό στην ευτυχία.
Ο ζωγράφος Γιώργος Ρόρρης αφηγείται τη ζωή του στη LifO
Ζωγράφος. Γεννήθηκε στον Κοσμά Κυνουρίας και ζει στην πλατεία Μαβίλη.
Όταν ο Γιάννης Σπανός είχε αφηγηθεί τη ζωή του στη LiFO
Συνθέτης. Γεννήθηκε στο Κιάτο Κορινθίας.
31 σχόλια
Ταξινόμηση:
Προηγούμενα 12 Επόμενα
Αγαπώ πολύ την Αθήνα κι' έτσι κινδύνεψα να μην διαβάσω αυτή την θαυμάσια συνέντεξη, λόγω του απωθητικού της τίτλου. Ευτυχώς νίκησε η περιέργεια και ανταμείφθηκα γενναιόδωρα.
SMURFakos SMURFakos 17.1.2020 | 14:00
Ειλικρινης απορια: Θεωρεις την Αθηνα ομορφη? (Το οτι ειναι ασχημη δεν σημαινει οτι δεν την αγαπαμε. Αλλο πραγμα αυτο)
avatar Γράφων 18.1.2020 | 17:37
Ερωτεύσιμη. Όχι απαραιτητα όμορφη.
Τώρα μόλις βλέπω τα σχόλια. Την αγαπώ την Αθήνα, γιατί είναι όμορφη και γιά όλ' αυτά που εμπεριέχει. Εκτός της αρχαίας της ιστορίας, φέρει και την ιστορία του νεοσύστατου κράτους από το 1834 και στο εξής και ευτυχώς μένουν ακόμη σημάδια-ουλές από το παρελθόν της αυτό το πρόσφατο. Αν θέλεις να καταλάβεις το μέγεθος του έρμου του τότε κράτους περνάς από το ίδρυμα Βούρου-Ευταξία να δείς που στέγασαν στην αρχή τον Όθωνα, ή το διώροφο απέναντι από το Πανεπιστήμιο (ένθετο σε γυάλινη κατασκευή), ιδιοκτησία των Σούτσων που πούλησαν το Τατόϊ στον Γεώργιο Α!. Επίσης όσα πολύτιμα στεγάζει το Μουσείο της Ιστορικής και Εθνολογικής εταιρίας. Τα των ταπεινών κτιρίων τα γνωρίζουν όσοι διαβάζουν τον ακάματο ερανιστή κ. Βατόπουλο στην "Καθημερινή". Επίσης η σύγχρονη Αθήνα στέγασε τους πιό σπουδαίους πνευματικούς Έλληνες ιδιαίτερα μετά το 1910 και μετά από το 1950 είναι η αδιαμφισβήτητη Μητρόπολη του Ελληνισμού ( χρονολογίες ενδεικτικές). Η γλώσσα η Ελληνική μιλιέται πληρέστερα από οπουδήποτε αλλού και από την πανσπερμία του πληθυσμού που αλλού δεν τον βρίσκεις σε τέτοια μίξη.
Πάνω απ' όλα εδώ βρίσκεται ένα από τα υπέροχα Ελληνικά τοπία σε τέτοια κακοπάθηση, που μέσω αντίστιξης αναδεικνύεται μοναδικό! Το τρίλοφο Ακρόπολης-Φιλοπάππου-Πνύκας, η θαλάσσια γραμμή με μικρά και μεγαλύτερα νησιά σε οπτική επαφή. Και βέβαια ο αέρας όταν φυσά, ή, η ακινησία του μέσα στην Αυγουστιάτικη ζέστη. Να είσαι ψηλά στη Μεσογείων και να κατεβάζουν ψυχρό αέρα του Γενάρη τα βουνά.
Επίσης αποπνέει ελευθερία και την ευρεσιτεχνία αυτού του κόσμου να την ανακαλύπτει και να την καλλιεργεί ακόμα και στις πιό καταπιεσμένες του στιγμές.
Και τώρα μαέστρο βάλε το: "Ομορφιές έχει ο κόσμος σωρό, μα η Αθήνα και ποιός δεν το ξέρει, κάτι άλλο έχει εκείνη θαρρώ, που δεν τόχουνε τ'άλλα τα μέρη"
Black Widow Black Widow 17.1.2020 | 14:46
Καθόλου απωθητικός. Ρεαλιστικός. Καλό είναι να αναγνωρίζουμε την πραγματικότητα, εάν θέλουμε να εξελιχθούμε.
avatar Γράφων 17.1.2020 | 10:52
Για πολλοστή φορά, ευχαριστούμε.
Από την εποχή του καλού Λάλα, προσωπικά μιλώντας, έχω να ευχαριστηθώ συνεντεύξεις.

ΥΓ Ποιος κατήργησε τελευταίος τον υποχρεωτικά υπόγειο χώρο στάθμευσης στις νέες οικοδομές για "τόνωση της οικοδομής"; Ο Αμίλητος! Αλλά ας μην πολιτικολογήσουμε εδώ.
avatar σαλιγκάρι 17.1.2020 | 12:58
ποιός είναι ο Αμίλητος;
είναι ο Βούδας της Ραφήνας;
avatar Alkimos 17.1.2020 | 16:59
ο γερό-Καραμανλής
avatar Γράφων 18.1.2020 | 08:50
Ο Μέγας Πλεηστεϊσιονάρχης.
Ο Καραμάν Αλής ο ΙΙ.
Ο ανεψός του συνεργάτη του Μέρτεν.
Bulbasaur Bulbasaur 17.1.2020 | 10:56
Μου φαίνεται ότι ξεχνάει ότι όλο το κέντρο, όλα τα κτήρια γραφείων του 1950–1960 είναι χτισμένα από αρχιτέκτονες διάσημους, όπως ο Βαλεντής, ο Σακελλάριος, ο Βουρέκας και άλλοι. Αυτοί σχεδίασαν το κέντρο της Αθήνας και δυστυχώς πολλοί από αυτούς ήταν και πωρωμένοι: ο Άρης Κωνσταντινίδης έλεγε να γκρεμίσουμε τα νεοκλασικά γιατί είναι βαυαρικά, και ο Δεσποτόπουλος ήθελε να γκρεμίσει το σημερινό βυζαντινό μουσείο γιατί το έβρισκε κιτς και ξεπερασμένο.

Γιατί κανένας από αυτούς δεν σκέφτηκε να ακόμη και το απλούστερο: να μην καταπλακώνουν τα καινούργια κτήρια τα μικρότερα νεοκλασικά με τυφλούς τοίχους, να μην τα στριμώχνουν. Έπρεπε να έρθει ο Basil Spence με την Εμπορική Τράπεζα Κοραή και Σταδίου, όπου το καινούργιο κτήριο είναι σε οπτική συνέχεια με το διπλανό νεοκλασικό να τους δείξει.
λukum (το) λukum (το) 17.1.2020 | 19:58
Και μην ξεχνάμε και το άλλο... ο Λε Κορμπυζιέ ο "σταρ αρχιτέκτονας" του 20ου αιώνα που πολύ τον έχουν Θεό τους είναι υπέυθυνος για έναν σχεδιασμό κατοικίας όπου αν μη τι άλλο οι Έλληνες "αγάπησαν" όσο τίποτα άλλο...

Τhe Dom-ino system, 1914
https://static.dezeen.com/uploads/2014/03/Le-Corbusier-Do-mino-diagram_dezeen_2.jpg
Εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο λukum!
Μια παράγραφος του τα λέει όλα για την Αθήνα.

Απόσπασμα:
«Ο αρχιτέκτονας του Λονδίνου Πλάτων Ίσαϊας υποστήριξε ότι το μεγαλύτερο μέρος της Αθήνας αποτελείται από κατοικίες Dom-ino (ιδέα Le Corbusier). Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η ελληνική κυβέρνηση στήριξε την ανάκαμψη επιτρέποντας στις οικογένειες να πουλήσουν οικόπεδα στους εργολάβους (αντιπαροχή) για ένα μερίδιο των κτιρίων που προέκυψαν. (σ.σ.: Δεν πουλήθηκαν μόνο κενά οικόπεδα αλλά κυρίως καταστράφηκαν πολλά, μοναδικά νεοκλασικά που είχαν την τύχη να επιβιώσουν καθώς η Αθήνα κατά το ΒπΠ δεν βομβαρδίστηκε). Η πολυκατοικία, ένα πολυώροφο συγκρότημα διαμερισμάτων, είναι στην πραγματικότητα ένα ψηλό Dom-ino, χτισμένο χωρίς αρχιτέκτονα, όπου κάθε οικογένεια έχει διαμορφώσει τα δικά της διαμερίσματα. Το μοντέλο ήταν τόσο επιτυχές που δημιούργησε μια τεράστια τάξη γαιοκτημόνων - και, βεβαίως, οφειλέτες.
Αυτό που είναι ριζικό για το Dom-ino είναι ότι είναι απλώς η αρχή μιας διαδικασίας, η οποία συμπληρώνεται από τους ίδιους τους κατοίκους. Είναι, με άλλα λόγια, η εγκατάλειψη του συνολικού σχεδιασμού. Ο αρχιτέκτονας δεν είναι πλέον οραματιστής, απλά ένας διευκολυντής.»

Σημαντικό στοιχείο 1: Καταργείται ο αρχιτέκτονας και ο συνολικός, αρχιτεκτονικός (άρα και καλαίσθητος) αστικός, οικοδομικός σχεδιασμός.


Σημαντικό στοιχείο 2: Δημιουργήθηκε μια ιδιάζουσα κατάσταση και νοοτροπία στην Ελλάδα με πολλές προεκτάσεις, αυτή των ιδιόκτητων ακινήτων ως αυτοσκοπός του μέσου πολίτη, που είχε ως αποτέλεσμα τους εργολάβους να γιγαντώνονται οικονομικά με ανεξέλεγκτο ρυθμό, ελέγχοντας και επηρεάζοντας πολλούς άλλους οικονομικοκοινωνικούς και πολιτικούς τομείς πέραν του κύριου αντικειμένου τους που είναι οι κατασκευές.
λukum (το) λukum (το) 18.1.2020 | 01:36
Ο “λε Κορμπυζιέ" και οι προτάσεις του για την μαζική κατοικία είναι κατά κάποιο τρόπο η αρχή του κακού για την νεοελληνική αρχιτεκτονική και ως ένα βαθμό και διεθνώς όσο και εάν έχει φτιάξει μερικά αριστουργήματα.

Μεγάλη συζήτηση...
smooth_criminal smooth_criminal 17.1.2020 | 11:49
Εξαιρετική συνέντευξη που αφήνει και κάποια συναισθήματα πικρίας: Έλληνες να έχουν δουλέψει για τα πολεοδομικά σχέδια ξένων πρωτευουσών, όχι όμως για την ελληνική!
Ευτυχώς όμως που ξένοι έχουν εργαστεί όχι πολεοδομικά, αλλά έχοντας σχεδιάσει αρκετά κτίρια την Αθήνας!... ..που κυριολεκτικά πνίγονται μέσα στο εργολαβικό τσιμέντο!...
Μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη, γεμάτη ειλικρίνεια και αλήθειες από έναν βαθειά φιλοσοφημένο άνθρωπο. Την απόλαυσα!
SMURFakos SMURFakos 17.1.2020 | 14:10
Εξαιρετικη συνεντευξη απο εναν πολυ ενδιαφερον ατομο. Και ναι η Αθηνα - οσο και να την αγαπαμε - ειναι η πιο ασχημη πρωτευουσα της Ευρωπης, Αμερικης και Ωκεανιας (Στην Ασια και στην Αφρικη υπαρχουν πιο ασχημες). Οι δε επαρχιακες πολεις ειναι τα ιδια και χειροτερα διοτι τουλαχιστον η Αθηνα εχει την Ακροπολη και μαζευεται λιγο η ασχημια. Ακομα και στην Σαντορινη η θεα προς τα κατω διακοπτεται απο καλωδιο σε ξυλινους πασαλους σε ολο το μηκος της καλδερας. Ελεος...
Black Widow Black Widow 17.1.2020 | 22:11
Διαφωνώ για τις επαρχιακές πόλεις. Υπάρχουν κάποιες άσχημες, ναι, αλλά υπάρχουν και πολλές πολύ πιο όμορφες από την Αθήνα. Επίσης, η Ακρόπολη δεν σώζει την κατάσταση.
SMURFakos SMURFakos 19.1.2020 | 15:44
@Black Widow
Ποια θεωρεις πολυ πιο ομορφη? Την Θεσσαλονικη, την Πατρα, την Λαρισα ή το Ηρακλειο? Μη μου πεις τωρα το Ναυπλιο και την Ερμουπολη διοτι τοτε δεν μιλαμε για συγκρισιμα μεγεθη. Αν συγκρινες αυτες τις μικρες πολεις τις αντιστοιχες τους εκατονταδες αλλες μικρες Ευρωπαικες πολεις (απο πχ Aix en Provence, Gottingen κ.ο.κ) το χασμα ειναι ακομα πιο μεγαλο.
Riemann Riemann 17.1.2020 | 15:52
Ειμαι Αθηναιος και συμφωνω απολυτα με οσα λεει. Η πλεον κακασχημη πολη αλλα μακροσκοπικα. Απλα υπαρχουν (ακομα) καποια ελαχιστα σημεια που μπορεις βνα τις αγαπησεις. Το αρχαιολογικο Μουσειο αφημενο σεχδον εγκαταλελειμμένο. Το μουσειο της Ακροπολης θελει γκρεμισμα παναθλιο . Το ιδιο το παραλιακο εκτρωμα ιδρυματος Νιαρχου.
Randy Marsh Randy Marsh 17.1.2020 | 16:35
Απλός, μεστός, αληθινός λόγος.
λukum (το) λukum (το) 17.1.2020 | 16:51
Η ασχήμια της πόλης της Αθήνας αλλά και πολλών άλλων πόλεων της Ελλάδας λόγω του παραγκωνισμού της Αρχιτεκτονικής από την οικοδομική δραστηριότητα έχει δημιουργήσει ένα μόρφωμα που είναι στρουθοκαμηλισμός να μην παραδεχόμαστε πόσο άσχημο είναι.

Εάν δεν παραδεχτείς το λάθος και δεν το αναγνωρίσεις δεν μαθαίνεις από αυτό. Γι'αυτό και βλέπουμε πως τα ίδια λάθη που γίνονταν επί δεκαετίες εξακολουθούν να συμβαίνουν κάνοντας την πόλη χειρότερη χρόνο με το χρόνο. Ελάχιστο πράσινο και σε πολύ κακή κατάσταση, ελεύθεροι χώροι τσιμεντωμένοι, πολεοδομικός αχταρμάς, αρχιτεκτονικά εκτρώματα, απουσία ελεύθερων χώρων, διαρκής οικοδομική δραστηριότητα σε περιοχές ήδη εξαιρετικά πυκνοκατοικημένες, ηχορύπανση.

Η Αθήνα είναι μια τόσο άσχημη πόλη που σχεδόν θα έπρεπε να αποτελεί τόπο εξορίας.

Κάποιοι επιμένουν παρόλα αυτά να την βλέπουν μέσα από τα ροζέ λαιφταιλ άρθρα "γιατί αγαπάμε τα μπαρ στο Κουκάκι”...
avatar Alkimos 17.1.2020 | 16:58
Αληθινός Αθηναίος, ωραία λόγια, σπανίζει πια, μάλλον εξαφανίζεται αυτή η παιδεία, η "ράτσα", η συμπεριφορά. Τι κρίμα.
το "από την αγαπημένη μου σύζυγο Νταίζη, την οποία έχασα το 2008. Παρότι μου λείπει, ευτυχώς δεν πρόλαβε να με δει πολύ γέρο" με συγκλόνισε.
Η Αθήνα όμως , η Αθήνα μας, είναι μια εχθρική πόλη, με εχθρικούς ανθρώπους.
Το χάσιμο των ψευδοχρημάτων απογύμνωσε το "περίβλημα" του νεοέλληνα και δείχνει καθημερινά ποιός είναι ο αμαθής, οργισμένος, αγενής συμπολίτης μας.
Όσοι μπορείτε μην αλλάξετε, άτι άλλο θ' αλλάξει.
Στην ώρα του.
Προηγούμενα 12 Επόμενα
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή