Με ποιους τρόπους μια δημιουργική σκέψη μπορεί να μετατραπεί σε ένα επιτυχημένο επιχειρηματικό μοντέλο; Πώς μπορούν οι νέες, καινοτόμες επιχειρήσεις να προσφέρουν βιώσιμες λύσεις; Και γιατί οι έξυπνες και πρωτότυπες ιδέες αποτελούν την αναγκαία προστιθέμενη αξία έναντι των προκλήσεων της 4ης βιομηχανικής επανάστασης;
Ο Νίκος Μωραϊτάκης, ως συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Workable, της κορυφαίας πλατφόρμας προσλήψεων παγκοσμίως με έδρα τη Βοστώνη, ανήκει στους ανθρώπους που έχουν συμβάλει καταλυτικά στη διαμόρφωση του οικοσυστήματος των εταιρειών νέας τεχνολογίας. Με ακόρεστη περιέργεια, συνεχές ενδιαφέρον και φιλόδοξους στόχους, έχει καταφέρει να βρίσκεται ανάμεσα στα πιο λαμπρά μυαλά της Ελλάδας.
Σπούδασε προγραμματισμό υπολογιστών στο Imperial College του Λονδίνου και το 2012, μαζί με τον Σπύρο Μαγιάτη, ίδρυσε ένα διαδικτυακό λογισμικό διαχείρισης της διαδικασίας επιλογής και πρόσληψης ενός νέου στελέχους.
Ουσιαστικά, η πλατφόρμα της Workable δίνει τη δυνατότητα σε εργοδότες να εξετάζουν αιτήσεις υποψηφίων, να προγραμματίζουν συνεντεύξεις και να προχωρούν στην τελική επιλογή των νέων εργαζομένων. Είναι ενδεικτικό ότι μέχρι σήμερα έχουν χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες της περισσότερες από 20.000 εταιρείες παγκοσμίως, ενώ περισσότεροι από ένα εκατομμύριο υποψήφιοι έχουν προσληφθεί μέσα από αυτή.
«Ο χώρος εργασίας σε μεγάλο βαθμό καθρεφτίζει αυτό που είμαστε ως κοινωνία, ποιοι είμαστε και πώς έχουμε μάθει να φερόμαστε ο ένας στον άλλο».
Στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για την άνθηση της επιχειρηματικότητας και απαριθμεί τα συστατικά επιτυχίας της Workable. Αναφέρεται στην ψηφιακή ανάπτυξη δεξιοτήτων και υποστηρίζει ότι «όποιος έχει την όρεξη, την εφευρετικότητα και την επιμονή να ακολουθήσει διαφορετικές διαδρομές θα έχει και τις περισσότερες πιθανότητες να πετύχει».
Τέλος, όσον αφορά τις περιόδους πολλαπλών κρίσεων, επισημαίνει ότι, κατά περίεργο τρόπο, αποτελούν βασική προϋπόθεση της καινοτομίας κι αυτό γιατί «έχουν μια ευεργετική παρενέργεια: αποδυναμώνουν το κατεστημένο και δημιουργούν μια ευκαιρία και έναν λόγο να βάλουμε κάτω το κεφάλι και να σκαρφιστούμε τρόπους».
Αναμφίβολα, είναι ένας άνθρωπος που εμπνέεται από πτυχές της καθημερινότητας αλλά και την ιστορία της ανθρωπότητας προκειμένου να δίνει λύσεις, ενώ πιστεύει βαθιά ότι τα σημαντικότερα πράγματα στη ζωή είναι «όλα εκείνα που δεν αγοράζονται».
— Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας;
Η δημογραφική πτώση, κάτι που παρατηρείται παντού και θα τινάξει στον αέρα όλο το εργασιακό και ασφαλιστικό οικοδόμημα που έφερε ειρήνη και πρόοδο στη Δύση τον περασμένο αιώνα. Η παιδεία μας, σε όλα τα επίπεδα, γίνεται ολοένα και πιο παρωχημένη. Το κύκλωμα εκπαίδευσης, εργασίας, κοινωνικού κράτους και συνταξιοδότησης έχει διαρραγεί από παντού και το δημογραφικό θα ασκήσει τεράστια πίεση.
Η Δύση χρειάζεται επειγόντως ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο και έναν νέο τρόπο χρηματοδότησης του κοινωνικού κράτους. Και αντί να ασχολούμαστε ενδελεχώς με αυτό, τσακωνόμαστε για σαχλαμάρες στο Twitter.
— Πώς μπορεί να ευνοηθεί η επιχειρηματικότητα σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων;
Οι δύσκολοι καιροί ευνοούν την επιχειρηματικότητα. Ξεβολεύουν ταλαντούχους ανθρώπους, δημιουργούν κίνητρο για νέα ξεκινήματα. Το κυριότερο, «σκληραγωγούν» τις νέες επιχειρήσεις. Οι περισσότερες επιτυχημένες επιχειρήσεις, όπως τις ξέρουμε, έχουν ιδρυθεί σε περιόδους οικονομικής ύφεσης.
Σε κανέναν δεν αρέσουν οι οικονομικές δυσκολίες, έχουν όμως μια ευεργετική παρενέργεια: αποδυναμώνουν το κατεστημένο και δημιουργούν μια ευκαιρία και έναν λόγο να βάλουμε κάτω το κεφάλι και να σκαρφιστούμε τρόπους να τις αντιμετωπίσουμε. Αυτή είναι μια διαδικασία που ιστορικά έχει υπάρξει καταλυτική για την καινοτομία.
— Τι ακριβώς κάνει η Workable και ποιο είναι το μυστικό της επιτυχίας της;
Η Workable βοηθάει μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις να βρουν, να προσλάβουν και να διαχειριστούν τους εργαζομένους τους. Χιλιάδες επιχειρήσεις σε 100 χώρες έχουν Workable στο HR τους και πάνω από 150 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ψάξει να βρουν την επόμενη δουλειά τους στο jobs.workable.com. Είναι το πιο εύκολο HR software όσον αφορά τη χρήση, μπορεί κάποιος που δεν είναι ειδικός να το εγκαταστήσει μόνος του σε ένα απόγευμα, είναι πολύ οικονομικό και έχει από πίσω του μια πολύ φιλική επιχείρηση με απίστευτα καλή υποστήριξη.
Μέσα σε μία δεκαετία έχουμε γίνει το πιο δημοφιλές software στην κατηγορία μας παγκοσμίως. Νομίζω αυτό έγινε διότι πραγματικά καταλαβαίνουμε τη μικρομεσαία επιχείρηση και ειλικρινά σεβόμαστε και θέλουμε να βοηθήσουμε τον πελάτη να κάνει τη δουλειά του. Αυτό βγαίνει στον τρόπο που μιλάμε αλλά και στο πόσο λεπτοδουλειά γίνεται στο προϊόν ώστε να είναι αληθινά χρήσιμο.
Είμαστε μια κερδοφόρα εταιρεία, που σημαίνει ότι ο πελάτης πληρώνει τον μισθό μας, άρα μόνο σε αυτόν λογοδοτούμε. Είμαστε ένας γενναιόδωρος όσο και απαιτητικός εργοδότης που έφερε πολλές καινοτομίες στον χώρο της εργασίας στην Ελλάδα και έτσι μπορέσαμε να φέρουμε στην ομάδα μας μερικούς από τους πιο ταλαντούχους ανθρώπους στη χώρα. Όταν βρίσκονται μαζί έξυπνα, εργατικά στελέχη με μια αποστολή διεθνούς βεληνεκούς και με τη δύναμη της τεχνολογίας στα χέρια τους, συμβαίνουν καλά πράγματα.
— Γιατί η κοινή γνώμη έχει τόση καχυποψία για τις ιδιωτικές επιχειρήσεις;
Μιλώντας μόνο από αυτά που έχω δει και ακούσει από φίλους και συνεργάτες, πολλοί άνθρωποι έχουν όντως κακές εμπειρίες από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Δεν είναι εύκολο να φτιάξει κανείς μια ομάδα που να λειτουργεί αρμονικά, δίκαια, με οικονομική επιτυχία ή με κοινές αξίες, όραμα.
Στην Ελλάδα οι περισσότερες επιχειρήσεις είναι μικρές, ζορίζονται οικονομικά (η οικονομικά πίεση συχνά οδηγεί σε κακές επιλογές), δεν έχουν εμπειρία διοίκησης, δεν έχουν καλά (ή αρκετά) στελέχη, δεν έχουν βάθος για να χτίσουν καλές πρακτικές. Από την άλλη μεριά, έχουμε μια μάλλον ιδεολογική λόγω του σοσιαλιστικού παρελθόντος της χώρας απέχθεια για τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις όμως είναι συνήθως καλύτεροι εργοδότες. Ακολουθούν πιο σταθερές και δοκιμασμένες πρακτικές διοίκησης, είναι ορατές από το κράτος, άρα αναγκάζονται να είναι πιο προσεκτικές και νομοταγείς, προσπαθούν να είναι ανταγωνιστικές σε μισθούς και παροχές και έχουν μια διοικητική πολυφωνία που δεν θα βρεις στο μικρό «μαγαζί», όπου αφεντικό είναι ο γιος του ιδιοκτήτη. Αν θέλουμε καλύτερους εργοδότες, πρέπει να θέλουμε να μεγαλώσουν οι επιχειρήσεις μας. Να έχουμε πιο ανταγωνιστική αγορά εργασίας ώστε οι κακοί εργοδότες απλώς να τιμωρούνται, χάνοντας τους καλούς εργαζόμενους. Αλλά θα χρειαστεί ο απαραίτητος χρόνος για να καλλιεργήσουμε νέα παιδιά σήμερα που θα γίνουν οι σοβαροί μάνατζερ αύριο.
Η εικόνα που έχω εγώ είναι ότι τα νεότερα παιδιά πλέον είναι πιο υποψιασμένα, βλέποντας τι γίνεται, και την ίδια στιγμή στο εξωτερικό έχουν αρχίσει να χτίζουν τη δική τους κουλτούρα μάνατζμεντ με καλύτερες επιρροές από τους παππούδες τους. Ελπίζουμε να τα καταφέρουν καλύτερα απ’ ό,τι εμείς. Η κοινή γνώμη θα αλλάξει όταν φανεί η διαφορά.
— Η ψηφιακή ανάπτυξη δεξιοτήτων μπορεί να μειώσει τα υψηλά ποσοστά ανεργίας ή δημιουργεί αντίθετο αποτέλεσμα;
Στο μέλλον θα έχουμε λιγότερους ανθρώπους (λόγω δημογραφικού) και διαφορετικές δουλειές. Η ανεργία δεν θα προέρχεται από έλλειψη θέσεων αλλά από το mismatch, όπως το λέμε, με τις δεξιότητες των εργαζομένων. Όταν η ανεργία είναι δομική, η μόνη αντιμετώπιση είναι η διαρκής μετεκπαίδευση με ταχύτητα.
Νομίζω ότι το μοντέλο «σπουδάζω τέσσερα χρόνια κάτι και απασχολούμαι με αυτό μέχρι να βγω στη σύνταξη» έχει τελειώσει και πολύς κόσμος επιλέγει να συνδεθεί online ώστε να μάθει πώς να στραφεί στην επόμενη δουλειά του. Πολύ δύσκολο να κάνει κάποιος πρόβλεψη, το μόνο που θα πω είναι πως μάλλον καλό μού φαίνεται αυτό.
Στον αντίποδα, αυτό, σε συνδυασμό με την εργασία από απόσταση, αναπόφευκτα θα ανοίξει την πόρτα σε αμέτρητους νέους ανθρώπους απ’ τον αναπτυσσόμενο κόσμο που θα μπορούν να αποκτήσουν τις ίδιες δεξιότητες και να μας ανταγωνιστούν στις ίδιες δουλειές. Για τον κόσμο αυτό είναι φανταστικό. Για εμάς, εδώ, στην Ευρώπη, θα είναι και λίγο δυσάρεστο, διότι δεν θα είμαστε τόσο προστατευμένοι.
— Ποιο θεωρείτε ότι είναι το πιο ισχυρό εφόδιο για έναν νέο την περίοδο αυτή; Οι γνώσεις, η προϋπηρεσία ή η εξειδίκευση;
Νομίζω πως διανύουμε το τέλος μιας εποχής που μας κακόμαθε λιγάκι εμάς τους Δυτικούς. Πολλά πράγματα που λειτουργούσαν παλιότερα θα πάψουν πλέον να αποδίδουν. Όποιος έχει την όρεξη, την εφευρετικότητα και την επιμονή να ακολουθήσει διαφορετικές διαδρομές θα έχει και τις περισσότερες πιθανότητες για να πετύχει.
Άρα δεν θα εστίαζα σε συγκεκριμένες δεξιότητες. Θα κοίταζα πιο πολύ την ωμή εγκεφαλική ιπποδύναμη, την αρετή, την εμμονή με την αριστεία, την εφευρετικότητα, την τεχνολογική αισιοδοξία, τα έργα που το αποδεικνύουν, την ευθυκρισία ώστε να αμφισβητήσει το κατεστημένο αλλά και τη σοφία να το αντικαταστήσει με κάτι ρεαλιστικό.
— Έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε στον εργασιακό χώρο όσον αφορά τον τομέα της ποικιλομορφίας και την αξιοποίηση ανθρώπων που αποκλείονται;
Ο χώρος εργασίας σε μεγάλο βαθμό καθρεφτίζει αυτό που είμαστε ως κοινωνία, ποιοι είμαστε και πώς έχουμε μάθει να φερόμαστε ο ένας στον άλλο. Οι επιχειρήσεις ανακαλύπτουν σιγά-σιγά ότι η ποικιλομορφία είναι και επιθυμητή αλλά και εφικτή με λίγη προσπάθεια. Ωστόσο, έχει γίνει μεγάλη πρόοδος. Το γραφείο σήμερα δεν μοιάζει καθόλου με αυτό που θυμάμαι πριν από είκοσι πέντε χρόνια, όταν ξεκίνησα να εργάζομαι. Εμένα μου αρέσει αυτό και το θεωρώ ένα απ’ τα πράγματα που αξίζει να συνεχίσουμε να καλλιεργούμε. H Workable είναι γνωστή στην αγορά εργασίας για το μότο «come as you are», ίσως η μόνη παράγραφος στο site μας που δεν έχει αλλάξει εδώ και δέκα χρόνια.
— Τι σημαίνει για σας η λέξη «καινοτομία»;
Το να κάνεις περισσότερα με λιγότερα, τουλάχιστον στην τεχνολογία μόνο έτσι νοείται.
— Ανατρέχοντας στο παρελθόν, καταφέρατε να κάνετε αυτό που επιθυμούσατε;
Ο Σπύρος κι εγώ θέλαμε να φτιάξουμε μια εταιρεία software στην Ελλάδα που να είναι γνωστή για τρία πράγματα: για την ποιότητα του προϊόντος της, για το πώς φέρεται στους υπαλλήλους της και το πώς συμπεριφέρεται στους πελάτες της. Δέκα χρόνια αργότερα το προϊόν μας είναι γνωστό στην αγορά (και βάσει αντικειμενικών αξιολογήσεων) ως το πιο εύχρηστο και πλήρες στην κατηγορία του.
Είμαστε ένας απ’ τους καλύτερους εργοδότες στην Ελλάδα και το ένα πράγμα που «φωνάζουν» όλοι οι πελάτες μας στα review sites είναι τι φανταστική ομάδα υποστήριξης έχουμε, με 98% CSAT και χρόνο απόκρισης που μετριέται σε δευτερόλεπτα. Αυτό όμως είναι μια καθημερινή μάχη, δεν τελειώνει ποτέ. Είναι όμως η μάχη που εμάς μας αρέσει να δίνουμε.
— Τι είναι αυτό που σας εμπνέει;
Η ιστορία της ανθρωπότητας. Μαύρη και αιματηρή, όμως δες πόσα κατάφεραν κάτι τριχωτοί πίθηκοι από την κεντρική Αφρική σε λίγα μόλις χρόνια, άρα πόσα μπορούμε και αξίζει να κάνουμε ώστε τα εγγόνια μας να μας βρίσκουν αργότερα πρωτόγονους, τόσο στην τεχνολογία όσο και στην ηθική;
— Τι θεωρείτε σημαντικό στη ζωή;
Τα τρία πράγματα που λέει ο Νάβαλ Ραβικάντ: υγιές σώμα, υγιές μυαλό και ένα σπίτι γεμάτο αγάπη. Είναι και τα μόνα που δεν αγοράζονται.
