Τα γενέθλια, ο καθρέφτης και η δημόσια τηλεόραση

Τα γενέθλια, ο καθρέφτης και η δημόσια τηλεόραση Facebook Twitter
Η Μαριλένα Κατσίμη με τον Πιέρρο Τζανετάκο, λειτουργούν πολλαπλά ως διευκολυντές μιας σύνθετης διαδικασίας που φωτίζει με τρόπο αβίαστο την Επανάσταση ως το κατεξοχήν εθνικό γεγονός. Φωτο: ΕΡΤ
0

Η ΕΛΛΑΔΑ ΕΙΝΑΙ άτυχη με τα γενέθλιά της. Δεν κατάφερε να γιορτάσει κανονικά τα εκατό, τα εκατόν πενήντα και τα διακόσια χρόνια από την Επανάσταση του 1821. Τη μια η Μικρασιατική Εκστρατεία, την άλλη η χούντα, τώρα η πανδημία, ούτε μια επέτειο δεν μπορέσαμε να χαρούμε κανονικά.

Κι έχουν σημασία οι επέτειοι, όπως για τους ανθρώπους τα γενέθλια. Κάνουμε απολογισμό, πώς πήγαν τα πράγματα, τι καταφέραμε, πόσα λάθη και σωστά. Χαιρόμαστε, νοσταλγούμε, καλούμε κόσμο να χαρεί μαζί μας. Κοιτάμε πίσω και μπροστά.

Βέβαια, όπως οι άνθρωποι, έτσι και οι χώρες, μπορούν να στήσουν μια ανάλαφρη, φαντεζί γιορτή και στο τέλος της βραδιάς, μόνοι στον καθρέφτη, να λένε «φτου σου, μάνα μου, τι ωραίος που είσαι! Τι μεγαλείο κρύβεις μέσα σου! Σε βλέπουν οι άλλοι (άνθρωποι ή λαοί) και σε φθονούν!».

Η πανδημία μάς προστάτευσε από τέτοιο εορτασμό, γεμάτο παράτες και εθνικό μεγαλείο. Μέρος της προετοιμασίας πήγαινε κατά κει. Η πρώτη πρόσκληση στο εθνικό πάρτι, το σποτάκι στο Καλλιμάρμαρο, έτσι έδειχνε. Στο κάτω-κάτω, αν θέλει η επίσημη διοργανώτρια εθνικών χοροεσπερίδων να ντυθεί βασίλισσα Αμαλία, δεν τη σταματάει ούτε ο κορωνοϊός.

Όμως περιορίστηκαν τα γλέντια και το εθνικό κιτς. Μπορέσαμε να περπατήσουμε πάνω στη λεπτή γραμμή που χωρίζει τον αυτάρεσκο εθνοκεντρισμό από την αυτογνωσία. Ακούστηκαν εθνικοπατριωτικές φανφάρες, αλλά γράφτηκαν και ωραία κείμενα, έγιναν σημαντικές εκδόσεις, φωτίστηκαν αρχεία, οργανώθηκαν δημόσιες συζητήσεις. Κι έχουν σημασία αυτά, και οι σκέψεις, και οι εικόνες και τα κείμενα. Γιατί το πώς κοιτάς την Ιστορία λέει πολλά για το πώς βλέπεις τον εθνικό εαυτό στο μέλλον.

Έχουν σημασία τέτοιες εκπομπές. Δημιουργούν παρακαταθήκη για το μέλλον, αλλά είναι και συνέχεια εποχών που η ελληνική ραδιοφωνία και τηλεόραση ήταν κύριος διαμορφωτής συλλογικής συνείδησης και μνήμης, με πλούσιο αρχείο που αφέθηκε σε μεγάλο βαθμό να χαθεί.

Τέτοιες επέτειοι αποτελούν πρόκληση για τα ΜΜΕ. Τα περισσότερα στάθηκαν σε μια ανάγνωση μονοδιάστατη, επίπεδη, ηρωική και αυτάρεσκη. Ας την ονομάσουμε επιγραμματικά «Το αθάνατο καριοφίλι αποτίναξε τετρακόσια χρόνια τουρκικής σκλαβιάς». Σαν σχολικές γιορτές με μιντιακό περιτύλιγμα. Αναμενόμενο για τα περισσότερα ιδιωτικά κανάλια και τα έντυπα.

Έγιναν, όμως, και ουσιαστικά πράγματα. Αφιερώματα σε εφημερίδες ανέδειξαν αρχειακό υλικό, νέοι επιστήμονες και ερευνητές φώτισαν αθέατες όψεις. Ορισμένες τηλεοπτικές παραγωγές επιβεβαίωσαν τον ουσιαστικό ρόλο των δημόσιων μέσων ενημέρωσης.

Ξεχωρίζω (ενδεικτικά και μόνο) τη σειρά εκπομπών «Γιατί ’21; 12 ερωτήματα», για να δείξω αυτό που εννοώ. Παράγεται και προβάλλεται από τη δημόσια τηλεόραση. Δεν είναι κλασικό ντοκιμαντέρ με εικόνες και πληροφορίες. Περισσότερο ένας ανοιχτός διάλογος, μια μετακίνηση στον χώρο και τον χρόνο. Το χτες με τα μάτια του σήμερα και το σήμερα με τα μάτια των διακοσίων ετών. Οι επιστήμονες από τη μια, οι νέοι και τα παιδιά από την άλλη, το αυτονόητο και το μη αυτονόητο.

Γιατί γιορτάζουμε το 1821; Ποιος είναι ο ρόλος της μνήμης στη δημόσια ιστορία; Είναι αλήθεια ή αποτελεί εύκολη λύση να μιλάμε διαρκώς για το «μικρόβιο της διχόνοιας»; Είναι χαρακτηριστικό μόνο του λαού μας να διχάζεται ή σύνηθες πολιτικό και κοινωνικό φαινόμενο, εθνικό και διεθνές, αποτέλεσμα αντικρουόμενων συμφερόντων; Ήταν άγγελοι ή δαίμονες οι προστάτιδες δυνάμεις; Μήπως απλώς τίποτε από τα δύο ή και τα δύο μαζί; Πώς έβλεπαν οι ξένοι τους Έλληνες, ποιος ο αντίκτυπος της Επανάστασης στο εξωτερικό; Τι προηγήθηκε και τι ακολούθησε; Πώς διαμορφώθηκε η οικονομία; Πώς κυβερνιέται ένα κράτος μόλις δημιουργείται; Γιατί τόσος λόγος για τη διασπορά; Πόσοι είναι, στ’ αλήθεια, οι Έλληνες του εξωτερικού;

Οι δυο «ερευνητές-παρουσιαστές», Μ. Κατσίμη και Π. Τζανετάκος, λειτουργούν πολλαπλά ως διευκολυντές μιας σύνθετης διαδικασίας που φωτίζει με τρόπο αβίαστο την Επανάσταση ως το κατεξοχήν εθνικό γεγονός: τότε ιδρύθηκε η Ελλάδα.

685
Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Ταυτόχρονα, όμως, αυτό εντάσσεται στην ευρύτερη εικόνα, δεν ήταν ξεκομμένο από τη διάλυση των μεγάλων αυτοκρατοριών και τη γέννηση του έθνους κράτους. Δεν ήταν το εθνικό μας DNA που έφερε το ’21. Ωστόσο, είχε οικουμενική διάσταση ως πολιτικό συμβάν και ιδεολογική κληρονομιά. Το ’21 μπαίνει στη σειρά των μεγάλων επαναστάσεων, της Αμερικανικής και της Γαλλικής, είναι γεγονός με παγκόσμια απήχηση σε μια εποχή που η πληροφορία δεν έτρεχε όπως τρέχει σήμερα.

Σκέφτομαι πόσα διαρκή ερωτήματα έθεσε το ’21 και καλούμαστε να δούμε με ανοιχτό μυαλό. Παράδειγμα: ποιοι ήταν Έλληνες το ’21 και ποιοι στη συνέχεια; Τα πρώτα ενενήντα χρόνια εθνικού βίου Έλληνας γινόσουν (με προσαρτήσεις εδαφών). Στα επόμενα ενενήντα χρόνια, Έλληνας γεννιόσουν (από γονείς Έλληνες). Και έχει αρχίσει η περίοδος κατά την οποία Έλληνας και γεννιέσαι και γίνεσαι. Η επιλογή του αρμόδιου υπουργού Εσωτερικών να ανακόψει την πολιτογράφηση ανθρώπων που ζουν εδώ επί δεκαετίες φαίνεται, μέσα από το πρίσμα του ιστορικού χρόνου, ακόμα πιο κουτή και ιδεοληπτική. Εθνικά επιβλαβής φτηνός λαϊκισμός.

Έχουν σημασία τέτοιες εκπομπές. Δημιουργούν παρακαταθήκη για το μέλλον, αλλά είναι και συνέχεια εποχών που η ελληνική ραδιοφωνία και τηλεόραση ήταν κύριος διαμορφωτής συλλογικής συνείδησης και μνήμης, με πλούσιο αρχείο που αφέθηκε σε μεγάλο βαθμό να χαθεί. Αποτελούν και πλούσιο εκπαιδευτικό υλικό, σκηνοθετικά σύγχρονο και επιστημονικά στέρεο. Με προσοχή στα «δύσκολα» ιδεολογικά ζητήματα. Αισθητικά φρέσκο και ελκυστικό.

Δίπλα, λοιπόν, στη γνωστή κακοδαιμονία, στον νεοσυντηρητισμό και στην ελεγχόμενη ενημέρωση, με τα σημειώματα των διευθυντών που υποδεικνύουν ποια θέματα απαγορεύονται και πώς πρέπει να παρουσιάζεται κάθε είδηση, μπορεί να ανθεί στις χαραμάδες μια φρέσκια και σύγχρονη τηλεόραση. Ακόμα και σε καιρούς ασφυκτικούς για την πληροφόρηση, σαν αυτούς που ζούμε.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

 

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Οπτική Γωνία
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κιτς ή μπανάλ πατριωτισμός;

Κοινοί Τόποι / Κιτς ή μπανάλ πατριωτισμός;

Το ενδιαφέρον για την ενδυμασία της κ. Αγγελοπούλου, με τα καυστικά ή επαινετικά σχόλια που κέντρισε, ανέδειξε έμμεσα το ζήτημα του πώς βιώνουμε και πώς επιτελούμε σήμερα, καθημερινά ή επετειακά, τον ρόλο του Έλληνα και της Ελληνίδας.
ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΑΜΒΑΚΑΣ
Πώς πολεμούσαν οι Έλληνες το 1821;

Αρχαιολογία & Ιστορία / Πώς πολεμούσαν οι Έλληνες το 1821;

Χωρίς τις στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν θα μπορούσε να υπάρξει πολιτική και διπλωματία, ούτε και θα μπορούσαν να πειστούν Έλληνες και ξένοι ότι το αδύνατο θα μπορούσε τελικά να γίνει δυνατό.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ
«Τα καλύτερά μας χρόνια»: Ένα τηλεοπτικό μάθημα πολιτισμικής ιστορίας για τη χούντα

TV & Media / «Τα καλύτερά μας χρόνια»: Ένα τηλεοπτικό μάθημα πολιτισμικής ιστορίας για τη χούντα

Η εξαιρετική σειρά της ΕΡΤ, σε σκηνοθεσία της Όλγας Μαλέα, μοιάζει να έχει το θάρρος να ανατρέψει τα στερεότυπα περί εκείνης της πολύ αντιφατικής εποχής.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Π. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ
Μια σφαιρική, πλήρης και πρωτότυπη βιβλιοφιλική πρoσέγγιση με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την Επανάσταση του ’21

Advertorial / 200 χρόνια από την Επανάσταση του ’21: Mια πλούσια βιβλιοπαραγωγή με αφορμή την επέτειο

Μυθιστόρημα, ιστορικό δοκίμιο, παιδικό βιβλίο και μια σειρά για τον χαρακτήρα και τις μορφές της Παλιγγενεσίας των Ελλήνων συνιστούν την πλούσια πρόταση των εκδόσεων Μεταίχμιο για την περίσταση.
ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ ΔΡΟΥΚΟΠΟΥΛΟΥ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Off the grid, όπως λέμε «εκτός δικτύων»

Οπτική Γωνία / Το κίνημα Off the grid και η περίπτωση των «Άμις» της Κορινθίας

Η «παλαιοχριστιανική» κοινότητα της Κορινθίας με τις πριμιτιβιστικές πεποιθήσεις εντάσσεται στο πλαίσιο ενός ευρύτερου και ιδεολογικά πολυπρόσωπου κινήματος που ευαγγελίζεται μια ζωή μακριά από τις ανέσεις του πολιτισμού και τους «πειρασμούς» του. Πόσο είναι εφικτό σήμερα αυτό, με ποιο τίμημα και, κυρίως, με τι πρόταγμα;
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Το φιάσκο της εξεταστικής για τα Τέμπη και οι σημαντικοί μάρτυρες που δεν κλήθηκαν

Βασιλική Σιούτη / Το φιάσκο της εξεταστικής για τα Τέμπη και οι σημαντικοί μάρτυρες που δεν κλήθηκαν

Κατάθεσαν μάρτυρες που δεν είχαν να πουν τίποτα για την υπόθεση και αποκλείστηκαν άλλοι που είχαν να πουν πολλά και προειδοποιούσαν πριν από το δυστύχημα.
ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ
Αλ. Σισιλιάνος: «Ας μην εστιάζουμε μόνο στον γάμο αλλά σε μια σειρά διακρίσεων εις βάρος των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων»

Συνέντευξη / Αλ. Σισιλιάνος: «Πρέπει να εμβαθύνουμε περισσότερο στις έννοιες των δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου»

Ο κοσμήτορας της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε μια συζήτηση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ισότητα στον γάμο, τα πανεπιστήμια και την τεχνητή νοημοσύνη.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Φτάνουν τα τρακτέρ στο Σύνταγμα – Τι ζητούν οι αγρότες

Ρεπορτάζ / Φτάνουν τα τρακτέρ στο Σύνταγμα – Τι ζητούν οι αγρότες

Αναμμένες έχουν τις μηχανές στα τρακτέρ οι αγρότες λίγο πριν από την αυριανή κάθοδό τους στην Αθήνα για το κεντρικό συλλαλητήριο. Ποια είναι η κόκκινη γραμμή που βάζουν όσον αφορά τις διεκδικήσεις τους και τι θέλουν να πετύχουν.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
ΕΠΕΞ Ουκρανία – Ρωσία: Ένας ξεχασμένος πόλεμος

Οπτική Γωνία / «Ο κίνδυνος είναι να μετατραπεί ο πόλεμος σε μια κρίση με δυσμενή κατάληξη εντός ωρών»

Δύο χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ Μαρία Γαβουνέλη μιλά στη LiFO για έναν πόλεμο που μοιάζει ξεχασμένος.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
CHECK Coco Mat Athens BC: Μπαράζ νομικών ενεργειών από την εταιρεία και πουθενά κατεδάφιση

Ρεπορτάζ / Ξενοδοχείο Coco-Mat στην Ακρόπολη: Μπαράζ νομικών ενεργειών από την εταιρεία και πουθενά κατεδάφιση

Παραμένει εν λειτουργία, παρά την απόφαση ολικής σφράγισης από το υπουργείο Τουρισμού που λήφθηκε τον περασμένο Αύγουστο. Γύρω από το ξενοδοχείο υπάρχει ένα δικαστικό και γραφειοκρατικό σίριαλ και κανείς δεν γνωρίζει πότε θα δούμε το τελευταίο του επεισόδιο.
ΝΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΙΟΥ
«Σήμερα γάμος γίνεται σε rainbow περιβόλι!»

Οπτική Γωνία / «Σήμερα γάμος γίνεται σε rainbow περιβόλι!»

Υπερψηφίστηκε χτες με ευρεία συναίνεση παρά τις αντιδράσεις το νομοσχέδιο για τον ομόφυλο γάμο, σε μια ιστορική μέρα για τα ΛΟΑΤΚΙ+ –και όχι μόνο– δικαιώματα στην Ελλάδα και ανυπομονούμε όλ@ να ανοίξουν διάπλατα «οι πύλες της κολάσεως και της διαφθοράς», όπως μας τάξανε.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
Xορηγοί του κοινωνικού συντηρητισμού

Οπτική Γωνία / Xορηγοί του κοινωνικού συντηρητισμού

Από τη στιγμή που άνθρωποι της ποπ δημοσιότητας αγορεύουν περί αξιών, οικογένειας, φυσιολογικής ζωής ή κοινωνικών προτύπων, δεν θα καταδικάζονται για την τυχόν ευλάβειά τους αλλά για τις δημόσιες αντιλήψεις τους και το δηλητηριώδες κοινωνικό τους μήνυμα.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ