Αγκάθα Κρίστι: «Ο χρόνος είναι ο καλύτερος δολοφόνος»

Αγκάθα Κρίστι: «Ο χρόνος είναι ο καλύτερος δολοφόνος» Facebook Twitter
Η Άγκαθα έγραψε πάνω από ογδόντα μυθιστορήματα, τριάντα συλλογές διηγημάτων και δεκαπέντε θεατρικά έργα. Φωτ.: Getty Images
1

Από τον Ογκίστ Ντιπέν και τον Σέρλοκ Χολμς μέχρι τον Φίλιπ Μάρλοου και τον Χάρι Χόλε έχουν κυλήσει τόνοι από μελάνι − και από αίμα. Από τον Έντγκαρ Άλαν Πόε και τον σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ μέχρι τον Ρέιμοντ Τσάντλερ και τον Τζο Νέσμπο, οι συγγραφείς των αστυνομικών αφηγημάτων βρίσκουν τρόπους να ανανεώνουν το είδος και να ξετρελαίνουν εκατομμύρια αναγνώστες, είτε πρόκειται για καθημερινούς ανθρώπους είτε για ιερά τέρατα της φιλοσοφίας και της διανόησης, όπως ο Μπέρτολτ Μπρεχτ και ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, ακόμα και ο Ερνστ Μπλοχ.

Πιτσιρικάδες, τρέχαμε στα περίπτερα και αγοράζαμε σχεδόν κάθε εβδομάδα βιβλία τσέπης των εκδόσεων Λυχνάρι με τα κιτρινόμαυρα εξώφυλλα και των εκδόσεων Πάπυρος, τα περίφημα «βιπεράκια». Και μάθαμε, πολύ αργότερα, ότι η λέξη βίπερ δεν είναι αγγλική ή αμερικάνικη, όπως νομίζαμε, αλλά ότι πρόκειται για ελληνικό υβρίδιο, προερχόμενο από τις φράσεις «Βιβλία Περιπτέρου» ή, κατ᾽ άλλους, «Βιβλία Περιοδικά».

Η Αγκάθα Κρίστι είχε κερδίσει όλα τα στοιχήματα στην εφηβεία μας, καίτοι έμελλε να τα χάσει, επίσης όλα, όταν πια μας ήρθε η κατραπακιά από τον Ντάσιελ Χάμετ και το νουάρ. Αλλά δεν ξεχνιούνται οι παλιές αγάπες και δεν σβήνει από τη μνήμη ο περιλάλητος Ηρακλής Πουαρό, που δεν είναι Γάλλος αλλά Βέλγος, και η αιώνια γεροντοκόρη μις Μαρπλ, προσωποποίηση της λέξης μπικουτί. Όσο κι αν μας φαίνονται σήμερα αναχρονιστικές οι δύο αυτές μορφές, εξακολουθούν να γοητεύουν και να διασκεδάζουν τον κόσμο, τόσο μέσα από το τυπωμένο χαρτί όσο και από το σελιλόιντ.

Δεν σβήνει από τη μνήμη ο περιλάλητος Ηρακλής Πουαρό, που δεν είναι Γάλλος αλλά Βέλγος, και η αιώνια γεροντοκόρη μις Μαρπλ, προσωποποίηση της λέξης μπικουτί.

Η «μαμά» αμφοτέρων γεννήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου του 1890, άκουγε στο όνομα Αγκάθα Μαίρη Κλαρίσα Μίλερ, είχε πατέρα Αμερικανό, έζησε ογδόντα έξι ολόκληρα χρόνια, έγραψε πάνω από ογδόντα μυθιστορήματα, τριάντα συλλογές διηγημάτων και δεκαπέντε θεατρικά έργα, παντρεύτηκε δύο φορές, τον Άρτσιμπαλ Κρίστι (ένας άτυχος γάμος, μια και ο Κρίστι την εγκατέλειψε παράφορα ερωτευμένος με μια οικογενειακή τους φίλη) και τον Μαξ Μαλόουαν, ευγενή αρχαιολόγο, εργάστηκε ως βοηθός φαρμακοποιού (εξού και τα πάμπολλα δηλητήρια που κάνουν τη βρόμικη δουλειά τους στα αφηγήματά της), την υποδύθηκε, το 1979, η έξοχη Βανέσα Ρέντγκρεϊβ (σε μια λησμονημένη, μέτρια ταινία με τον απλό τίτλο «Αγκάθα») και βρέθηκε στο Βιβλίο Γκίνες ως η συγγραφέας που πούλησε τα περισσότερα αντίτυπα στην ιστορία του μυθιστορήματος − πάνω από δύο δισεκατομμύρια.

Ο Ηρακλής Πουαρό μάς είναι οικείος με τη μορφή του Πίτερ Ουστίνοφ, αλλά ο Άλμπερτ Φίνεϊ στο αριστουργηματικό «Έγκλημα στο Όριαν Εξπρές» κερδίζει τις εντυπώσεις. Η Κρίστι, στην «Αυτοβιογραφία» της, αφηγείται ότι εμπνεύστηκε τον ήρωά της από τους Βέλγους πρόσφυγες στην Αγγλία κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου

Αγκάθα Κρίστι: «Ο χρόνος είναι ο καλύτερος δολοφόνος» Facebook Twitter
Φωτ.: Getty Images

«Σκέφτηκα τους Βέλγους πρόσφυγές μας» γράφει. «Είχαμε μια αποικία σχεδόν από Βέλγους πρόσφυγες στην ενορία του Τορ. Όταν έφτασαν, ξεχειλίσαμε όλοι από ευγένεια και συμπάθεια. Ήθελαν να μείνουν μόνοι, να συγκεντρωθούν στον εαυτό τους. Ήθελαν να εξοικονομήσουν χρήματα, να σκάψουν τον κήπο τους. Γιατί να μην κάνω ντετέκτιβ έναν Βέλγο; Τι θα λέγατε για έναν πρόσφυγα αστυνομικό; Έναν που να έχει βγει στη σύνταξη. Όχι νεαρό. Τι λάθος που έκανα εκεί! Το αποτέλεσμα είναι ότι ο ντετέκτιβ που δημιούργησα πρέπει τώρα να είναι πάνω από εκατό χρονών! Τέλος πάντων, κατέληξα σε Βέλγο ντετέκτιβ. Του επέτρεψα να αναπτυχθεί σιγά σιγά μέσα στον ρόλο του. Θα έπρεπε να ήταν επιθεωρητής, ώστε να έχει συγκεκριμένες γνώσεις γύρω από το έγκλημα. Θα έπρεπε να είναι σχολαστικός, πολύ τακτικός, σκέφτηκα, καθώς ξεκαθάριζα ένα σωρό ακατάστατα μικροπράγματα στο δωμάτιό μου». 

Η Κρίστι τον ήθελε μικροκαμωμένο, γύρω στο 1,65, πανέξυπνο και λάτρη της τάξης, που προτιμάει τα πράγματα να είναι τετράγωνα και όχι στρογγυλά. Το όνομά του να είναι μεγαλόπρεπο. «Ηρακλής», γράφει, «ωραίο όνομα. Το επίθετό του ήταν πιο δύσκολο. Δεν ξέρω πώς κατέληξα στο όνομα Πουαρό −αν μου ήρθε ξαφνικά ή αν το είδα σε κάποια εφημερίδα−, εν πάση περιπτώσει μου ήρθε. Ήταν εντάξει, δόξα τω Θεώ».

Σήμερα ξέρουμε ότι το θρυλικό όνομα προέρχεται από δύο άλλους, ξεχασμένους εντελώς ντετέκτιβ, τον Ηρακλή Πόποου και τον μεσιέ Ποαρέ, των επίσης ξεχασμένων συγγραφέων Μέρι Μπέλοκ Λόουντς και Φρανκ Χάουελ Έβανς. Λογοτεχνικά, ο Πουαρό έζησε πενήντα πέντε συναπτά έτη, από το 1925, που κάνει την πρώτη του εμφάνιση στο μυθιστόρημα «Μυστηριώδης υπόθεση στο Στάιλς», έως το 1975, που σκοτώνει έναν φονιά και εν συνεχεία πεθαίνει, στο μυθιστόρημα «Αυλαία».

Επίθεση στον Ηρακλή

Ο Πουαρό θα υποστεί μια δίκαιη, ανελέητη επίθεση από τον Ρέιμοντ Τσάντλερ στο κλασικό πια δοκίμιό του «Η απλή τέχνη του φόνου». Το χιούμορ της επίθεσης είναι εξίσου δηλητηριώδες με τα φονικά σκευάσματα που κυκλοφορούν σε πολλά μυθιστορήματα της Κρίστι.

Γράφει ο Τσάντλερ: «Υπάρχει και το κόλπο της Αγκάθα Κρίστι που καθιέρωσε τον κύριο Πουαρό, τον δαιμόνιο Βέλγο που μιλάει σε φιλολογική μετάφραση γαλλικών του δημοτικού και περιφέρεται βαριεστημένα με τα μικρά φαιά του κύτταρα, τον κύριο Πουαρό λοιπόν, που αποφασίζει ότι κανείς μέσα στις κουκέτες δεν θα μπορούσε να κάνει μόνος του τον φόνο, άρα όλοι τον έκαναν μαζί με κάποιον άλλον και τεμαχίζει τη διαδικασία του φόνου σε μια σειρά απλών ενεργειών, λες και ξεβιδώνει το μηχάνημα που χτυπάς τα αυγά. Είναι η περίπτωση που εγγυάται μια λύση που μόνον ένας χαζός θα μπορούσε να μαντέψει». Εξίσου επιθετικός προς την Κρίστι ήταν και ο Έντμουντ Γουίλσον: «Η κυρία Κρίστι είναι αναγκασμένη να εξαλείψει κάθε ενδιαφέρον από τους ανθρώπινους χαρακτήρες ή, πιο σωστά, πρέπει να γεμίσει τη σκηνή με μια ανθρώπινη παρωδία τους. Πρέπει να βρει μαριονέτες που να ανταποκρίνονται στην αγωνιώδη προσμονή του αναγνώστη. Όλα μοιάζουν με ταχυδακτυλουργική επίδειξη. Ο μάγος σάς αποσπά την προσοχή σε ανύποπτο χρόνο και ανακατεύει την τράπουλα. Μπορούν να προσφέρουν μια ελαφριά διασκέδαση κι ένα ξάφνιασμα, όσο το μπορεί και μια ταχυδακτυλουργική παράσταση. Αλλά η λογοδιάρροια είναι αφόρητη και τα χρησιμοποιούμενα υλικά δεν έχουν την κομψότητα της τράπουλας».

Αγκάθα Κρίστι: Η «μαμά» του Ηρακλή Πουαρό και της αστυνομικής λογοτεχνίας Facebook Twitter
Οι περισσότεροι έχουμε συνδυάσει τον Ηρακλή Πουαρό με τον ηθοποιό Πίτερ Ουστίνοφ

Περισσότερο αποστασιοποιημένος, και συνεπώς πιο επιεικής, ο μαρξιστής φιλόσοφος Ερνστ Μπλοχ περιορίζεται στο να αναλύσει τη μέθοδο του Πουαρό, χαρακτηρίζοντας τον Βέλγο ντετέκτιβ «τέκνο μιας εποχής που δεν είναι πια τόσο ορθολογική». Ο Πουαρό, επισημαίνει ο Μπλοχ, δεν παίζει το χαρτί της επαγωγής, αλλά «συλλαμβάνει ενορατικά την ολότητα της επιμέρους περίπτωσης, σύμφωνα με τη νοητική λειτουργία −που έχει γίνει πιο ανορθολογική− της παρακμάζουσας αστικής τάξης».

Όπως και να ᾽χει, η τέρψη που πρόσφερε στους εκατομμύρια αναγνώστες της η «βασίλισσα του αστυνομικού μυθιστορήματος», όπως έχει χαρακτηριστεί η Αγκάθα Κρίστι, δεν είναι διόλου αμελητέες. Ιδίως σήμερα, μια εποχή που ο καλπάζων ανορθολογισμός, η εκκωφαντική ασχήμια, ο παραμερισμός κάθε κομψότητας και ο βάναυσος θάνατος του στιλ κάνουν θραύση, η περιστασιακή επιστροφή στα βιβλία της Κρίστι μοιάζει με βάλσαμο. Και με δικαίωση της άποψης του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, σύμφωνα με τον οποίο το αστυνομικό μυθιστόρημα δεν έχει ανάγκη από υπεράσπιση γιατί, αν μη τι άλλο, διασώζει την τάξη σε μια εποχή αταξίας.

Τα βιβλία της κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Ψυχογιός

Βιβλίο
1

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Λέγαμε δημοκρατία και ελευθερία και συγκλονιζόμασταν»

Βιβλίο / «Λέγαμε δημοκρατία και συγκλονιζόμασταν»

Στον συλλογικό τόμο των εκδόσεων Τόπος, που μόλις κυκλοφόρησε με τίτλο «Τότε και τώρα», 34 άνθρωποι που αντιστάθηκαν στη δικτατορία ανατρέχουν στις μνήμες του Πολυτεχνείου, με το βλέμμα στραμμένο στο σήμερα. Η LiFO αναδημοσιεύει χαρακτηριστικά αποσπάσματα του βιβλίου.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
«Εκατέρωθεν του φακού»: Η άγνωστη ζωή του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη μέσα από το οικογενειακό τους αρχείο

Βιβλίο / Πριν από τον ήρωα, ήταν μια οικογένεια: Οι άγνωστες φωτογραφίες του Παύλου Μελά και της Ναταλίας Δραγούμη

Η έκδοση του ΜΙΕΤ «Εκατέρωθεν του φακού» φέρνει στο φως το άγνωστο οικογενειακό άλμπουμ του μακεδονομάχου και της συζύγου του, αποτυπώνοντας ανέμελες στιγμές μιας ζωής που έμελλε να διακοπεί βίαια από την Ιστορία.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
Λυδία Ξυνογαλά: «Οι ιαματικές πηγές δεν χρειάζεται να ρημάξουν αλλά ούτε και να γίνουν spa»

Radio Lifo / Λυδία Ξυνογαλά: «Οι ιαματικές πηγές δεν χρειάζεται να ρημάξουν αλλά ούτε και να γίνουν spa»

Η αρχιτέκτονας και ερευνήτρια Λυδία Ξυνογαλά μελετά τον ξεχασμένο, φυσικό και πολιτιστικό πλούτο των ιαματικών πηγών της χώρας και αναζητά τρόπους να αποκτήσουν ξανά ζωή οι ιστορικές λουτροπόλεις και να γίνουν προσβάσιμες σε όλους.
ΜΕΡΟΠΗ ΚΟΚΚΙΝΗ
Νέλιο Μπίντερμαν: Γιατί όλος ο κόσμος μιλάει για έναν 23χρονο συγγραφέα

Βιβλίο / Νέλιο Μπίντερμαν: Γιατί όλος ο κόσμος μιλάει για έναν 23χρονο συγγραφέα

Η Πάτι Σμιθ τον αποθεώνει, η Ντούα Λίπα διαβάζει το βιβλίο του, ο Τύπος τον συγκρίνει με τον Τόμας Μαν. Ο Νέλιο Μπίντερμαν είναι ο νεαρός Ελβετός συγγραφέας που κατάφερε να κάνει διεθνές εκδοτικό γεγονός ένα μυθιστόρημα για την παρακμή μιας ουγγρικής αριστοκρατικής οικογένειας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
10 βιβλιοπώλες επιλέγουν το αγαπημένο τους βιβλίο

Βιβλίο / Ζουν μέσα σε χιλιάδες βιβλία· ένα όμως τούς άλλαξε τη ζωή: 10 βιβλιοπώλες της Αθήνας μιλούν

Ποιος ξέρει καλύτερα τα βιβλία από όσους ζουν ανάμεσά τους; Άνθρωποι που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην ανάγνωση μοιράζονται τους αγαπημένους τους τίτλους που τους σημάδεψαν και στους οποίους εξακολουθούν να επιστρέφουν.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ
Τι θα συνέβαινε αν ξυπνούσες ένα πρωί και ήσουν τρομοκράτης;

Το πίσω ράφι / Είμαστε όλοι τρομοκράτες. Μέχρι αποδείξεως του εναντίου.

Η «Άγνωστη τρομοκράτισσα», το καλοφτιαγμένο πολιτικοκοινωνικό θρίλερ του Ρίτσαρντ Φλάναγκαν, σχολιάζει το τριπάκι του πλανήτη μετά την 11η Σεπτεμβρίου, όπου όλοι αισθάνονται έρμαια αληθινών και ψεύτικων απειλών τρομοκρατίας.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
ΕΠΕΞ Τζούλια Τσιακίρη: «Τα βιβλία μας είναι αργής ωρίμανσης»

Βιβλίο / Τζούλια Τσιακίρη: «Τα βιβλία μας είναι αργής ωρίμανσης»

Η ψυχή των εκδόσεων Το Ροδακιό, που πλέον στεγάζονται στις παρυφές της Ομόνοιας, μιλά για το νέο της εγχείρημα, για τα βιβλία που εξέδωσε και έκαναν αίσθηση, για την Αθήνα που «πρέπει να ξανακατακτήσουμε», αλλά και για τη λαχτάρα για το τυπωμένο χαρτί, που εκλείπει.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ

σχόλια

1 σχόλια
Πάρα πολύ ωραίο και ενδιαφέρον άρθρο, πόσα ανέμελα μεσημέρια καλοκαιριού θυμάμαι με Αγκάθα Κρίστι στο χέρι... Θεωρώ ότι οι εκδόσεις Λυχνάρι είχαν την καλύτερη μετάφραση (ειδικά από Τασσώ Καββαδία), που μετέφερε υποδειγματικά το βρετανικό χιούμορ στα ελληνικά!