— Σήμερα διεξάγονται οι γερμανικές εκλογές. Σας ανησυχούν τα υψηλά ποσοστά της ακροδεξιάς;
Νομίζω όλους τους ανησυχούν, πολύ περισσότερο που αυτή η γερμανική ακροδεξιά φέρνει ξανά στη μνήμη όλα όσα εμείς, που τρεις γενιές τώρα μεγαλώσαμε με ειρήνη, ασφάλεια και ευημερία, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε. Για μένα είναι σημαντικό να δούμε γιατί μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού πληθυσμού είναι έτοιμο να ψηφίσει τέτοια σχήματα – γιατί δεν είμαι έτοιμη να δεχθώ ότι 25% των ευρωπαϊκών λαών έγιναν φασίστες και ναζιστές. Είναι προφανές ότι ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας μας αισθάνεται πως μένει πίσω όσον αφορά τις τεκτονικές αλλαγές των τελευταίων χρόνων, καθώς οι βεβαιότητες του κοινωνικού κράτους δεν υπάρχουν πλέον, ο τρόπος και οι απολαβές της εργασίας αλλάζουν άρδην εν όψει και των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης, ενώ η ταχύτητα και η πολυπλοκότητα των συνεχών μεταβολών δεν επιτρέπουν την προσαρμογή των ανθρώπων και των κοινωνιών σε αυτές. Επομένως, οι απλοϊκές λύσεις των λαϊκιστών φαντάζουν εξαιρετικά ελκυστικές, αφού επικαλούνται τις υπέροχες ημέρες ενός φαντασιακού παρελθόντος που δεν υπήρξε ποτέ. Θέλω να είμαι σαφής: δεν είναι δουλειά των πολιτών μόνο να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα, αν και πιστεύω απολύτως στην ατομική ευθύνη. Είναι κυρίως έργο και αποστολή των πολιτικών και της πολιτικής να ιεραρχήσει τα προβλήματα, να προτείνει λύσεις ή, πάντως, προσεγγίσεις και να χαράξει μια νέα πορεία στο μέλλον. Και αυτό ισχύει στη Γερμανία, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε τελική ανάλυση σε όλες τις χώρες της γης.
Ένας νέος Μεσαίωνας προβάλλει στις ΗΠΑ, και ελπίζω ειλικρινά οι πολλοί Αμερικανοί πολίτες που έχουν μάθει να ζουν σε περιβάλλον ασφάλειας και ελευθερίας ως αυτονόητο δικαίωμα να αντιληφθούν την κατηφόρα και να αντιδράσουν.
— Ποια είναι η σημασία των επικείμενων εκλογών;
Η Γερμανία θεωρείται παραδοσιακά η οικονομική ατμομηχανή της Ευρώπης, με τη Γαλλία να συμβάλει στην πολιτική παράδοση ανανέωσης και πρωτοπορίας. Όμως αυτή η κάποτε στιβαρή οικονομία παραπαίει καθώς βρίσκεται ήδη σε δεύτερη χρονιά ύφεσης, με τον υποψήφιο καγκελάριο Merz να σημειώνει ότι το τρέχον οικονομικό μοντέλο έχει πλέον φθάσει στα όριά του. Η αναγνώριση του προβλήματος είναι ασφαλώς ένα σημαντικό πρώτο βήμα, αλλά δεν βλέπω ακόμα ιδέες και προτάσεις ως τη μετεξέλιξή του στο άμεσο μέλλον. Και το μέλλον αυτό δεν αφορά μόνο τη Γερμανία αλλά το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τελικά όλες και όλους μας. Σημειώνω απλώς ότι κομμάτι αυτής της επόμενης ημέρας μπορεί να είναι και η διεύρυνση της οικονομικής και πολιτικής βάσης της Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη το αυξημένο οικονομικό και πολιτικό βάρος της Πολωνίας και της Ισπανίας που τρέχουν μπροστά, ακόμα και της Ιταλίας, που όλο πίσω μένει και όλο εκεί βρίσκεται στην πρώτη γραμμή.
— Στη χώρα μας βλέπετε να ενισχύεται ένα ακροδεξιό κύμα;
Βλέπω να ενισχύεται ένα αντισυστημικό κύμα, με τις συνήθεις ευκολίες των λαϊκιστών. Είχα ελπίσει ότι η εμπειρία των πέτρινων χρόνων της κρίσης θα μας προφύλασσε από τις κακοτοπιές, αλλά φευ. Η πραγματική πολιτική δουλειά πρέπει να γίνει από τα μείζονα κόμματα του δημοκρατικού τόξου, τα οποία οφείλουν να διαμορφώσουν πολιτικές ρεαλιστικές που να ανταποκρίνονται στο αίτημα της κοινωνίας για πλήρη αναμόρφωση, ακόμη και αν αυτή συγκρούεται με τα μικρά ή μεγάλα βολέματα του καθενός. Πριν διαχειριστούν την εξουσία, τα πολιτικά κόμματα πρέπει να καταλάβουν τα ίδια τι θα την κάνουν εάν και όποτε την καταλάβουν. Η κατάστρωση ενός πολιτικού σχεδίου για τη χώρα είναι κάτι παραπάνω από την εκλογική στρατηγική ενός κόμματος – και αυτό λείπει δραματικά σε σχεδόν απ’ όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης, προς μεγάλη ζημία της χώρας.
— Θα είναι μια επεισοδιακή θητεία αυτή του Τραμπ στις ΗΠΑ;
Απολύτως, ναι. Και είναι εδραία η πεποίθησή μου ότι το καταστροφικό του έργο να γίνει ιδιαιτέρως αισθητό πρώτα και κύρια στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου παρατηρούμε ήδη την απόλυτη εκθεμελίωση κάθε συνταγματικής τάξης με απλές πράξεις του Προέδρου. Δεν πρόκειται απλώς για το νομικό πρόβλημα του πώς τροποποιούνται συνταγματικές διατάξεις, όπως το jus soli, η απόκτηση ιθαγένειας με τη γέννηση σε αμερικανικό έδαφος, ή παρακάμπτονται διεθνείς συμβάσεις και νόμοι ψηφισμένοι από το Κογκρέσο, όπως η πρόσφατη εντολή στο υπουργείο Δικαιοσύνης να μην ασχολείται πλέον με θέματα διεθνούς διαφοράς, με διατάγματα. Είναι η διάλυση της αμερικανικής διοίκησης, η εκδίωξη δημοσίων υπαλλήλων με τεράστια εμπειρία και θεσμική μνήμη, η αποσάθρωση κάθε ελεγκτικού μηχανισμού. Αν τα δικαστήρια και σε δεύτερη χρόνο οι ίδιοι οι πολίτες δεν αρθούν στο ύψος των περιστάσεων, οι ΗΠΑ θα ξυπνήσουν μια άλλη χώρα, έρμαιο στα χέρια μη εκλεγμένων πλουτοκρατών που χωρίς καμία δημοκρατική νομιμοποίηση αποφασίζουν για την παρούσα και τις μέλλουσες γενεές.
— Τι πιστεύετε ότι θα αλλάξει στο κρίσιμο θέμα των δικαιωμάτων;
Στις ίδιες τις ΗΠΑ πολλά: ένας νέος Μεσαίωνας προβάλλει, και ελπίζω ειλικρινά οι πολλοί Αμερικανοί πολίτες που έχουν μάθει να ζουν σε περιβάλλον ασφάλειας και ελευθερίας ως αυτονόητο δικαίωμα να αντιληφθούν την κατηφόρα και να αντιδράσουν. Θέλω όμως να τονίσω ότι το λαμπρό οικοδόμημα της διεθνούς προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων που κτίσαμε τα τελευταία 75 χρόνια δεν διαλύεται τόσο εύκολα, ούτε εξαρτάται απολύτως από τις ΗΠΑ. Ως παράδειγμα, στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα μετέχουν 174 χώρες, οι οποίες σέβονται τους βασικούς κανόνες που πρωτοανακαλύψαμε στη Γαλλική Επανάσταση και συμπράττουν στους μηχανισμούς ελέγχου της εφαρμογής τους. Δεν θα χαθούν οι διαδικασίες αυτές επειδή οι ΗΠΑ εξέλεξαν τον συγκεκριμένο πρόεδρο – εκτός αν όλες αυτές οι χώρες αποσύρουν την συναίνεσή τους και αποφασίσουν να ξαναγυρίσουμε στον 19ο αιώνα και στο δίκαιο του ισχυρότερου. Οι λαοί σπανίως αυτοκτονούν.
— Πως βλέπετε την κατάσταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις;
Όπως όλοι πλέον ομολογούν, του πρωθυπουργού προεξάρχοντος, έχουμε φθάσει σε μια κατάσταση στάσης με το παράθυρο ευκαιρίας για την όποια επίλυση να κλείνει. Φοβούμαι ότι από εδώ και πέρα ο δρόμος είναι πια κατηφορικός, προς μια νέα εποχή ελπίζω ψυχρής κρίσης. Η αντίδραση στην προκήρυξη των θαλασσίων πάρκων και η σθεναρή παρέμβαση στις έρευνες για την χάραξη του ενεργειακού καλωδίου που θα συνδέει την Μέση Ανατολή και την Κύπρο (εάν βεβαίως το επιθυμεί) με την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή αγορά είναι απολύτως ενδεικτική των μακροπρόθεσμων σχεδίων της γειτόνισσας και του κενού μεταξύ των απόψεων μας. Έχω ξαναπεί ότι όσο η πολιτική των ήρεμων νερών μας εξασφαλίζει οικονομίες σε καύσιμα και στην καταπόνηση ανθρώπων και υλικού κάθε μέρα που περνά κερδισμένη είναι. Από τη άλλη πλευρά, η Ελλάδα βρίσκεται αυτή την στιγμή στην καρδιά των συμμαχιών της και πρέπει να τις χρησιμοποιήσει όσο περισσότερο μπορεί χωρίς να δημιουργήσει μια νέα εστία κρίσης σε αυτή την ούτως ή άλλως δύσκολη περιοχή. Έχω επίσης ξαναπεί ότι με βάση την συναλλακτική προσέγγιση του προέδρου Trump έναντι των συμμάχων και φίλων (σε λίγο θα λέμε: το πάλαι ποτέ συμμάχων και φίλων), το καλύτερο που θα μπορούσε να μας συμβεί για την ώρα είναι να μας ξεχάσει και να μας αφήσει να διαχειριστούμε τις δυσκολίες μας χωρίς κραυγές και ηρωικές εφορμήσεις. Σε τελική ανάλυση, συμφωνούμε ότι διαφωνούμε – για όσο καιρό κρατήσει…
To άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
