ΣΤΙΣ 3 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1945, στη Γιάλτα, στη νότια Κριμαία, εκεί όπου σήμερα διαδραματίζονται τα πολεμικά γεγονότα, η ομώνυμη συμφωνία καθόρισε τις σφαίρες επιρροής του μεταπολεμικού κόσμου αλλά και την ανάγκη του δυτικού κόσμου για μια έντιμη ειρήνη, όπως εκφράστηκε από τον Ρούσβελτ.
Η τόσο σημαντική Συμφωνία της Γιάλτας, υποτιμημένη από την ελληνική βιβλιογραφική μελέτη, έχει παρουσιαστεί στα ελληνικά πράγματα κυρίως για το κομμάτι του μοιράσματος των σφαιρών επιρροής, θέμα που αφορούσε καίρια και την Ελλάδα.
Στην πραγματικότητα η Γιάλτα ήταν μια τεράστια νίκη της σοβιετικής διπλωματίας που εκμεταλλεύτηκε την ανάγκη των δυτικών κρατών για ειρήνη αλλά και τη φυσική αδυναμία των συνομιλητών του Στάλιν. Ο ίδιος κέρδισε στο διαπραγματευτικό τραπέζι την Πολωνία, ένα τσαρικό αλλά και σοβιετικό απωθημένο, και κυρίως τη Ρουμανία, που, αν και δεν είχε φιλοκομμουνιστικές δυνάμεις να κυριαρχούν, δόθηκε στη σοβιετική σφαίρα επιρροής. Το αντάλλαγμα ήταν το μεσογειακό απωθημένο του Τσόρτσιλ, η Ελλάδα.
Η Ουκρανία κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα μόνιμο πολεμικό θέρετρο με κλιμακώσεις και υφέσεις, με ημιμόνιμες πολιτικές καταστάσεις, με λαϊκές δημοκρατίες που θα αναγνωρίζει η Ρωσία μόνο και δορυφορικά κράτη και, εν τέλει, με μια ζώνη κυριαρχίας θολή και εκτός διεθνούς πραγματικότητας.
Γύρω από το διαπραγματευτικό τραπέζι που θα καθόριζε τη μεταπολεμική ειρήνη με τα ανάλογα τιμήματά της κάθισε ο Αμερικανός Πρόεδρος Φραγκλίνος Ρούσβελτ, που προσπαθούσε να κρύψει τη βαριά του παράλυση βοηθούμενος από έναν βαρύ ατσαλένιο μηχανισμό στήριξης, ο Στάλιν, που υπέφερε από χρόνια ψωρίαση, αμυγδαλίτιδα και ρευματισμούς, ενώ τον ταλαιπωρούσαν και τα κολλημένα δάχτυλα στο αριστερό του πόδι. Τέλος, ο Τσόρτσιλ είχε γίνει υπέρβαρος, με αποτέλεσμα συχνά να μη χωράει σε καρέκλες, ο «μαύρος σκύλος» της κατάθλιψης τον κυνηγούσε χρόνια, έπαιρνε βαρβιτουρικά για τον ύπνο, ενώ η σχέση του με το αλκοόλ παρέμενε προβληματική ‒ το υπερβολικά αραιωμένο Johnnie Black μαύρο και η παλαιωμένη Pol Roger σαμπάνια ήταν τα αγαπημένα του ποτά.
Ο πιο ακμαίος ηγέτης του δυτικού κόσμου, ο στρατηγός Ντε Γκολ της Γαλλίας, αποκλείστηκε από τη συνάντηση. Ο αποκλεισμός αυτός θα βάραινε πάντα τον ίδιο, τόσο σε σχέση με την πολιτική του πορεία όσο και με την καχύποπτη στάση του απέναντι στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά και τη γαλλική πολιτική σκηνή για πολλά χρόνια.
Η «έντιμη ειρήνη» της Γιάλτας είχε πολλαπλό τίμημα, βασίστηκε στην ισχύ, έθεσε τα θεμέλια ενός σκληρού Ψυχρού Πολέμου, αποφάσισε ερήμην των λαών, από την άλλη εξασφάλισε μια ειρήνη που αν και δεν ήταν γενικευμένη, απομάκρυνε το ενδεχόμενο μιας εκτεταμένης παγκόσμιας σύρραξης και μιας ισορροπία του τρόμου στη χρήση των πυρηνικών.
Το 2022, ο Πούτιν, εκφράζοντας μετατσαρικά και μετασοβιετικά οράματα, θέλει να επιβάλει μια κυριαρχία στη «νοτιοδυτική Ρωσία», όπως χαρακτήριζε την Ουκρανία ο Στάλιν, εκτελώντας την ιντελιγκέντσιά της και επιβάλλοντας τον τρομερό δολοφονικό λιμό των τριών εκατομμυρίων νεκρών, για να τη θέσει στη σοβιετική κυριαρχία.
Απέναντί του βρίσκονται ο εμφανώς ταλαιπωρημένος και γηραιός Αμερικανός Πρόεδρος, ο Βρετανός πρωθυπουργός, θαυμαστής του Τσόρτσιλ, και ο ακμαίος και με ανανεωμένη λαϊκή εντολή Γάλλος Πρόεδρος, τον οποίον ο Πούτιν είχε τοποθετήσει στο μακρύ τραπέζι των διαπραγματεύσεων, εκείνο της απαξίωσης.
Υπάρχουν τα νέα δεδομένα για μια νέα Γιάλτα, προφανώς όμως όχι στην ίδια περιοχή, που πλέον δοκιμάζεται πολεμικά; Θα ήταν μια τεράστια υποχώρηση για τον δυτικό κόσμο και για το διεθνές σύστημα έννομης τάξης, το οποίο θα εξέπιπτε πάλι από τον κόσμο της ισχύος. Κυρίως όμως θα ήταν μια ανισομερής διαπραγμάτευση ενός κόσμου που, πέρα απ’ όλες τις παθογένειες, εφαρμόζει δημοκρατικούς κανόνες απέναντι σε έναν κόσμο που όχι μόνο έχει απολέσει τα όποια δημοκρατικά προσχήματα αλλά κάνει συστηματικό υβριδικό και όχι μόνο πόλεμο στο δημοκρατικό κεκτημένο, χρηματοδοτώντας και καλύπτοντας ακραία κινήματα σε όλη την Ευρώπη.
Αν δεν υπάρξουν, βέβαια, διαπραγματεύσεις, η Ουκρανία κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα μόνιμο πολεμικό θέρετρο με κλιμακώσεις και υφέσεις, με ημιμόνιμες πολιτικές καταστάσεις, με λαϊκές δημοκρατίες που θα αναγνωρίζει η Ρωσία μόνο και δορυφορικά κράτη και, εν τέλει, με μια ζώνη κυριαρχίας θολή και εκτός διεθνούς πραγματικότητας.
Το κυριότερο είναι ότι η ίδια η Ρωσία θα βρεθεί μόνιμα εκτός του διεθνούς συστήματος ‒συμβαίνει εδώ και πολλά χρόνια στον αθλητισμό εξάλλου και σε άλλες παγκόσμιες διοργανώσεις‒, κάτι που δεν ξέρουμε τι επιπλοκές θα προκαλέσει τελικά, με τις δύο μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης, Ρωσία και Ουκρανία, αποσαθρωμένες και αλληλοεξοντωμένες.
Και το ερώτημα που τίθεται μοιάζει αμείλικτο: τι θα θυσιαστεί αυτήν τη φορά, η ειρήνη ή η δημοκρατία; Η Γιάλτα παρέδωσε το σύνολο της ανατολικής Ευρώπης σε ένα καθεστώς ανελευθερίας για πάνω από μισό αιώνα. Ήταν το τίμημα για την ειρήνη που ήθελε ο Ρούσβελτ. Σήμερα στην Ουκρανία το διακύβευμα είναι προς τα πού θα γείρει η ζυγαριά, προς τη δημοκρατία και την ελευθερία ή προς την επιβολή της ισχύος και της ανελευθερίας. Το δίλημμα που απέφυγε η Γιάλτα επανέρχεται σήμερα στη «μαύρη Γη» της Ουκρανίας, όπως την περιέγραφε ο Ηρόδοτος.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
